Indonezııa ıirimderi

10 mamyr kúni  jolaýshylardy tıep alǵan shaǵyn laıner kúmis baýyry kúnge shaǵylysyp, aspanǵa qaıqań etip kóterilgende jergilikti saǵat tili 17.40-ty kórsetip turǵan edi. Betalysymyz – Indonezııa Respýblıkasy. Ushaq tórt myń shaqyrymǵa jýyq araqashyqtyqty ushyp ótip, jolaı Birikken Arab Ámirlikteri astanasy Ábý-Dabıge qondy. Munda bes saǵattaı aıaldap, Djakartaǵa baratyn ushaqty tosýǵa týra keldi. Alyp aerobýs sońǵy mejege deıin segiz saǵattaı qanat qaǵyp, zeńgir aspannyń 6500 shaqyrymyn kókteı ótti.  Buryn syrttaı estigenimiz, atlas kartadan tamashalaǵanymyz bolmasa, Ońtústik-Shyǵys Azııa kindiginde ornalasqan beımálim memleketke aıaǵymyz alǵash tıgendikten, beınebir ertegiler álemine enip ketkendeı kúı keshtik. Shetelge tuńǵysh saparlaýymyzǵa múmkindik týdyrǵan azamattarǵa ishteı rahmet aıta otyryp, alǵan áserimiz ben kórgen-bilgenimizdi baıandaýǵa tyrystyq. Ǵajaıyp syrǵa toly beıtanys el 11 mamyr. saǵat 15.00. Ábý-Dabı­ge qaraǵanda Djakartanyń áýejaıy qorashtaý kóringenimen, kózge aldymen aspanmen talasa boı túzegen, ushar basy aqsha bulttarǵa baryp tireletindeı kórinetin záýlim úıler men qyzmettik ofıster shalyndy. Qashan bes juldyzdy «Araduta Jakarta» qonaq úıine jetkenshe olar­dyń qatary birde-bir seldiregen joq. Ekinshi bir baıqaǵanymyz, kólik­terdiń sonshama moldyǵynan ári kóshelerdiń tarlyǵynan keptelektiń jıi oryn alatyny boldy. Biletin­der­diń aıtýynsha, «ekiaıaqty» kó­lik­terdiń ózi 9 mıllıonǵa jetip jyǵy­latyn kórinedi. Tize búgýge eki saǵattan astam júrip kelýimiz jol júrý mashaqaty jeńildeýdiń ornyna túıindi problemaǵa aınalyp bara jatqanyn ańǵartty. Quramynda «Qazaqstan», «Habar» telearnalarynyń, «Kazah­stanskaıa pravda», «Egemen Qazaq­stan» gazetteriniń tilshileri men operatorlary bar shaǵyn jýrnalıs­ter tobyn qarsy alǵan osyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń ekinshi hatshysy Ǵamzat Qaıyrovtyń qaıyry bizge kóp tıdi. Tárjimashy retinde bólip bergen Inda esimdi qyz shama-sharqynsha aýdarǵanymen, bir kem­digi bilinip turdy. Aǵylshynsha qamshy saldyrmaıtyn baýyrymyz kisilik pen kishiliktiń ónegesin kórsete júrip, biz úshin ǵajaıyp syr búkken beıtanys el jóninde jan-jaqty maǵlumat berip otyrdy. Onyń sózine qaraǵanda, 17 508 araldan turatyn Malaı arhıpelagynda qonys tepken Indonezııa memleketi Ońtústik-Shyǵys Azııa óńi­rinde qaı jaǵynan bolsyn kósh bastap keledi. Búginde hal­qy­nyń sany shamamen 250 mıllıon­dy qurap, álemde tórtinshi oryn alady. 2050 jylǵa qaraı 300 mıllıonǵa jetedi degen boljam bar. Úlkendi-kishili araldarda tirshilik etetin 300-den astam túrli ulystar men et­nos­tardyń ishinde ıavalyqtar erek­­she basymdyqqa ıe (45-47 pa­ıyz) eken. Odan ári sýndylar, ma­dýrlyqtar, malaılyqtar, qy­taı­­lar, ındýstar degendeı tiz­bek­telip kete beredi. Tur­ǵyn­dar­dyń 85 paıyzdaıy ıslamdy ustansa, deni – súnnıtter kórinedi. 