Keıingi jyldary teńgeniń qunsyzdanýyna baılanysty halyqtyń turmysy tómendep, kóptegen azamat ekinshi deńgeıdegi bankter men mıkroqarjy uıymdarynan qyrýar kredıt alyp, qaryzǵa belsheden batqany málim. Osyǵan oraı Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 26 maýsymda «Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń borysh júktemesin azaıtý sharalary týraly» Jarlyqqa qol qoıyp, buryn-sońdy bolmaǵan əleýmettik kómek kórsetý týraly sheshim qabyldaǵan edi.
Sóıtip kepilsiz tutynýshylyq qaryz alyp, qıyn jaǵdaıda qalǵan 500 myńnan astam azamattyń – kópbalaly, asyraýshysynan aıyrylǵan jáne múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylardyń, ataýly əleýmettik kómek alatyn azamattardyń, jetim balalardyń shamamen 115 mlrd teńge qaryzy bir jolǵy tártippen keshirilgen. Buǵan qosa, 1,2 mln azamattyń 33,6 mlrd teńge somasyndaǵy aıyppuldary men ósimpuldary ótelgen.
Sol jylǵy 2 qyrkúıekte jarııalaǵan «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty alǵashqy Joldaýynda Memleket basshysy áleýmettik turǵydan álsiz toptardyń tym kóp nesıe alýyna taǵy da nazar aýdaryp, Úkimet pen Ulttyq bankke eki aı ishinde mundaı jaǵdaıdyń qaıtalanbaýyna kepildik beretin tetikterdi engizýdi tapsyrǵan. Nátıjesinde, Ulttyq bank basqarmasy 2019 jylǵy 26 qarashada «Mıkrokredıt berý týraly shart boıynsha syıaqynyń shekti mánin belgileý týraly» №209 qaýlysyn qabyldap, ol Ádilet mınıstrliginde tirkeýden ótken soń, 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine endi.
Atalǵan normatıvtik-quqyqtyq aktide jeke tulǵamen jasalǵan mıkrokredıt berý týraly shart boıynsha syıaqynyń shekti máni múlik kepilimen qamtamasyz etilgen jaǵdaıda berilgen mıkrokredıt somasynyń 20 paıyzy mólsherinde, al múlik kepilimen qamtamasyz etilmegen jaǵdaıda berilgen mıkrokredıt somasynyń 25 paıyzy mólsherinde belgilengen. Ol respýblıka aýmaǵynda ekinshi deńgeıli bankter men mıkroqarjy uıymdarynyń barlyǵy óz qyzmetinde buljytpaı basshylyqqa alýǵa mindetti qujat bolyp sanalady. Alaıda kóptegen mıkroqarjy uıymy oǵan «pysqyryp» ta qaramaı, burynǵysha shekteýsiz ósimqorlyǵyn eshkimnen ımenbeı jalǵastyryp, tabysy tómen adamdardyń qanyn tespeı sorǵandaı ozbyrlyq kórsetip otyr.
Mysaly, Astana qalasyndaǵy bir mıkroqarjy uıymy ótken jylǵy qarasha aıynda K. degen azamatqa 45 paıyzdyq jyldyq syıaqy mólsherlemesimen 400 myń teńge mıkrokredıt berý týraly shart jasasypty. Alty aıdan soń áldebir sebeppen tıisti tólemdi tóleýge jaǵdaıy kelmegen azamatty mıkroqarjy uıymy endi sotqa berip otyr. Bul rette bizdi qyzyqtyratyn jaıt – sot mıkroqarjy uıymy Ulttyq bank basqarmasynyń №209 qaýlysynyń talabyn oryndamaǵanyn eskerip, onyń azamat K.-men jasaǵan shartyn zańsyz dep tanyr ma eken?
Jalpy, elimizde osy jyldyń birinshi jartysynda mıkroqarjy uıymdaryna bereshegin 90 kúnnen astam ótemegen 550 myń qaryz alýshy bar eken. Olardyń arasynda jyldyq syıaqy mólsherlemesi 30 myń paıyzǵa deıin jetken qaryzgerler de bar bolyp shyqty. Joqshylyq eki búıirinen qysyp, eńsesinen ezgende esi shyǵyp, kózine «dalada teginnen-tegin jatqan batpanquıryqtaı» bolyp kóringen qaryz shartyn muqııat oqymastan qolyn qoıa salǵanymen, kiriptarlyqqa túskenin keıin túsingen boryshkerlerdiń bir bóligi mundaı júgensizdikke shydamaı, qaryzdaryn tóleýden ádeıi bas tartatyn kórinedi. Biraq olardyń ishinde sotqa júginip, ózderiniń aıaqqa basylǵan quqyqtaryn qorǵap júrgen azamattar neken-saıaq eken.
Al qoldanystaǵy zańnamany bilmegendikten, mıkroqarjy uıymdaryna syıaqy mólsherlemesi belgilengen shekten áldeqaıda joǵary qaryzyn aı saıyn áreń tólep, zar ılep júrgen qazaqstandyqtardyń sany qansha ekeni bir Allaǵa ǵana aıan. «Eshten kesh jaqsy» demekshi, ondaı azamattardyń da ádildik izdep sotqa júginip, artyq tólep kelgen qarajatyn qaıtaryp alýǵa zańdy quqyǵy bar. Osy oraıda olarǵa Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi kómek kórsetip, arandaryn ashqan toıymsyz mıkroqarjy uıymdaryn tártipke shaqyratyn ýaqyty jetti dep oılaımyz.