«Kúláshpen kezdesý – ánmen kezdesý edi» depti qazaqtyń bulbul ánshisi Kúlásh Baıseıitova jaıly tolǵanǵanda kompozıtor Latıf Hamıdı. Olaı deýine sebep te, dálel de mol. О́ıtkeni ánshiniń boıyndaǵy saf altyndaı jarqyraǵan týma talant qaı kezde de onyń daralyǵyn tanytyp turatyn. Kúláshtiń ánin bir tyńdaǵan jan balǵa arbalǵan aradaı ún qudiretine mas bolyp, ánshini qaıta-qaıta tyńdaýǵa beıildi edi. Al talaıdy tamsandyrǵan sol daýys oqý-toqýsyz, tabıǵattyń ózimen ánshi boıyna daryǵan aıryqsha daryn ekenin bilgen mýzyka mamandary sol kezdiń ózinde-aq ánshiniń kómeıine uıa salǵan kórkem úndi qubylysqa balaıtyn. Áıtpese teatrǵa alǵash jumysqa qabyldanǵan jyly operanyń ne ekenin bilmegen jannyń arada jylǵa jýyq ýaqyt ótpeı sahnanyń naǵyz bulbulyna aınalǵany qubylys emeı nemene?!
Kúlásh Baıseıitovanyń ánshi retindegi juldyzynyń janyp, dańq shyńyna shyǵýyna 1936 jyly Máskeýde ótken Qazaq óneri men ádebıetiniń onkúndiginde somdaǵan Qyz Jibek beınesiniń orny erek.
Ánshiniń ónerine tánti bolǵan kompozıtor Latıf Hamıdı Kúlásh Baıseıitovaǵa arnap áıgili «Bulbul» ánin shyǵardy. Bul tarıhı sát týraly sazger, óner zertteýshisi Ilııa Jaqanovtyń «Bulbul» atty essesinde búge-shigesine deıin baıypty baıandalady:
«Bir kún, eki kún... úsh kún... tek daǵdara beredi. Bir nota... bir dybys eleń etkizbedi. Bir shúıilse, tań ne, túsiń ne... keshiń ne... Latıf mezgildiń qalaı ótip jatqanyn... bár-bárin umytatyn-dy. Onda sabyr joq, endi klavıshter qur syldyraıdy ánsheıin. Aldyndaǵy nota qaǵazy tap-taza kúıinde, ornynan súlesoq bolyp turady, aıadaı tar bólmeni kezedi de júredi. Kóz aldynda «Bulbul!» degen Kúlásh qana!». Ánshige degen osy bir sheksiz qurmet damı, oqıǵaǵa jelisi óristeı kele: «Kúláshtiń ashyq ári názik ıirimdi ótkir úni kórpesin serpip tastap, shyńǵa órlep, tipti júrek titiretip ári tátti áýezben tamsandyra syr tókti. Bir bula sezim burq ete tústi. Bar bolǵany qas-qaǵym sát! Latıf ishteı býlyqty. Nárestedeı kúlimsirep: – Bulbul! – dedi qobaljyp».
Tereń tebirenisten týǵan osy bir tamasha týyndy – «Bulbul» men halqynyń sheksiz mahabbaty uly ánshini «Qazaqtyń bulbuly» atandyrǵan edi sóıtip.
Biraq... Biraq, ókinishtisi sol – eliniń yqylasyna bólenip, ásem ánimen júrekterge sáýle shashyp, jan jadyratyp júrgen dańq shyńyndaǵy dara ánshiniń basyna bir-aq sátte qara bult úıirildi. Ol astyrtyn jetip, ánshi álemin astan-kesteń etip ketken «altaýdyń aryzy» edi. 1957 jyly kóktemde Qurmanǵazy atyndaǵy ult aspaptar orkestrimen birge Qytaı elinde ótetin óner saparyna erekshe qulshynyspen qyzý daıyndalyp jatqan ánshiniń qýanyshyn qyzǵanyshtan kózi baılanyp, dańqyn kóre almaǵan kúnshil toptyń domalaq aryzy bir-aq sátte byt-shytyn shyǵardy. Sol sátti ánshiniń jary Qanabek Baıseıitov bylaı eske alady:
«Kúlásh bir kúni úıge kóńilsiz keldi. Ánsheıin jaraly ańdaı súıretilip esikten áreń kirdi.
