Asanbaı asýy

Asanbaı Asqarovtyń basshylyq sheberligi men azamattyq ustanymy Almaty oblysyn basqarǵan jyldary da jańa qyrynan kórindi. 1965-1978 jyl­dary aralyǵynda Jetisýdaǵy bılik tizginin qolyna alǵan qaıratker áýeli oblystyń ekonomıkasyn arttyrýǵa kúsh salǵan eken. Az jyl ishinde aýyl sharýashylyǵy salasy qarqyndy damydy. Aımaqta qajetti qurylys nysandary qarqyn aldy. Sol kezdegi oblys ortalyǵy bolǵan Almaty qalasynda da kóz tartarlyq tarıhı ǵımarattar salyndy. Ásirese eldi elektr qýatymen qamtamasyz etýge eleýli úles qosqan, sýarmaly jerlerdiń aýmaǵyn arttyrýǵa múmkindik bergen Qapshaǵaı sý qoımasy men ondaǵy sý elektr stansasynyń salynyp, iske qosylýy Qazaqstan tarıhyn­daǵy jańa betburys edi. Osy ıgi istiń basynda oblys basshysy retinde Asanbaı Asqarov turǵany aıan. Ol basshylyq etken tusta Qaradala, Sheńgeldi, Kúrtidegi Bozaı aımaqtary sýlandyrylyp, egin sharýashylyǵynda mol ónim alýdyń ne­gizi qalanǵan. Balqash óńirindegi Aqdala alqabynda kúrish ósirýdiń tehnologııa­sy engizilip, otanymyzdyń azyq-túlik qaýipsizdigi úshin úlken jumys isteldi.

– Asanbaı Asqaruly eńbek jolyn 1939 jyly mekteptegi bilim berý júıesinde bastady. 1942-1946 jyldary ásker qatarynda boldy. 1946-1951 jyldary Merki aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, ob­lystyq komsomol komıtetiniń hatshysy, keıin Qazaqstan komsomoly Jambyl oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. Osy jyldar ishin­de Qazaqstan Kompartııasy Krasnogor, Merki aýdandyq partııa komıtetteri­niń birinshi hatshysy, Jambyl oblys­tyq halyq depýtattary keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. 1959-1985 jyldary Qazaqstan Kom­partııasynyń Jambyl, Almaty, Shym­kent oblystyq komıtetteriniń birin­shi hatshysy qyzmetterin atqardy. 13 jyldaı Almaty oblysyn basqardy. Kúndelikti jumystan bos ýaqytyn shyǵarmashylyqqa arnady. «Taǵdyr», «Jumaq pen tozaq jyrlary» jyr jınaq­tary, «Uly Turannyń uldary», «Men elimmen birgemin», «О́lmeıtin artymda sózim qalsa» atty ósıet kitaptary jaryq kórdi. Ol Sosıalıstik Eńbek Eri­niń altyn juldyzymen, Lenın, Oktıabr revolıýsııasy, Eńbek Qyzyl Tý orden­derimen marapattalǵan, – deıdi tul­ǵa­nyń taǵylymdy ómirin ǵylymı-zert­teýge arqaý etip júrgen ǵalym, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etno­logııa ıns­tıtýty dırektorynyń ǵyly­mı jumys jónindegi orynbasary, tarıh ǵylym­darynyń kandıdaty Shámek Tileýbaev.

Asanbaı Asqarov Almaty oblysyn basqarǵan jyldary Qaradala óńiriniń malshylary úshin ómirlik mańyzy bar Shonjy men Narynqol aýyldaryn jalǵaıtyn taý asýyna jol salýǵa bas­tamashy bolǵan eken. Qaıratkerdiń osy isi keıingi urpaq úshin úlgi ǵana emes, el damýyna úles qosqan mańyzdy jumysqa aınalyp otyr. О́ıtkeni taý jolynyń jasalyp, qatynastyń ornaýy aýdan, qala berdi oblys ekonomıkasy úshin ońtaıly bolyp, qoldanysqa enip ketti. Qazir de bul joldyń sharapatyn óńir turǵyndary kórip otyr. Iаǵnı Asanbaı Asqarovtyń 100 jyldyǵyn merekeleý ­is-sharasy Almaty oblysynyń aýmaǵynda, onda da Uıǵyr aýdanynda bastaý alǵany kez­deısoqtyq emes-ti. Shonjy aýylynda ótken taǵylymdy iske belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, aqyn-jazýshylar, Almaty men Shymkent qala­larynan, Jambyl oblysy men Jetisý óńirinen kelgen delegasııalar arnaıy qatysty. Mereıtoılyq is-shara aıasynda Qaradala men Shálkóde jaılaýyn jalǵap jatqan taý jolynyń Shonjy jaq betindegi asýǵa «Asanbaı asýy» ataýy resmı túrde berilip, eskertkish belgi ornatyldy.

