Pikirtalas tártibi qandaı?

Otyrysty ashqan Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń jekelegen normalaryn qoldanysqa engizý merzimderine toqtaldy.

«Zańda sońǵy konstıtýsııalyq ózgeris­ter kórsetilgen, oǵan sáıkes prezıdent budan bylaı 7 jyl merzimge saılanady, biraq bir retten artyq saılana almaıdy. Bir márte jetijyldyq prezıdenttik merzim týraly norma resmı jarııalanǵannan keıin 10 kúntizbelik kún ótken soń, ıaǵnı osy jyldyń 17 qarashasynda qoldanysqa engiziledi. Osylaısha, aldaǵy 20 qarashada jalpyhalyqtyq daýys berý kezinde saılanatyn Qazaqstan Prezıdentiniń qyzmet etý merzimi jańa konstıtýsııalyq norma boıynsha esepteledi», dedi N.Ábdirov.

Sondaı-aq ol Konstıtýsııalyq zańnyń qoldanysqa engiziletin basqa normalaryna toqtaldy. Máselen, qoǵamdyq birlestikter men kommersııalyq emes uıymdardy akkredıtteý jónindegi normalar olar resmı jarııalanǵannan keıin kúntizbelik 60 kún ótken soń 2023 jáne 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap tıisinshe aǵymdaǵy saılaý naýqanynda qoldanylmaıdy.

Sonymen qatar N.Ábdirov kezekten tys prezıdent saılaýy zań talaptaryna sáıkes, saılaý úderisiniń barlyq qatysýshylaryna belgili erejeler men algorıtmder boıynsha ótkiziletinin atap ótti. Saılaý organdarynyń, barlyq saılaý ınfraqurylymynyń 2022 jylǵy 20 qarashaǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy prezıdentiniń kezekten tys saılaýyn ótkizýge 100 paıyz daıyndyǵyn qamtamasyz etý ekenin aıtqan N.Ábdirov komıssııa músheleriniń nazaryn da­ýys berýge arnalǵan úı-jaılardyń tek saılaýshylardyń ǵana emes, sonymen qatar baıqaýshylar, senim bildirilgen adamdar, BAQ ókilderi úshin qoljetimdiligi men yńǵaılylyǵyn qamtamasyz etý qajettigine aýdardy.

Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Anastasııa Shegorsova saılaý aldyn­­daǵy pikirsaıystardy ótkizý qaǵı­da­lary men sharttaryna sáıkes Orta­lyq saılaý komıssııasy reglamentti ret­teı­ti­nin jáne saılaý aldyndaǵy pikir­saıys­tarǵa qatysýshylardyń tizimin bekitetinin habarlady.

Reglamentke sáıkes, prezıdenttikke kan­dıdattardyń saılaý aldyndaǵy pikir­sa­ıystary men pikirtalastary tórt raýnd­qa bólingen. Ár raýndqa sáıkes pikir­saıysqa qatysýshylar ózderiniń saılaý baǵdarlamasy jóninde sóz sóı­leýge, qarsylastaryna suraqtar qoıýǵa, saı­laý­shylardyń suraqtaryna jaýap berý­ge, sondaı-aq saılaýshylarǵa úndeý ja­saý­ǵa múmkindik alady. Pikirsaıys 11 qara­shada saǵat 20.00-de tikeleı efırde ótpek.

Birinshi raýnd – «Saılaý aldyndaǵy baǵdarlamamen tanystyrý», onda ár qatysýshy óziniń saılaýaldy baǵdar­lamasyn usyný maqsatynda sóz sóıleıdi. Ár qatysýshynyń sóz sóıleýi úshin 3 mınýt beriledi.

Ekinshi raýnd – «Pikirtalas sessııasy», onda qatysýshylar qarsylastaryna eki suraqtan qoıady, sonymen qatar eki suraqqa jaýap beredi. Suraqtyń tujyrymyna 30 sekýnd, ár qatysýshyǵa jaýapqa 2 mınýttan beriledi.

Úshinshi raýnd – «Saılaýshylardan suraqtar». «Habar» agenttiginiń bazasynda saılaýshylar kez kelgen kandıdatqa suraq qoıýǵa múmkindigi bar. Ár kandıdatqa bir suraqtan qoıylady. Jaýap berý ýaqyty 2 mınýtqa deıin.

Tórtinshi raýnd – «Saılaýshylarǵa arnaý», qorytyndy raýndta qatysýshylar tikeleı saılaýshylarǵa arnap sóz sóıleıdi. Árbir sózge 2 mınýttan ýaqyt beriledi. Pikirsaıysqa beriletin jalpy ýaqyt – kem degende 80 mınýt.

Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman Túrki memleketteri uıymynyń ótinishi negizinde elimizdiń Syrtqy ister mınıstrligi usynym bo­ıynsha delegasııa quramynyń ózgerýi sebebinen eki halyqaralyq baıqaýshyny akkredıtteýdi keri qaıtaryp alý týraly másele shyǵarylǵanyn habarlady. Osyǵan oraı «2022 jylǵy 20 qarashaǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy prezıdentiniń kezekten tys saılaýyna halyqaralyq uıymdar men shet mem­leketterdiń baıqaýshylaryn akkre­dıtteý týraly» Ortalyq saılaý komıssııasy­nyń 2022 jylǵy 17 qazandaǵy №92/577 qaýlysyna tıisti ózgerister engizildi.

1-7 qarasha aralyǵynda Syrtqy ister mınıstrligi birqatar Mıssııalardyń baıqaý­shylaryn akkredıtteýge usynys­tary kelip túskenin habarlady: TMD Mıssııasy quramynan – 55, TMD PAA-dan – 34, Shanhaı Yntymaqtastyq Uıymy Mıssııasynyń quramynan – 19, buryn akkredıttelgen halyqaralyq baıqaýshylardy aýystyrý úshin Túrki memleketteri uıymynan 2 baıqaýshy usynylǵan. Sonymen qatar 14 shet memleketten 24 baıqaýshy usynyldy, onyń ishinde Latvııa, Serbııa jáne О́zbekstannyń ortalyq saılaý organdarynyń ókilderi de bar. Akkredıtteýge usynylǵan barlyq baıqaýshynyń sany – 134.

2022 jylǵy 8 qarashadaǵy jaǵdaı bo­ıynsha halyqaralyq uıymdardan jáne shet memleketterdegi halyqaralyq uıymnan eki baıqaýshynyń akkredıtteýin qaıtaryp alynǵanyn eskere otyryp, barlyǵy 271 baıqaýshy akkredıtteldi. Akkredıtteýge usynymdardyń túsýine qaraı baıqaýshy­lar boıynsha málimetter aldaǵy ýaqytta jańartylady. Ortsaılaýkom shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń baıqaýshylaryn 2022 jylǵy 14 qarasha kúngi saǵat 18.00-ge deıin akkredıtteıdi.