9 paıyzy hrıstıan, 2 paıyzdaıy ındýızm dinderine boı urǵandar eken. Dinniń býddızm, anımızm, konfýsıandyq tarmaqtaryna tabynýshylar da joq emes. Dinaralyq, ultaralyq ártektilik jaǵynan Qazaqstanǵa kóbirek uqsaıtyny ańǵarylady. Ońtústik-Shyǵys Azııada Is­tıklıal meshitine teń keletin ǵıba­dat­hana joq ekenin bildik. Namazǵa jyǵylmasaq ta táý ettik. 100-120 myń adam sııady. Adamdardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy bizben deńgeıles sekildi: er azamattar – 68,5 jas, áıelder– 73,7 jas. Qur­­ǵa­qtaǵy aýmaǵy 1,9 mıllıon shar­­shy shaqyrymdy qamtyp, tórt­kúl dúnıede 15-shi oryndy ıe­len­se, 7,9 mıllıon shaqyrymǵa sozylyp jatqan teńiz akvatorııa­sy ekonomıkalyq jaǵynan tez damyp kele jatqan eldiń basty bir ereksheligi tárizdi. 5 iri jáne 30 kishi­girim aral toptary kiretin Malaı dúnıejúziniń eń úlken arhıpe­lagy bolyp sanalady. Ol Úndi men Tynyq muhıttarynyń túıis­ken jerinde ornalasqan jáne Azııa men Avstralııa kontınentterin jalǵastyrýshy kópir ispettes. Indonezııa araldarynyń kóp­shi­ligi taýly-ormandy keletin­dik­ten, seısmıkalyq qaýipti aımaq­qa jatady eken. Munda jer silki­nis­teri jıi bolyp turatynǵa uqsaı­dy. Halyqqa zor qater tóndi­re­t­in, aıtyp kelmeıtin apattar Iаva, Sýmatra araldarynda jıi tir­ke­letin kórinedi. Jurtshylyq 1963 jyly Agýng janartaýynyń at­qylap, bes myńnan astam adamdy mert etkenin, úlken materıaldyq shy­­ǵynǵa ushyratqanyn áli kúnge de­ıin qorqynyshpen eske alatynyn esti­dik. El ekonomıkasy taıfýn, sý­n­a­mıden de qatty zardap shegetin kórinedi. El 32 provınsııaǵa jáne 2 erekshe ákimshilik okrýgke – Djakarta jáne Djokıakarta qalalaryna bólinedi. Olardy gýbernatorlar basqarady. Solaı bola turǵanmen, úsh provınsııanyń áli kúnge de­ıin sharıǵat ilimimen tirshilik etip jatqan jaıy bar. Bir atap óter­ligi, turǵyndar araldardy ne­gi­­z­i­nen ulty jáne dinı senimi bo­ıynsha mekendeıdi. Máselen, Balı aralyndaǵy 5 mıllıondaı tur­ǵynnyń basym bóligi – ındýs­tar. Eń úlken araldar–Kalımantan já­ne Sýmatra. Iаva aralynda oryn tep­­ken Indonezııa astanasynda (Dja­karta) mańaıyn jáne kelip-ketip jumys isteıtinderdi qosqanda 18 mıllıonǵa jýyq turǵyn bar eken. Budan basqa, Sýrabaıa, Bandýń, Medan, Semarang iri qalalar tobyna jatady. Resmı tili ındonezııalyq bolǵanymen, aǵylshyn tili keńinen qoldanylatynyna kóz jetkizdik. Iаva turǵyny eń kóp aral, al Balı araly týrıster jıi baratyn aımaq ári Indonezııa kóne mádenıetiniń iri ortalyǵy bolyp esepteledi. Klımaty – tropıktik, mýssondyq. Jazy jaýyn-shashyndy, qysy qurǵaq kórinedi. Iаva aralyndaǵydaı ylǵaldy ystyq lep sezile bermeıdi. Kún raıynyń bul ereksheligin jan-jaǵy muhıttarmen, teńizdermen shek­tesip jatqandyqtan, ylǵal­dyń mólsherden tys kóp túsýimen baılanystyrǵan oryndy. Sol sebep­ti bolar, ǵımarattar men qoǵamdyq kólikterdiń ishi jeldetkishtermen muqııat jabdyqtalǵan. Onsyz, olardy qaıdam, syrttan kelgender úshin júrip-turý múmkin emes sııaqty. Sóz arasynda, Indonezııa jaıly gazetimizde