Taıaýda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Abaı oblysyna sapary kezinde óńirdiń jer qoınaýy burynǵy Semeı polıgonynyń saldarynan jyldar boıy ıgerilmegenine toqtalyp, jaýapty vedomstvolarǵa oblys aýmaǵynda aýqymdy geologııalyq zertteý jumystaryn júrgizýdi tapsyrdy.
Sırek metaldarǵa toly ólke
Prezıdent aıtqandaı, jańa ken oryndary ashylsa, taý-ken ónerkásibi oblys ekonomıkasyn jańǵyrtyp qana qoımaı, qosymsha jumys oryndaryn qurýǵa jol ashady. Bul rette Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine óńirdiń mıneraldyq-shıkizat bazasyn tolyqtyrý men geologııalyq zertteýlerge qatysty arnaıy saýalhat joldaǵan edik. Atalǵan vedomstvo bergen málimetke súıensek, 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan sırek jáne sırek kezdesetin metaldardyń resýrstyq bazasyn keńeıtý jáne óndirisin uıymdastyrý jónindegi Jol kartasyn iske asyrý aıasynda Abaı oblysynda Rjavaıa sopka, Brýsılovskıı, Boqaı ýchaskelerinde paıdaly qazba oryndaryn anyqtaý maqsatynda jumystar júrgizilip jatyr.
«Bul jumystar aldaǵy ýaqytta sırek jáne sırek kezdesetin metaldar quramyn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq Baıbol-Uzynbulaq, Doǵalań ýchaskelerinde polımetall, mys jáne altyn izdeý jumystary júrgizilip keledi. Budan basqa Abaı oblysy aýmaǵynda jer qoınaýyna óńirlik geologııalyq zertteý júrgizý boıynsha jumystar iske asyrylyp jatyr. Onyń ishinde geologııalyq-mıneragendik kartaǵa túsirýge baılanysty 1 nysan, tereń geologııalyq kartaǵa túsirýge qatysty 1 nysan, ınjenerlik-geologııalyq zertteýler men aýdandy gıdrogeologııalyq jete zertteýmen qamtýǵa baılanysty 2 nysan bar», delingen mınıstrliktiń jaýabynda.
Keleshegi bar ýchaskeler anyqtaldy
Quzyrly organ ókilderi óńirlik geologııalyq zertteýlerdi júrgizýdiń nátıjesinde jańa perspektıvaly alańdar, ýchaskeler, ken aımaqtary anyqtalyp, geologııalyq mazmundaǵy M-1: 200000 jańa býyndaǵy kartalardyń jıyntyǵy jasalatynyn jetkizdi. Sonymen qosa mıneraldyq shıkizattyń negizgi túrleriniń (altyn, mys, polımetaldar jáne t.b.) boljamdy resýrstaryna baǵa berilip, neǵurlym tereń zertteýler júrgizýge usynymdar beriledi.
«Júrgizilgen óńirlik jumystardyń nátıjesinde boljamdy resýrstardy baǵalaıtyn perspektıvaly ýchaskeler bólindi. Atap aıtqanda, onyń ishinde Bórliaǵash ýchaskesi, Suńqar ýchaskesi, Sentash-Qulja, Mırın-Djýmbınsk jáne Vera-Char-Balajal kendi aımaqtary bar.
Oryndalǵan izdestirý jumystarynyń nátıjeleri boıynsha joǵary perspektıvaly dárejedegi Qandyǵataı (volfram) ýchaskesi, ortasha perspektıvaly dárejedegi Lenındik kendi orynnyń anyqtalýy (sırek metaldar), usaq aýqymdaǵy altyn ken kóziniń Belsý ýchaskesi, shaǵyn aýqymdaǵy altyn ken kóziniń Arǵymbaı nysany, sol sekildi Semenov alańynda da (mys-nıkel kenderi) perspektıvaly oryndar bar», dep keltirilgen resmı aqparatta.
Geologııalyq zertteýdi kimder júrgizip jatyr?
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń deregine sáıkes, qazir Abaı oblysyndaǵy jer qoınaýyna memlekettik geologııalyq zertteýdi konkýrstyq negizde kelesideı kompanııalar júrgizip keledi. Olar «GBK «Topaz» JShS, «Semeıgıdrogeologııa» JShS, «S-GeoProekt» JShS jáne Geotek JShS.
Taıaý keleshekte josparlanǵan jumystardy oryndaıtyndar da konkýrstyq rásimder negizinde anyqtalady dep naqtylady jaýapty vedomstvo.
Ekologııalyq talaptar saqtalsa ıgi
Álbette, geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizýde ekologııalyq normalardyń saqtalǵany asa mańyzdy. Bul byltyr qabyldanǵan jańa Ekologııalyq kodekste de kózdelgen. Osy oraıda Ekologııa mınıstrliginen belgilengen talaptardy buzǵan geologııalyq kompanııalardyń bar-joǵyn surap, mundaı uıymdar anyqtalsa qandaı jaýapqa tartylatynyn bilgen edik.