– О́tken ǵasyrdyń 60-jyldary­nyń ortasynda Asanbaı Asqarov basshy­lyq etken Almaty oblysynyń damý qarqyny serpin alyp, barlyq salada ósý dınamıkasy baıqaldy. Qapshaǵaı sý qoımasy men sý elektr stansasy salynyp, elimizdiń ońtústik óńirlerin elektr qýatymen qamtamasyz etip, egis alqabyn ulǵaıtýǵa múmkindik berdi. Qaradala, Bozaı, Sheńgeldi jerlerine sý kelip, qu­narly alqaptarǵa aınalyp, Balqash óńirindegi Aqdala alabyna kúrish egile bastady. Kóp uzamaı Qazaqstan kartasynda jańa Qapshaǵaı qalasy da paıda boldy. Sol jyldary oblysta jetpisten astam kolhoz, sovhoz, 2 aýyldyq, 2 qala­lyq aýdan quryldy, – dedi «Asanbaı asýyndaǵy» tas belgini ashý barysyn­daǵy saltanatty jıynda sóz alǵan oblys áki­miniń birinshi orynbasary ­Lázzat Turlashov.

Mereıtoılyq is-shara Shonjy aýy­lynyń mádenıet úıinde ótken «Asan­baı Asqarov – tuǵyrly tulǵa» atty res­­pýblıkalyq konferensııaǵa jal­ǵas­ty. Qazaqstan Jazýshylar odaǵy bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary, aqyn Baqyt Bedelhan moderator­lyq et­ken konferensııaǵa elge belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, aqyn-jazýshylar, Almaty jáne Shym­kent qalalarynan kelgen delegasııalar qatysty. Jıyn barysynda Asqarov tulǵasyna qatysty kóp áńgime aıtyldy. Al Asanbaı Asqarulymen Jam­byl oblysy men Jetisý óńirinde ıyq tirestire eńbek etip, qyzmettes bolǵan tulǵanyń adamı qyryn eske aldy. Sondaı-aq «Asanbaı Asqarov jaıyndaǵy estelikter» kitabynyń tu­saýy kesildi. Konferensııada sóz alǵan aqyn-dramatýrg Nurlan Orazalın, Al­maty oblysynyń eks-ákimi Amandyq Bata­lov, A. Asqarovtyń nemeresi Qambar Smaıylov, Uıǵyr aýdanynyń qurmetti azamaty Nýrvıag Seıitov, Almaty delegasııasyn bastap kelgen Mamaı Ahmetov jáne basqalar aty ańyzǵa aınalǵan birtýar tulǵa týraly áserli sóz aıtty.

– Ǵasyrlar jańaryp, arada qan­sha­ma jyldar ótse de esimderi el júregine uıalaǵan jandar eshqashan umytylmaı­dy. О́ıtkeni óz tusynda el kóshin bas­tap, aınalasyndaǵy halqyn ıgilikti ister­ge jumyldyryp, týǵan ólkeniń to­py­raǵynda eren eńbegin, aıshyqty qoltańbasyn qaldyrǵan jannyń jarqyn beınesi kóz aldyǵa kelip turady. Mine, sondaı halqymyzdyń asyl da ardaqty perzentteriniń biri – qoǵam qaıratkeri, zamanynyń zańǵar tulǵasy Asanbaı Asqaruly Asqarov. Qalamgerligi, aqyn­dyǵymen de el júreginde qaldy. Kór­geni kóp, jıǵany jeterlik, oıy tereń, eli-jerin, ultyn janyndaı jaqsy kó­rip ótken zańǵar tulǵanyń «Taǵdyr», «Sýd­ba», «Jumaq pen tozaq jyrlary» atty óleń, «Uly Turannyń uldary», «Men elimmen birgemin», «О́lmeıtuǵyn artymda sózim qalsa» atty ǵıbrat, ósıetnama kitap­tary qaldy, – deıdi tulǵa týraly sózinde belgili aqyn, qoǵam qaıratkeri Nurlan Orazalın.

Almaty oblysy