Jetisý oblysynda tótenshe jaǵdaı kezindegi oqys jaǵdaılardyń aldyn alý sharalary júzege asyryldy. Orman órti byltyrǵymen salystyrǵanda az. Áıtse de 5 myń turǵyn úıde órt qaýipsizdiginiń buzylýy anyqtalyp otyr. Onyń aldyn alý úshin 2025 jylǵa deıin Taldyqorǵan jáne Tekeli qalalarynda, Kóksý jáne Alakól aýdandarynda 4 órt sóndirý deposyn salý josparlanǵan. Bul jaıynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Iýrıı Ilın óńir jurtymen kezdeskende málimdedi.
Oblys ortalyǵy Taldyqorǵan qalasyna arnaıy issaparmen kelgen vedomstvo basshysy osy jyldyń ótken kezeńindegi qyzmet qorytyndylary týraly egjeı-tegjeı baıandady. Mınıstrliktiń jumys josparlaryna keńinen toqtalyp, azamattardyń ózekti suraqtaryna jaýap ta berdi.
Jańadan qurylǵan Jetisý oblysynyń aýmaǵynda mınıstrliktiń bólimsheleri tamyz aıynan bastap jumys isteıdi. Tarqatyp aıtsaq, Tótenshe jaǵdaılar departamenti, О́rt sóndirý jáne avarııalyq-qutqarý jumystary qyzmeti, aýdandyq TJ bólimderi, órt sóndirý bólimderi, ónerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń departamenti, apattar medısınasy, «Qazseldenqorǵaý» ortalyǵynyń fılıaldary bar.
Búginde óńirdegi jaǵdaı turaqty. Tótenshe jaǵdaı sany 3,5 paıyzǵa azaıǵan. Keleshekte júıeni damytý perspektıvalary oılastyrylýda. Máselen, aldaǵy 3 jylda Taldyqorǵan, Tekeli qalasymen qatar, Kóksý jáne Alakól aýdandarynda órt sóndirý deposy salynbaq. Bul – tabıǵı apat kezinde alańdap qalatyn turǵyndardyń úreıi biraz seıiledi degen sóz. Osy kúnge deıin órtke qarsy qyzmetti 19 bólimshe júzege asyrsa, keler jyldary olardyń da sany artyp, jańa tehnıkamen jabdyqtalmaq.
«Birinshisi – órt sóndirý bólimshelerin jabdyqtaý. О́ńirdi damytýdyń 2026 jylǵa deıingi jospary sheńberinde 11 ǵımaratqa kúrdeli jóndeý júrgizý, 2025 jylǵa deıin qulaqtandyrý júıesi men órt tehnıkasyn satyp alý josparlanýda», dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, qazir oblysta 123 tehnıka bar. Jyl sońyna deıin adamdardy qutqarý, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý úshin 8 tehnıka satyp alý josparlanýda.
Vedomstvo basshysynyń málimdeýinshe, jeke turǵyn úı sektoryna 15 tamyzdan bastap jylytý kezeńine baılanysty 3 myńnan astam reıd júrgizilip, 50 myńnan astam jeke úı ıelerine profılaktıkalyq jumystar júrgizilgen. Jylytý maýsymy boıy turǵyn úı sektorynda peshterdi, elektr jabdyqtaryn paıdalaný, sondaı-aq gaz jabdyqtary men ballondardy saqtaý boıynsha ádistemelik kómek kórsetilmek.
«Biz jeke turǵyn úı sektoryn jaýapkershilikke tartpaıtynymyzdy, ózimizdi jáne otbasymyzdy órtten jáne kómirtegi totyǵymen ýlaný sekildi jazataıym oqıǵalardan qalaı qorǵaýǵa bolatyny týraly usynystar beretinimizdi atap ótkim keledi. Bes myń turǵyn úıden qyzdyrý aspaptarynyń janynda janǵysh materıaldardy saqtaý, peshtiń ústinde zattardy keptirý sekildi órt qaýipsizdigin buzý deregi anyqtaldy. Onyń ishinde 3 myń úıdi tártipke keltirdik, qalǵandaryna usynystar berildi», dedi Iý.Ilın.
Sonymen qatar mınıstr qyrkúıek aıynan bastap ákimdik jáne úkimettik emes uıymdarmen birlesip 809 datchık ornatylǵanyn habarlady. Bul qurylǵylar qaýip týraly aldyn ala habardar etip, azamattardyń qaza bolýyna jol bermeıdi. Byltyr mınıstrlik turǵyn úılerde órt dabyly jáne gazdanýdy baqylaý júıelerimen mindetti jaraqtandyrýdy zań boıynsha engizgen edi. Buryn bul normalar ǵımarattar men bıiktigi 10 qabatty turǵyn úıler úshin ǵana mindetti bolatyn.
Jergilikti halyqpen kezdesý barysynda gaz ballondaryn saqtaý máselesi de ortaǵa tastaldy. Esterińizde bolsa, 2014 jyldan bastap turmystyq jáne kommýnaldyq-turmystyq tutynýshylardyń gaz jabdyqtaryn qaýipsiz paıdalanýdy baqylaý ákimdikterge júkteldi. Degenmen apattyń basym bóligi osy kógildir otynǵa salǵyrt qaraýdyń kesirinen bolýda. Al Jetisýda órt qaýipsizdigi erejelerin buzǵany úshin 30 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan.