jan-jaqty jazylǵanyn aıta ketken jón («Shalǵaı elmen de jaqyndasýǵa bolady», 2012, 14 sáýir; «Borobýdýr», 2013, 3 qyr­kúıek). Olardaǵy derekterge súıensek, «Indonezııa» ataýy «In­dııa» toponımi men grektiń «nesos» – aral degen sóziniń qosyndysynan shyqqanyn ańǵaramyz. Bylaısha aıtqanda, «Araldyq Úndistan» degen mán-maǵyna beredi. Soǵan oraı, damý tarıhy da kóne dáýirden bas­taý alady. Birinshi memlekettik qurylymdar bizdiń zamanamyzdyń II-V ǵasyrlary aralyǵynda teńiz jaǵalaýy aýdandarynda paıda bolǵan. VII ǵasyrdyń ortasynda Shrıvıdjııa degen atpen Sýmatrııa ımperııasy ornaǵan. VIII ǵasyrdyń birinshi jartysynda Iаva aralynyń ortalyǵynda shıvaıst áýleti basqarǵan Mataram memleketi qurylǵan. HI ǵasyrdan bastap Iаva araly Indonezııanyń ekonomıkalyq, mádenı jáne saıası ortalyǵyna aınalǵan. HIÚ ǵasyrda ıslam dininiń enýi kúsheıe túsken. Sýmatra aralyndaǵy munaı qorlary aǵylshyndardy, golland­tyq­tardy qatty qyzyqtyrǵan. Onyń aqyry Uly Shyǵys Azııa úshin keskilesken shaıqastar men soǵystarǵa, otarlaýǵa jalǵasqan. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini­ne kelsek, 1945 jyly 17 tamyzda Indonezııa memleketiniń táýelsizdigi jarııalanǵan. Sodan beri ulttyq mereke retinde atalyp keledi. Eldiń birinshi prezıdenti Sýkarno 1950 jyly Indonezııany ýnıtarlyq memleket dep jarııalaǵan. Sońǵy jyldary Qazaqstan men Indonezııa arasyndaǵy ekijaqty saýda aınalymynyń arta túskenin baıqaýǵa bolady. Bul kórsetkish 2012 jyly 57,2 mıllıon AQSh dollaryn qurasa, byltyr 200 mıllıon AQSh dollaryna jetken. Elimizden negizinen temir jáne onyń ónimderi, qural-jabdyqtar, ártúrli aspaptar, hımııalyq ónimder eksporttalsa, Qazaqstanǵa mal men ósimdik ónimderi, daıyn azyq-túlik taýarlary, mashınalar, kólik quraldary, toqyma ónimderi, aıaq-kıim jetkiziledi. Munda palma maıy, banan, kokos, kaýchýk úlken suranysqa ıe. Týrızm, taý-ken, kúrish óndirisi jaqsy damyǵan. Al, qoı, sıyr etteri men sút ónimderin óndirmeıtindikten, Avstralııa men Jańa Zelandııadan ákelinedi. 2030 jylǵa taman álemdegi asa damyǵan memleketterdiń «ondyǵyna» kirý­di josparlaǵanyna qaraǵanda, ıgerilmeı jatqan ishki, syrtqy áleýetter men múmkindikteri zor ma dep qaldyq. Al, demokratııalyq úrderis­­terdiń damýy jaǵynan alǵa Úndistan men AQSh-ty ǵana shy­ǵarady degen paıym qalyptasqan. Alaıda, jan basyna shaqqandaǵy IJО́ Qazaqstanmen salystyrǵanda, kóp tómen ekenin eskersek, sheshimin tabatyn máselelerdiń az emestigi ańǵarylady. Tómen deńgeıde ómir súretinderdiń qatary áli de jyrtylyp aıyrylady. Baı men sińiri shyqqan kedeılerdiń arasalmaǵy jyl ótken saıyn alshaqtap barady, deıdi biletinder. Ekstremıstik lań, ulttyq, dinı qaqtyǵys edáýir saıabyrsyǵanymen, uıymdasqan qylmys pen jemqorlyqty aýyz­dyqtaý úlken kúshke túsip otyrǵan sy­ńaıly. Jergilikti buqaralyq aqparat quraldary jalǵyz áıel gýbernatordyń jemqorlyqqa batqan qylyǵyn jarysa jazǵan. Qazir ol bıkesh temir torǵa toǵytylypty. Biz