1945 jyly hakim Abaıdyń týǵanyna 100 jyl toldy. Dál osy aıtýly dataǵa baılanysty Almaty kórkem jáne hronologııalyq fılmder stýdııasy «Abaı ánderi» fılmin túsirýdi qolǵa aldy. Bul týyndyny soǵys jyldarynda Qazaqstanǵa kelgen, sol kezdegi Odaqqa tanymal rejısserler – Grıgorıı Roshal men Efım Aron túsirdi. Ssenarııin zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov jazdy.
Fılmde basty keıipkerdi ataqty akter Qalıbek Qýanyshbaev somdasa, basqa rólderdi Qapan Badyrov, Serke Qojamqulov, Elýbaı О́mirzaqov, Sháken Aımanov, Jaǵda О́gizbaev sekildi óner maıtalmandary oınady. Aıta keteıik, áıgili aktırsa Ámına О́mirzaqovanyń ekrandaǵy joly osy kınodan bastaldy. Bir jaǵynan, osyndaı ulttyq teatr jáne kıno óneriniń sút betine shyǵar qaımaqtary toptasqan quram fılmniń sapaly shyǵýyna úlken áser etti.
Ásirese basty róldi somdaǵan Qalıbek Qýanyshbaevtyń aqynnyń beınesi men ishki jan dúnıesindegi oı-arpalysyn jetkizýdegi shynaıy sheberligine tánti bolasyz. Akterdiń oıshyl kemeńgerge uqsaǵan bet álpeti, dene turqy, júris-turysy, baıypty máneri, sabyrly bolmysy Abaı atamyzdyń beınesin kóz aldymyzǵa ákeldi. Sonyń da áseri bolsa kerek, onyń rólin ónersúıer qaýym joǵary baǵalady.
Belgili ǵalym, jazýshy Tursyn Jurtbaıdyń «Qalıbek Qýanyshbaev» atty derekti hıkaıatynda arqaly akter ózi somdaǵan «Abaı» beınesi týraly bylaı depti: «1940 jyly Abaıdyń pesasyn qoıǵanda, aqynnyń rólin men oınaǵanmyn. Sodan bastap Abaıdy burynǵydan jete zertteýge týra keldi. Meniń bul kezdegi tapqanym – Abaıdyń kitaby boldy. Sony qaıta-qaıta oqyp, oqyǵan saıyn oı qosyp, shama kelgenshe bilgenimdi tereńdete berdim. Ásirese Abaı obrazyn kúsheıtetin nárse – Abaıdyń qarasózderi. Men ony tórt-bes ret oqyp shyqtym. Abaıdyń tamasha eńbekteri onyń asa gýmanıst, aqyldy, uly adam ekenin meılinshe jete uǵyndyrady. Tek sony izdep taýyp, taza uqqan jaǵdaıda ǵana uly adamnyń beınesin kóre de bilesiń, bere de bilesiń. Árıne, men Abaı obrazyn tolyq jasadym dep aıta almaımyn. Ondaı uly adamnyń beınesin jete sýretteý – asa qıyn is».
Shyn máninde, kınoda uly tulǵanyń ómiri, jumbaq bolmysy, aqyndyǵy barynsha nanymdy sýrettelgen. Rejısser keıipker obrazyn aqyn ómirinen ǵana emes, aınalasyndaǵy adamdardyń is-áreketi arqyly asha bilgen. Negizgi oqıǵa Abaıdyń shákirti, aqyn Aıdardyń eski dástúrdi buzyp, kórshi aýyldaǵy jesir kelinshek Ajardy urlaǵan tusynan órbıdi. Eki jas jasyryn qosylyp, qýǵynshylardan qashyp, aqyndy kelip panalaıdy. Jastardyń isin qaraǵan bıler sotynda Abaı olardy qorǵap sóıleıdi. Olardyń toıy ústinde Shárip qymyz quıǵan kesege ý salyp, baqtalasy Aıdardy óltiredi. Bul aqynǵa soqqy bolyp tıdi. Onyń aýylyna Narmambettiń sotqar jigitteri jesirin daýlap keledi. Soıylshylardan halyq Abaıdy jaqtap, ony qorǵap qalady. Fılm sońynda óz zamanynan japa shekse de keleshekten úmitin úzbegen aqynnyń bıiktegen tulǵasyn kóresiz.
«Bul fılm Muhtar Áýezovtiń sol kezde jazyp júrgen Abaı jónindegi epopeıanyń bir úzigi, bir kórinisi sekildi. Oǵan uly aqynnyń beınesi tolyq kórinbeıdi dep kiná artýǵa bolmaıdy. Ol bir fılmge aýyr júk. Biraq Abaı ómiriniń basty oqıǵalary men baǵyttaryn kórsete alǵan. Abaıdyń oıshyldyǵyn, aqyndyǵyn, halyq qamqory ekendigin, ozat oıly adamdarmen jaqyndyǵyn, jańasha jastarmen birge ekenin sýrettegen», dep jazady «Abaı ánderi atty maqalasynda belgili qoǵam qaıratkeri, pýblısıst Kamal Smaıylov.
Bir qaraǵanda, fılmniń mazmuny kıno-spektaklge jaqyn. О́ıtkeni onyń stıldik sheshimi, rejıssýrasy, akterler oıyny teatr ónerimen úndesip turǵanyn baıqaısyz. Alaıda 1946 jyly Máskeýde ótken fılmniń premerasyn kórermender jyly qabyldaǵan.
Bıyl bul týyndynyń jaryqqa shyqqanyna 77 jyl toldy. Sodan beri hakim Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly birqatar kórkem de derekti fılm túsirildi. Biraq sonyń basynda aqyn beınesin alǵash ekranǵa shyǵarǵan «Abaı ánderi» fılmi turǵany anyq.