«Kóbinese gaz ballondaryn páterde durys paıdalanbaý jáne saqtaý búkil bir kireberistiń adam ólimine ákeledi. Osyǵan baılanysty, gaz jabdyqtary men turmystyq gaz ballondaryn paıdalaný erejeleri boıynsha tutynýshylarmen de, gaz toltyrý stansalarynyń ıelerimen de qosymsha túsindirý jumystary júrgizilýde. Halyqqa tek jaramdy gaz jabdyǵyn paıdalaný qajettigin eske salǵym keledi. Sonymen qatar eki qabattan asatyn kóppáterli úılerde gaz ballondaryn paıdalanýǵa tyıym salynady», dep atap ótti mınıstr.
Budan keıin mınıstr jurtshylyqty tabıǵı órtterdiń aldyn alýǵa shaqyrdy. Shynynda, tabıǵı órt sebepteriniń biri – adamnyń ózi. Tabıǵatqa shyqqanda qarapaıym erejelerdi saqtaýdy umytyp ketip jatamyz. Sonyń saldarynan el ábigerge túsedi. Arnaıy belgilenbegen jerde ot jaǵýǵa bolmaıdy. Munyń bári tabıǵı órttiń aldyn alýǵa jáne ekologııalyq zalaldan qorǵaýǵa múmkindik beredi.
«О́ńirge keletin bolsaq, onyń aýmaǵynda orman da, dala da bar. О́rt qaýipti kezeńi bastalǵannan beri jeti júzden astam reıd júrgizildi. Aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerimen jáne fermerlermen alty júzden astam nusqama ótkizildi. О́rt qaýipsizdigi erejelerin buzǵany úshin birneshe azamat ákimshilik jaýapkershilikke de tartyldy», dedi Iý.Ilın.
Kezdesýde qysqy kezeńdegi tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alý máseleleri de qalys qalmady. Oblysta uzyndyǵy 300 shaqyrymnan asatyn 24 qarly ýchaskede qar ustaıtyn qalqandar tek 6 shaqyrymdy ǵana qamtıdy. Munyń bir sebebin mınıstr óńirde qysta qar az jaýady dep túsindirdi.
«Bul óńirde qysta qar az, biraq respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar avtojoldarda qar qursaýy bolady. Respýblıkalyq mańyzy bar Úsharal – Dostyq kúre joly – qysqy kezeńdegi eń problemaly ýchaske. Mysaly, byltyr júrgizýshi osy avtojoldaǵy qozǵalysty jabý týraly talapty elemeýine baılanysty qar qursaýynda qaldy. KamAZ-da eki júrgizýshi bolǵan. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna baılanysty olardy evakýasııalaý 28 saǵattan astam ýaqytqa sozyldy», dedi mınıstr.
Qazirgi ýaqytta avtojoldy rekonstrýksııalaý júrgizilýde. Oblys boıynsha qysqy kezeńdegi TJ joıý úshin tartylatyn kúshter men quraldar toptamasy bekitildi. Atap aıtqanda, 2 myńnan astam adam, 500-den astam túrli tehnıka, halyqty evakýasııalaý úshin 6 vahta jáne 26 jylytý pýnkti jumyldyrylady.
Sarqan jáne Alakól aýdandarynyń aýmaǵynda trassalyq medısına-qutqarý pýnktteri ornalasqan. Olar qysta jylytý pýnkti retinde de paıdalanylady. Qys mezgilinde adam óliminiń aldyn alý maqsatynda SMS-habarlamalar arqyly aqparattandyrý belsendi júrgizilýde. Sondaı-aq jabyq joldar týraly barlyq aqparat «Darmen» mobıldik qosymshasynda ornalastyrylady.
Aıta keteıik, halyqpen kezdesýde mınıstr azamattyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń áleýmettik paketin jaqsartý jónindegi jumystardyń jalǵastyrylyp jatqanyn atap ótti.
«О́zderińiz biletindeı, qazir áleýmettik turǵydan bizdiń qyzmetkerler az qorǵalǵan. Bizdi qyzmetkerlerdi aýystyrý jáne joǵarylatý kezinde kóterme járdemaqylardyń, jaýyngerlik is-qımyldarǵa jaqyn jaǵdaılarda jumys istegeni úshin ústemeaqylardyń bolmaýy qynjyltady», deı kele mınıstr azamattyq belsendiligi úshin birneshe azamatty marapattady.
Issapar barysynda Iýrıı Ilın «Jas órt sóndirýshi» kadet synybynyń jas qutqarýshylarymen dıdarlasty. Kadet synyby – qazaqstandyq pedagogıkadaǵy oqýshylardy oqytý men tárbıeleýdiń jańa formasy. Munda balalar neǵurlym jınaqy, Otanymyzdyń naǵyz patrıottary bolyp ósedi. Azamattyq qorǵaý salasyna beıimdiligi bar osyndaı synypty qurýdyń maqsaty – bolashaq qutqarýshylardy mektepten bastap daıyndaý.
Osy sanattaǵy oqýshylardyń oqý baǵdarlamasyna oblystyń bilim basqarmasynyń kelisimi boıynsha azamattyq qorǵaý, alǵashqy áskerı daıarlyq, dárigerge deıingi medısınalyq kómek kórsetý boıynsha qosymsha sabaqtar engizilgen. Iýrıı Ilın kadetterge jas kezinen bastap bolashaq mamandyǵyn tańdaǵany úshin alǵysyn bildirip, balalarǵa tennıs ústelin syılady.
Jetisý oblysy