– Kana, qurydym, ıa pogıbla, – dedi.
– Ne bolyp qaldy?
– Qytaıǵa barmaıtyn boldym, ústimnen aryz túsipti. Alty adam qol qoıǵan eken. «Araq ishedi, gýlıaet» depti. Mundaı masqarany kórgenshe, ólgenim jaqsy, oı, Kana...».
Osydan keıin ánshi ońalmady. Kún sanap ózin ishteı mújip, kúıreı berdi. Arada birneshe aı ótken soń kóńilin seıiltpek bolyp eń alǵash ózin dańq shyńyna shyǵarǵan Máskeýge tatarlardyń onkúndiginde oınalyp jatqan «Altynshash» operasyn kórý úshin arnaıy keledi. Biraq bul sapardyń ánshi úshin sońǵy sapar bolatynyn ol kezde eshkim bilmedi. Ony ánshiniń ózi de sezbegen shyǵar, álde sezdi me eken?.. Qoıylymnan shyǵyp, ózi toqtaǵan «Pekın» qonaqúıindegi bólmesine demalýǵa kelgen ánshiniń demi máńgilikke úzilipti.
«...Vannanyń qasyna jetip, jaqtaýyna súıengen kúıi otyr deıdi. Qulamapty, tiri adamdaı súıengen kúıi otyr eken. Otyrǵan qalpy máńgi uıyqtap ketipti. Júrek shirkin shydamapty. Talaı baqytty sátti bastan keshkende jarylmaǵan júrek óstip oıda-joqta jarylyp ketipti...».
Qanabek Baıseıitovtiń asyl jary týraly jazǵan bul muńly esteligin jylamaı oqý múmkin emes. Al Ilııa Jaqanovtyń jazbasynda sol bir qasiretti kún bylaısha sýretteledi:
«...Qatygez taǵdyr... Onyń tótenshe qasireti bar. Bir kúnderi bulbulsha saırap júrgen Kúlásh dúnıe saldy. Kóńiline esh jubanysh tappaı muń shekken Qanabekke Muhtar men Latıf basý aıtýmen boldy.
– Sherli bolyp qaldym, Muqa! Kúláshimnen aıyryldym!
Bulbulym joq endi... joq, Lateke!
– Oı, jalǵan-aı, bulbul óle me eken?! Kúláshtaı bulbul ólgen joq! – dedi sonda jasyn tejegen uly Muhtar, deı kele tragedııaǵa toly tolǵanysty ári qaraı jalǵaǵan sazger: «Qalaı shydasyn Kúláshtiń náp-názik júregi! Kúnshildik pen pendeshilikti kóteretin júrek pe edi ol? Án úshin jaralǵan júrek edi ǵoı! Sony qalaı toqtatyp aldyq... qalaı?» dep san suraqtyń shyrmaýynda qalǵan oqyrmanymen qosyla ózi de egiledi. Bulbuldyń ánindeı syńǵyrlap ótken án-ǵumyrdy short úzgen, sulýlyq pen syrshyldyqqa toly júrekti kilt toqtatyp tynǵan qatygez qoǵamǵa, náziktik degendi túsinbeıtin qarabaıyr tobyrǵa laǵynet aıtady. «Bulbulda» sýretteletindeı, ánshi Kúláshtiń taǵdyry da aına-qatesiz dál osylaı aıaqtalǵan edi... Tragedııaly taǵdyr...
...Al domalaq aryzdy joǵaryǵa domalatqan altaý sol sátte, kúlli qazaq bulbulyn joqtap, egilgende ózderin qalaı sezindi eken? О́kindi me?.. Áı, biraq, janynda júrip, syılasqan asyl áriptesine tasada turyp oq atqyzǵan qyzǵanyshtyń qyzyl oty oǵan mursat bermegen de bolar...
Qalaı desek te, bárine ýaqyt – emshi, táńir – tóreshi. Alaıda ýaqyt aǵzam alaqanyna jazylǵan ol aqtańdaq óshken joq. Ýaqyty kelgende ashy aqıqat jaryqqa da shyǵar... Sonda bulbulyn óltirgen «altaýdy» urpaǵy keshire me?..