Iskerlik baılanystar – ilgerileý kepili

Aqtóbe oblysy – ekonomıkasy qarqyndy damyp kele jatqan, ınvestısııa salýǵa qolaıly óńir. Oblys aýmaǵynda jer asty paıdaly qazba baılyqtary da jetkilikti. Sondyqtan da sheteldik ınvestorlar osynda qarjy salyp, jumys isteýge yntaly. Munyń ózi óńir ekonomıkasynyń burynǵydan da góri ilgerileýine yqpal etýde. Biz «Aqtóbe oblysynyń kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy» memlekettik mekemesi basshysynyń orynbasary Baǵjan TILEGENOVKE jolyǵyp, oblystyń ótken jylǵy qol jetken ekonomıkalyq kórsetkishterin, ıntegrasııalyq izdenisterin áńgimelep berýin ótingen edik. – Baǵjan Nuryllauly, eń aldymen óńir ekonomıkasyna serpin beretin údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasyn júzege asyrý­dyń barysyna toqtala ketseńiz. – Údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damý baǵdarlamasy júzege asyryla bastaǵan tórt jylda oń nátıjelerge qol jetkizildi. Ishki óńirlik ónim qurylymynda óńdeý ónerkásibiniń úlesi turaqty ósip kele jatyr. Bul kórsetkish 7,1 paıyzdan 9,4 paıyzǵa kóterildi. О́ńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligi bir adamǵa eseptegende 34,9 myń AQSh dollaryn qurady. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınves­tısııa ótken jyly 496,2 mıllıard teńgege jetti. Oblys ekonomıkasyn damytý­da kásiporyndardyń ınnova­sııa­lyq belsendiligi asa mańyzdy bo­lyp tabylady. 2010 jyldan be­ri ǵylymı-tehnıkalyq ju­mys­­­tar kóleminiń oryndalýyn 28,4 paıyzǵa ósirý kózdelip, ol 14,7 mıllıard teńge qurady. Kásip­oryndardyń tehnologııalyq ınno­va­sııalyq shyǵyndary shamamen eki ese artty. Qazirgi tańda ındýs­trııalandyrý kartasyna kezekti naqtylaýdyń esebimen jalpy somasy 574,9 mıllıard teńge bolatyn 76 ınvestısııalyq joba engizilgen. Bul jobalardy júzege asyrý barysynda qurylys jumystarynda 8 myń jumys oryndary ashylady. Al olar paıdalanýǵa beril­gende 10 myń adam eńbekpen qamta­ma­syz etiledi. Tórt jylda ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda jalpy somasy 301,8 mıllıard teńge bolatyn 70 nysan iske qosylyp, 6 myń jumys orny ashyldy. Tek ótken jyly ǵana 115,1 mıllıarda teńge turatyn 8 joba paıdalanýǵa berilip, 700-den astam jańa jumys orny ashyldy. Jańa nysandar paıdalanýǵa berilýimen qosymsha 236,4  mıllıard teńgeniń ónimderi óndirildi. Bul jalpy óndirilgen ónim kóleminiń 17,5 paıyzy bolyp tabylady. In­dýstrııalandyrý kartasyna engi­zilgen jobalardy iske qosý arqyly óńdeý sektorynda 14,0 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilip, ol jalpy óńdeý ónerkásibinde óndirilgen ónimniń 5 paıyzyn qurady. – Bul baǵytta ústimizdegi jyly qandaı jobalar júzege asyrylady dep kútilýde? – Ústimizdegi jyly jalpy somasy 200 mıllıard teńgeden astam qarjyǵa 10 ınvestısııalyq joba júzege asyrylady. Sonyń ishinde ınnovasııalyq ónimder óndiretin iri jobalar bar. Mysaly, jylyna 430 myń tonna ónim shyǵaratyn rels arqalyqtary zaýyty qurylysyn «Aqtóbe rels arqalyqtary zaýyty» JShS «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-pen birlesip júzege asyrýda. Bul kásiporynnyń ónimderi О́zbekstan, Túrikmenstan jáne Ázerbaıjan elderiniń rynogyna shyǵarylatyn bolady. Bul – osy eldermen ıntegrasııalyq baılanystardyń arqasynda qol