«Ekologııalyq kodekstiń 174-baby 2 tarmaǵyna sáıkes memlekettik ekologııalyq baqylaýdy júrgizý tártibi osy kodekstiń jáne Kásipkerlik týraly kodekstiń normalarynda belgilengen. Kásipkerlik kodekstiń 144-babyna sáıkes tekserýler táýekel dárejesin baǵalaý negizinde erekshe tártip boıynsha júrgiziletin tekserýler jáne jospardan tys tekserýler bolyp bólinedi. Sonymen birge Kásipkerlik kodekstiń 144-babynyń 3 tarmaǵy talaptary negizinde baqylaý jáne qadaǵalaý sýbektilerine jospardan tys tekserýler júrgiziledi.
Abaı oblysy aýmaǵyndaǵy geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizýshi sýbektilerge qatysty adamnyń ómirine, densaýlyǵyna, qorshaǵan ortaǵa, sondaı-aq jeke jáne zańdy tulǵalardyń, memlekettiń zańdy múddelerine zııan keltirilgeni týraly naqty faktiler baılanysty aryz-shaǵym nemese memlekettik organdardyń atynan derekter kelip túspegendikten tekserýler júrgizilgen joq.
Ekologııalyq kodekstiń 238-babynda naqty jerdi paıdalaný kezindegi ekologııalyq talaptar engizilgen. Sonymen qosa geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizýden buryn Ekologııalyq kodekstiń 68-babyna sáıkes belgilenip otyrǵan qyzmet týraly ótinishti joldaý mindettelgen.
Ekologııalyq kodekstiń 106-babynyń talaptaryna sáıkes ekologııalyq ruqsat alǵan operator, sondaı-aq atalǵan operatormen jekelegen jumystardy oryndaýǵa nemese qurylys kezinde onyń aýmaǵynda jekelegen qyzmetterdi kórsetýge jáne I nemese II sanattaǵy nysandy salýǵa tartylǵan jeke jáne zańdy tulǵalar ekologııalyq ruqsattyń sharttaryn saqtaýǵa mindetti jáne olardy saqtamaǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes jaýapty bolady», dedi vedomstvo ókilderi.
Geologııalyq málimetterdiń mańyzy zor
Alaıda jer qoınaýyn ıgerýge ynta tanytqan áleýetti ınvestorlar meıli otandyq nemese sheteldik bolsyn, mıneraldy-shıkizat resýrstary jaıly qajetti derektermen qamtylýǵa tıis ekeni aıtpasa da túsinikti. Osy rette mundaı aqparatty qaıdan tabýǵa bolady degen zańdy saýaldyń týyndaýy da ǵajap emes, árıne.
Buǵan jaýap retinde mınıstrlik qazir Qazaqstanda jer qoınaýyn paıdalanýdyń aqparattyq jáne ǵylymı negizin damytý maqsatynda «Ulttyq geologııalyq qyzmet» AQ qurylǵanyn jetkizdi. Jańa uıymnyń qyzmeti – gelogııalyq aqparattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, elimizdiń mıneraldyq resýrstarynyń Ulttyq derekter bankin paıdalaný arqyly ınvestorlarǵa keshendi servıstik qoldaý kórsetý.
Osyǵan baılanysty kez kelgen ınvestor qajetti aqparatqa Astanadaǵy «Ulttyq geologııalyq qyzmet» AQ-da, sondaı-aq onyń Almatydaǵy, Aqtóbedegi, Qaraǵandydaǵy, О́skemendegi jáne Kókshetaýdaǵy fılıaldarynda qanyǵa alady.
9 joba júzege asyrylady
Taý-ken kesheni ulttyq ekonomıkanyń júıe quraýshy sektory ekeni málim jáne oǵan aldaǵy ýaqytta da basymdyq beriletinin ańǵarý qıyn emes.
Abaı oblysynyń ákimdigi bergen aqparatqa súıensek, qazir óńirde taý-ken salasynda 9 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. 2022-2026 jyldar aralyǵynda 4 myńdaı jumys ornyn qurýdy kózdeıtin jalpy somasy – 636 733,6 mln teńgege tıisti jobalar júzege aspaq. Máselen, bıyl Semeıde ARX Minerals JShS Berkarın ken óndirý bazasynda ken óńdeý zaýytynyń qurylysyn aıaqtaýǵa jaqyn.
Kókentaý aýyldyq okrýginde «Alel» FIK» AQ kásipornynyń janynan osy jyly «Kómir desorbsııasy jáne elektrolız sehynyń qurylysy» jobasy iske asyrylady. Tutastaı alǵanda, oblysty damytýdyń 2026 jylǵa deıingi kezeńinde 3 negizgi ınvestısııalyq jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Mysaly, álemdegi iri ken oryndarynyń biri sanalatyn «Aıdarly» mys ken ornynda taý-ken baıytý kombınatyn salyp, ónerkásipti tyń jolǵa qoıý mejelengen. Jarma aýdanynda East Kaz Alloys kompanııasy hromıtterdi baıytý men joǵary kómirtekti ferrohrom óndirý isin jolǵa qoımaq. Sol sekildi AK Minerals JShS katodty mys óndirý zaýytyn salýdy josparlap otyr.
Abaı oblysy