barǵan sátte qyzý saıası ta­las-tartysqa kez boldyq. Sóıtsek, shil­dede ótetin prezıdenttik saılaý qarsańyndaǵy dodanyń naǵyz qyzǵan shaǵy eken. Parlamenttik saılaýǵa 12 saıası partııa men Acheh provınsııasyndaǵy 3 jergilikti saıası uıym túsken. Bular Indone­zııa­nyń Halyq О́kilderi Keńesindegi /tómengi palata/ 560 orynǵa, О́ńirlik О́kilder Keńesindegi /joǵary palata/ 132 orynǵa, provınsııalyq deńgeıdegi О́kilder palatasyndaǵy 2 137 orynǵa, regenttik /aýdandyq/ deńgeıdegi О́kilder palatasyndaǵy 17 560 orynǵa talasqan. Bir qyzyǵy, qazirgi tańdaǵy bıleýshi partııa, ıaǵnı Demokratııalyq partııa bar-joǵy 10 paıyz daýys jınaǵan. Onyń basty sebebine sońǵy jyldary partııa músheleriniń birqatar sybaılas jemqorlyq faktilerine baılanysty isti bolǵany kóldeneń tartylady. Sarapshylardyń boljamynsha, Djakarta qalasynyń gýbernatory prezıdenttikten birden-bir úmitker bolyp otyr eken. Kók aspanda qalyqtaǵan qazaq áni Saparymyzdyń basty maqsa­ty saıahatshy retinde el-jer kó­rý, qyzyqtaý emes, osy el­degi Qa­­­zaq­­­stannyń mádenı kún­deri­ne q­atysý edi. Buqaralyq aýqym­dy­­lyǵymen, ótkizý formasymen, ulttyq mánerimen erekshelengen sha­ra Elbasymyzdyń bastamasymen, Mádenıet mınıstrliginiń qol­daýymen, «Qazaq áýenderi» AQ-tyń uıymdastyrýymen qolǵa alynyp, ózimiz tájirıbe jınarlyq, óz­geler úlgi-taǵylym alarlyq tálimdi de mándi basqosý alańqaıyna aınaldy. Qazaqstan men Indonezııanyń áriptestik qarym-qatynasynyń bastaý bulaǵy ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldaryna baryp tireledi. Dálirek aıtsaq, eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq berik baılanys 1993 jyly 2 maýsymda ornady. 1995 jyly sáýirde Indonezııa Prezıdenti M.Sýhartonyń Qazaqstanǵa jáne osy jyly maýsymda Qazaqstan Pre­zıdenti N. Nazarbaevtyń Indo­ne­zııaǵa resmı saparlary saıası, ekonomıkalyq túzilimderge aıqara jol ashyp, kópqyrly belsendi yntymaqtastyqtyń jańa joldaryn belgilep berdi. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń 2012 jyly Indonezııaǵa, osy el Prezıdenti Sýsılo Bambang Iýdoıononyń 2013 jyly Qazaqstanǵa memle­ket­tik saparlary aıasynda eko­no­mıkalyq, saýda-sattyq keńistigin odan ári keńeıtýmen qatar, mádenıet salasyndaǵy yntymaqtastyq jó­nin­de ózara túsinistik týraly me­­mo­randýmǵa qol qoıyldy. Osy ýaǵ­­dalastyqqa oraı bıyl Qazaq­stan­nyń Indonezııadaǵy mádenıet kún­de­rin ótkizýge sheshim qabyldanǵan-dy.   Mine, birneshe kúnge sozylǵan mádenı sharalardyń ashylý rásimi «Djakarta-HHI ǵasyr» atty kınoteatrda belgili rejısser Rústem Ábdirashevtiń Elbasymyzdyń bala­lyq, jigittik, azamattyq shaǵyn beıneleıtin kınoepopeıa­syn tamashalaýmen bastaldy. Pre­zıdenti­mizdiń ónegeli ómirin arqaý etken kınolenta ındonezııalyq kórer­menderdi ystyq yqylasqa bólep, zor qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Biz tildesken kórermenderdiń qaı-qaısysy bolsyn Qazaqstan jaıly úlken áser alǵandaryn talasa-tarmasa aıtyp