jetkizilgen sharýalar. Qytaılyq ınvestorlar da iri jobany júzege asyrýdy aıaqtap keledi. Bıyl «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ №3 Jańajol gaz óńdeý zaýytynyń ekinshi jáne úshinshi kezegin iske qosady. Bul nysandardyń jyldyq qýaty 6 mıllıard tekshe metr gaz óńdeýge múmkindik beredi. Munda qýaty 160 MVt. gaz-týrbınaly elektr stansasynyń qurylysy júrgizilýde. Kompanııa 2015 jyly «Mortyq» ken ornynan qýaty jylyna 500 myń tonna bıtým óndiretin zaýyt qurylysyn bastamaqshy. Onyń quny 65 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Mundaı jobalar hımııa óner­kisi­binde de qolǵa alynýda. «ChilisaiChemicals» kompanııasy anaǵurlym kúrdeli mıneraldy tyńaıtqysh óndiretin zaýyt qury­lysyn bastaýdy josparlaýda. Onyń jyldyq qýaty 830 myń tonnadan bastalyp, 1,7 mıllıon tonnaǵa deıin jetkiziledi dep kútilýde. Zaýytqa salynatyn ınves­tısııanyń jalpy kólemi 600 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. «Batys Kalıı» JShS jylyna 1,5 mıllıon tonna kalıı tyńaıtqyshyn óndiretin zaýyt qurylysyn bastaıdy, ınves­tısııa kólemi 1,3 mıllıard AQSh dollary bolady. Bolashaqta oblys­ta nıkel, bıtým zaýyttary, altyn óndirý fabrıkasy jáne basqa iri nysandar iske qosylmaqshy. Oblysty elektr qýatymen qamtamasyz etý maqsatynda gaz-týrbınaly elektr stansalaryn, Qarǵaly aýdanynda qýaty 96 MVt. bolatyn jel elektr satansasyn paıdalanýǵa berý kózdelýde. – Bul arada Aqtóbeniń aglome­ra­sııalyq damý múmkindigi de eskeriletin bolar, sirá. – Aqtóbeniń Almaty, Astana jáne Shymkent qalalarymen bir­ge ýrbandyq ortalyqtar qata­ry­na jatqyzylýy óńir úshin asa mańyzdy. Bul bizdiń múm­kindigimizdiń kókjıegin keńeıte túsedi, ekonomıkalyq damýda jańa jetistikterge jetýdiń alǵy­sharttaryn jasaıdy. Básekelestik artyqshylyqtaryn paıdalana otyryp, álemdik standarttarǵa jaýap beretin osy zamanǵy ónerkásiptik-óndiristik keshender qurý úshin ústimizdegi jyly ındýstrııalyq aımaq qurylysyn bastaý josparlanýda. Indýstrııalyq aımaqtyń mamandaný baǵyty anyqtaldy. Munda qurylys ındýstrııasy salasynda birqatar ınvestısııalyq jobalardy – ydystyq áınek zaýytyn, mármár óńdeý, metall quryl­ǵylary óndi­risin, sendvıch panelder óndiri­sin jáne basqalaryn orna­las­tyrý kózdelýde. Sondaı-aq, ınfr­a­qurylymdyq nysandar qurylysyn salý josparlanýda. Bul joba júzege asqanda ishki óńirlik ónimdegi óńdeý ónerkásibi ónimderiniń úlesi 10 paıyzǵa, óńdeý ónerkásibi ónimderiniń kólemi 15 paıyzǵa, ınvestısııa kólemi 13 paıyzǵa, eńbek ónimdiligi 20 paıyzǵa artatyn bolady – Elbasy N.Nazarbaev «Qazaq­stan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna bıylǵy Joldaýynda otandyq bıznesti Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasynda damytý óziniń tıimdiligin dáleldegenin atap ótti. Kórshi eldermen, olardyń shekaralas óńirlerimen ıntegrasııalyq baılanysty damytý baǵytynda oblysta qandaı izdenister bar? – Bul baǵyttyń tıimdiligin ómirdiń ózi alǵa tartyp otyr. Biz ózara yntymaqtastyqty, ınte­grasııalyq baılanysty nyǵaıtýǵa múddelimiz. Odan eshkim de utyl­maıtyny belgili. Eýrazııalyq ın­tegrasııalyq keńistiktiń qury­lýy­men syrtqy ekonomıkalyq qyzmet belsendirek bola tústi. О́tken jyl­dyń 11 aıynda oblystyń Keden odaǵy elderimen taýar aınalymy 1,4 mıllıard