Ýnıversıtet temirqazyǵy

Bıyl ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­­­versıtetiniń 80 jyldyq mereıtoıy atalyp ótilýde. Osy ýnıversıtettiń eń bedeldi quram­das bóligi – zań fakýlteti ekendigi barshaǵa aıan. Qazaqstanda zańger daıyndaý tarıhyna nazar aýdarsaq, respýblıkamyzdaǵy birinshi arnaıy oqý orny – Keńes mem­le­ketiniń qurylysy jáne quqyq ınstıtýty. Keıinirek bul ıns­tı­týttyń negizinde Almaty mem­lekettik zań ınstıtýty qury­lyp, 1955 jyly osy ınstıtýt zań fakýlteti bolyp Qazaq mem­lekettik ýnıversıtetiniń quramyna kirdi. 1997 jyly zań fakýlteti ekonomıka fakýltetimen qo­sylyp, osy fakýltetterdiń ne­gizinde ekonomıka jáne quqyq ınstıtýy ashyldy. Osy jyldary aty atalǵan fakýltetterdiń aty ózgergenimen mazmuny jáne onyń negizin quraıtyn kafedralar ózgermeı, óz qyzmetterin jalǵastyrýda. Al onyń maqsaty elimizge bilimdi zańger, ekonomıst mamandaryn daıarlaý. 2001 jyly bul ınstıtýt jabylyp, zań jáne ekonomıka fakýlteti derbestik alyp, jeke fakýltetter bolyp qaıta ashyldy. Qaı joǵary oqý orny bolmasyn onyń arnaıy bilimi bar mamandar daıyndaý áleýeti, sol oqý ornynda qyzmet etip júrgen oqytýshylardyń ǵylymı dárejesiniń deńgeıine, olardyń shyǵarmashylyq tabystaryna tikeleı baılanysty. Sondyqtan, respýblıkamyzda zańgerlerdi oqytyp daıyndaýǵa 80 jyl tolýyna baılanysty atalyp jatqan mereıtoı da fakýltetimizdiń zańger ǵalymdarynyń tabys­taryn atap ketken de oryndy. Tabystary deýimizdiń sebebi de bar, óıtkeni, sońǵy 10 jyldar kóleminde bizdiń fakýltetimizdiń sheńberinde ǵylymı-izdený ju­mystary edáýir nátıjege jetip otyr. Fakýltettiń zań salasynda birqatar ǵalymdar toby shoǵyrlanǵan, munda 4 kafedrada 25 ǵylym doktory – professorlar, 54 ǵylym kandıdaty – dosent­ter, 5 PhD doktory jáne 44 oqytýshy, jalpy sany 128 ustaz bar. Elimiz táýelsizdik alǵan 23 jyl ishinde kóptegen quqyqtyq reformalar iske asty. Azamattyq, qylmystyq, eńbek, jer, ekologııa, salyq kodeksteri, áleýmettik qamsyzdandyrý, ujymdyq sharttar, eńbek qorǵaý, ujymdyq eńbek daýlary men ereýilder, Kásipodaq uıymdary týraly jańa zańdar qabyldanyp, iske asyp jatyr. Quqyqtyq reforma baǵytyna bizdiń fakýltetimizdiń qosyp otyrǵan úlesi az emes. Fakýltette ǵylymı jumystar negizgi úsh baǵytta júrgizilýde. Ǵalymdar toby kóptegen ǵylymı eńbekter jasady, oqý prosesine qajetti san túrli oqýlyqtar men oqý quraldaryn, kitaptar jazyp shyǵardy. Sońǵy jyldary 1000-ǵa jýyq úlkendi-kishili ǵylymı eńbek, onyń ishinde, 46 monografııa, 76 oqýlyq jáne oqý quraldary, 25 jınaq pen anyqtama, 100-den astam kitapsha men ǵylymı maqala jarııalanyp, jaryq kórdi. Atap aıtqanda, akademık S.Sartaevtyń, zań ǵylymdarynyń doktorlary D.Baıdeldınovtyń, Á.Bekturǵanovtyń, N.Muhıt­dı­novtyń, K.Begalıevtiń, A.Yby­raevanyń jetekshiligimen kóptegen oqýlyqtar, oqý quraldary mem­lekettik tilde jaryq kórdi. Bul eńbekteri zań ǵylymyna qo­syl­ǵan súbeli úles bolyp otyr. Fa­kýltette ataqty ǵylym­ professor­lary A.Isaev, Z.Ken­jalıev, L.Ber­súgirova, A.Úseıi­nova, A.Jat­qan­baeva stýdentterge dáris oqyp, olardyń bilimin jetil­­di­rýde. Fakýltette arnaıy dıs­ser­tasııalyq keńes jumys isteıdi, onda ártúrli mamandyqtan dok­torlyq dıssertasııalar qorǵalady. Stýdentter quramynyń ma­mandyǵyn, biliktiligin arttyryp jetildirý úshin ǵylymı-izdený jumystaryn ári tıimdi, ári nátıjeli etip júrgizý, ǵylymı-izdený jumystarynyń negizderin praktıkaǵa engizý, ǵylymı eńbekterdi oqý prosesinde paıdalaný jáne olardy sot-prokýror, tergeý organdarynyń jumysynda paıdalaný maqsattary kózdelgen. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetin ár jyldary bitirgen mamandar respýblıkamyzda sot, quqyq qor­ǵaý salasynda basshylyq qyz­metterde júr. Mysaly, ýnıversı­tet túlegi Q.Mámı – Joǵarǵy Sot­tyń tóraǵasy, A.Daýylbaev – Res­pýblıka prokýrory, E.Merzadınov – Respýblıkalyq áskerı prokýror, S.Abdýllaev – Respýblıka áskerı sotynyń tóraǵasy, Q.Qasymov – Ishki ister mınıstri, B.Beknazarov – Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy. Ýnıversıtet ujymy osyndaı bilgir, ulaǵatty shákirtterimen maqtanady. Aryqbaı AǴYBAEV, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. ALMATY. Sýretti túsirgen Dosjan BALABEKULY.