jatty. Olardyń qatarynda ortalyq oqý oryndarynyń birinde oqıtyn stýdent Dedı júrekjardy lebizin bylaı bólisti: – Shyny kerek, qazaqstandyq kınematografısterden joǵary dárejeli mundaı kórsetilim kút­pe­gen edim. О́te sátti shyqqan. Fılm­­niń jastarǵa beretin pat­rıot­tyq, tárbıelik ónegesi mol. Qazaq halqynyń tamasha salt-dás­túr­lerine, sulý tabıǵatyna, adam­dardyń keńpeıildiligi men qaıy­­rymdylyǵyna keremet tánti boldym. Prezıdentterińizdi qadir­leı, baǵalaı biletin halyq ekensizder. Fılmnen keıin kókeıim­de Qazaq­stan­dy óz kózimmen kórsem degen qulshynys oıandy. Qurbym ekeýmiz «Jaýjúrek myń bala» fılmin de mindetti túrde tamashalaıtyn bolamyz. Esten ketpeıtin áser alǵa­nym­dy atap ótkim keledi. Aýqymdy shara bastalar aldynda osy eldiń Mádenıet jáne bilim mınıstri professor Muhammad Nýh pen Qazaqstan jaǵynan Mádenıet mı­nıstriniń orynbasary Asqar Bóri­bev arasynda kezdesý ótti. M.Nýh el ómirinde alǵash ret uıym­das­tyrylǵan mádenı basqosýǵa ındo­nezııalyqtar zor qoldaý kór­set­kenin atap kórsetip, alda da mádenı, ǵy­ly­mı baılanystardyń tereńdeı beretinine senim kórsetse, vıse-mınıstr jyly shyraıly qabyldaýǵa alǵysyn bildirip, Na­zar­baev Ýnı­versıteti sheńberinde atqarylyp jatqan isterden habardar etti. EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine daıyndyq jumystaryn ortaǵa saldy. Budan basqa, álemdegi 30 eldiń qataryna enýge umtylyp otyr­­ǵan Qazaqstannyń ishki-syrt­qy ekonomıkalyq zor áleýeti, As­tananyń álemdik túrli saıası bastamalar ótkizýdegi kóshbasshylyq róli, ekijaqty stýdentter almasý, tájirıbe bólisý, ozyq tehnologııalardy qoldaný, ǵylymnyń bedelin arttyrý máseleleri talqylandy. 1500 oryndyq bedeldi konsert zalynda ıne shanshatyn oryn bol­masyn eki tarap ta kútpese ke­rek, uıymdastyrýshylar bir-birine jymyńdasa qarap qoıyp, kó­ńil-kúıleriniń kóterińki eke­nin jasyra almaıdy. Sahnaǵa Mádenıet vıse-mınıstrleri A. Bóribaev pen professor Vıendý Nýrııantı kóterilip, Qazaqstannyń Indonezııadaǵy mádenıet kúnderi­niń ashylýyn jarııalaýy muń eken, zal ishin dý shapalaq kernep ketti. Qazaqstannyń Ánurany oryndalǵanda jınalǵandar oryndarynan turyp, erekshe qurmet kórsetti. Jergilikti Ánurandy úl­ken de, kishi de shyn júrekpen, ja­sam­pazdyq tolǵanyspen shyrqap, ulttyq rýhtyń, muqalmas erik-jiger­diń otbasy, oshaq qasynan bas­talatynyn uqtyrǵandaı boldy. Osyndaıda 1928 jyly ótken ult­tyq azattyqty ańsaǵan jas­tar uıymynyń kongresi týraly estigenim oıǵa oraldy. Sol joly «Uly Indonezııa» ánurany alǵash ret oryndalyp, «Jastar anty» biraýyzdan qabyldanǵan eken. Onyń túpqazyq ıdeıasy «bir otan, bir ult, bir til» degen úshtaǵanǵa negizdelipti. Sodan beri óskeleń urpaq týǵan jerge degen perzenttik adaldyǵy men beriktigin ispen dáleldeýmen keledi. Turǵyndardyń orta jas mólsheri 30-dyń mańaıynda ekenin eskersek, rýhy myqty jas urpaǵy bar eldi jaý ishten de, syrttan da ala almaıtyny túsinikti. Já, Qazaqstannyń