AQSh dollaryn qurady. Iаǵnı 2012 jylmen salystyrǵanda 100,1 paıyz boldy. Oblystyń syrtqy saýda saıasaty álemdik saýda júıesine ıntegrasııalaný jolymen ekonomıkalyq múddelerdi ilgeriletý jáne qorǵaý júıesin qurýǵa baǵyttaldy. Mem­leket basshysynyń otandyq jáne sheteldik ınvestısııalar kóle­min ekonomıkanyń shıki­zattyq emes sektoryna salý jáne eks­porttyq áleýetin arttyrý boıyn­sha alǵa qoıǵan mindetterine sáı­kes iskerlik orta ókilderi Re­seı­­­diń Kalýga, Orynbor jáne Sa­­mara qalalaryndaǵy saýda-eko­nomıkalyq kórmelerine qatysty. Baǵdarlamaǵa sáıkes oblys ákimi A.Muhambetov Kalýga, Orynbor jáne Samara oblystarynyń gýbernatorlary D.Artomonovpen, Iý.Bergpen jáne N.Merkýshkınmen kezdesti. Kalýga qalasynda ótki­zil­gen forýmda aqtóbelikter olar­dyń ózderine sheteldik ınves­torlar tartý tájirıbesimen tanysty. Oblys delegasııasy «Rosva», «Grabsevo» ındýstrııalyq park­terinde, «Angýs» genetıkalyq orta­ly­ǵynda, kedendik termınalda, mýltımodeldik logıstıkalyq keshende, «Folksvagen» avtomobıl zaýyty men «Bentler Aýtomotıv» kásipornynda bolyp, tájirıbe almasty. Kalýga oblysynda ju­mys isteıtin «Pejo», «Reno», «Mıtsýbısı» jáne «Volvo» avtomobıl zaýyttary úshin kadrlar daıarlaıtyn jáne qaıta daıarlaıtyn oqý ortalyǵynda bizdiń delegasııa úshin osy zamanǵy oqytý ádisteri men tásilderi kórsetildi. Sapar barysynda Aqtóbe jáne Kalýga oblystarynyń saýda-ekonomıkalyq palatalary arasynda ózara yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Orynbor oblysyna sapar barysynda eki eldiń shekaralas oblystary arasynda ekonomıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq máseleleri keńinen sóz boldy. Eki oblys kásip­kerleriniń ınvestısııalyq múm­kindikteriniń tusaýkeseri uıym­dastyryldy. Samara oblysyna sapar kezinde eki oblystyń saýda-ónerkásip palatalary, sondaı-aq, Qazaqstannyń «Aqtóbe» óńirlik ındýstrııalyq tehnoparki» JShS men Reseıdiń «Jıgýlıevskaıa dolına» tehnoparki» JAQ arasynda ózara yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Eki eldiń kórshiles óńirleri arasyndaǵy iskerlik jáne saýda qatynastaryn keńeıtýge, úzdik ónimderimen jáne qyzmetterimen tanysýǵa jyl saıyn ótetin «Eýropa-Azııa. Shekarasyz yntymaqtastyq» halyqaralyq ónerkásiptik kórmesi de oń yqpal etýde. О́tken jyly bul kórmege 156 kásiporyn óz ónimderin shyǵardy. Onyń 68-i qazaqstandyq, 67-i reseılik kásiporyndar. Kórmeniń jumys qorytyndysy boıynsha 20 myń dana aqparattyq materıal taratyldy, 600-den astam iskerlik kelissózder jasaldy, yntymaqtasa jumys isteýge múmkindik beretin 210 kelisim jasaldy. Oblystyq ákimdik otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý sharasy retinde joǵary tehnologııaly kásiporyndar qyzmetin tanystyrýdy jalǵastyrady. Sheteldermen saýda-ekonomıkalyq qarym-qaty­nas­ty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jos­­­parly jumystar aıasynda fo­rým­­­dar, kásipkerlik kezdesýler uıym­dastyrý da jalǵastyrylady. Inte­gra­sııalyq yntymaqtastyq eki jaqty tıimdi. Mundaı ekonomıkalyq ózara baılanystyń qaıtarymdylyǵyn ómirdiń ózi dáleldep otyr. Son­dyq­tan ıntegrasııalyq izdenister arqyly ilgerileýge irgetas qala­natyny sózsiz. Áńgimelesken Satybaldy SÁÝIRBAI,  «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.