Indone­zııa­daǵy mádenıet kúnderine arnal­ǵan konserttik baǵdarlamaǵa ora­laıyq. Sahna shymyldyǵy ashyl­ǵanda zal ishine shybyn yzy­ńy ǵana estiletindeı óli tynysh­tyq ornaı qaldy. О́ıtkeni, sah­na­daǵy N.Tilendıev atyndaǵy Aka­demııalyq folklorlyq etno­grafııa­lyq «Otyrar sazy» orkestri músheleriniń ulttyq naqyshtaǵy kıimderi men aspaptary, bir sózben aıtqanda, qyzdyń jıǵan júgindeı kórinisi zaldy bir jaǵynan tańǵaldyryp, ekinshi jaǵynan ónerlerin taǵatsyzdana kútkenin júzderinen ańǵarý qıyn emes-ti. Bir kezde Dinzýhra Tilen­dıevanyń dırıjerlik etýimen Túr­keshtiń «Kóńil ashary» oınap sala bergende, zal ishi dý ete qaldy. Rızashylyq emosııalyq kóńil-kúıdi jasyra almaǵannyń belgisi bul! Kúı aıaqtalǵanda qol soǵý kópke deıin tolastamady. «Saltanat» memlekettik bı ansambliniń tal shybyqtaı myń buralǵan yrǵaqtaryna shyn pe­ıil­derimen rıza bolysty. «Je­ti­gen­shiler» kvarteti ult­tyq aspapta sheber oınaýlarymen kózge tústi. О́ner maıtalman­dary, Qazaqstannyń halyq ártis­teri Eskendir Hasanǵalıevtiń, Nur­jamal Úsenbaevanyń, elimizdiń eńbek sińirgen qaıratkeri Alty­naı Jorabaevanyń, halyqaralyq konkýrstardyń laýreattary Medet Shotabaevtyń, Birjan Hasan­ǵalıevtiń, «Beles» etnofolklorlyq kvartetiniń áýeletken ánderin jı­nal­ǵan qaýym jan júrekterimen tyń­dady. Ásirese, A. Jorabaeva «Jalı-jalı», B.Hasanǵalıev «Ýntýk býmı kıta» ánderin tamyljyta shyrqap, zaldy aıaǵynan tik turǵyzdy. Sonymen, bir jarym saǵat­qa sozylǵan, bas-aıaǵy jup-ju­myr konserttik baǵdarlama da támam­daldy. Alaıda, foıege jı­nal­ǵan jurtshylyqtyń ketkisi joq. Djakarta turǵyndarynyń biri Sarondy qara dombyranyń kúm­birlegen úni qyzyqtyrsa, Sýna­rıo degen azamat Yqylastyń «Jezkıigin» bebeýletken qobyzshy qyzdan qoltańba alǵansha asyq (Ol respýblıkalyq konkýrstardyń jeńimpazy Baljan Júnisova degen qaryndasymyz bolatyn). AQSh elshiliginde qyzmet atqaratyn And­ret Shılkoat Qazaqstanda bes jyl jumys istegenin, sodan beri qazaq ánderin súıip tyńdaıtynyn, osy joly da úlken áser alǵanyn jetkizse, osyndaǵy orys mádenıet ortalyǵy jetekshisiniń orynbasary Anna Shaposhnıkova burynǵy Odaqqa qarasty jeti elshilik ara­­synan qazaqstandyqtardyń birin­shi bolyp mádenı shara ótkizýin úı­re­nerlik úrdiske baǵalady. Sa­na­ly ǵu­m­yryn osy elde ótkizip jat­qan Roza Ysmaıylqyzy, Iń­kár Serik­baı­qyzy sekildi apa­lary­myzdyń qýa­nyshynda shek joq. Beınebir tór­kinderi kóship kelgendeı máre-sáre. Indonezııanyń Mádenıet jáne bilim mınıstrligi qazaqstandyq qonaqtar úshin qonaqasy berip, jergilikti ónerpazdar án-jyrdan shashý shashty. Ortalyq mýzeıde uıymdastyrylǵan shara da umytylmastaı este qaldy. * * * Keri oralarda týǵan jerdiń bir jutym aýasyn jutqansha asyqtyq. Jırenshe sheshen babamyz: «О́z úıim – óleń tósegim», dep ras aıtypty. Syrtta júrgende el-jurttyń, Otannyń qadir-qasıeti erekshe seziledi eken. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». ASTANA –  DJAKARTA – ASTANA.