О́ńirlik turǵyn úı baǵdarlamalarynyń tıimdiligi

Atyraý oblysyndaǵy baǵdarlamaǵa óńirdegi 35 jasqa deıingi dáriger, muǵalim, mádenıet jáne sport salasyndaǵy mamandar, joǵary oqý ornynyń professorlary, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń ǵylymı qyzmetkerleri, jýrnalıster, áleýmettik sala, kommýnaldyq ká­sip­oryn qyzmetkerleriniń jáne úı keze­gin­de turǵan jetim balalardyń úmitker bolýǵa múmkindigi bar. Otbasy bankiniń Atyraý oblystyq fılıalynyń dırek­to­ry Nurbol Qurman jobaǵa oblys ákim­di­gi 1 mlrd teńge jáne Otbasy bank 600 mln teńge bóletinin habarlady. Atyraý oblysy – jastardy turǵyn úımen qamtýǵa bel sybana kirisken je­tinshi óńir. Baǵdarlama erejesine saı, Atyraý qalasynan úı satyp alýdy kózdegen jastarǵa 18 mln teńge, al aýdandardan úı alýdy kózdegenderge 13 mln teńgege deıin nesıe beriledi. Úmit­ker ótinish qaldyrarda páter soma­sy­nyń 10 paıyzyn, ıaǵnı alǵashqy jarnasyn jeke shotyna aýdaryp, ıpotekany 5 paıyzben 25 jylǵa bólip tóleı alady.

Osyǵan uqsas bıyl qolǵa alynǵan «Qaraǵandy jastary» baǵdarlamasy da aımaqtaǵy jastardyń suranysyna, óńir­diń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýe­tine, turǵyn úılerdiń ortasha baǵa­myna saı daıyndalǵan. Sala maman­da­rynyń otbasylyq jaǵdaıy, eńbek ótili eskerilgen. Sodan bolar, bıyl eldegi ózge de oblystar tıimdiligi mol baǵdar­la­manyń sharttaryn pysyq­taýǵa kiristi. Jobanyń taǵy bir ereksheligi, jyldar boıy turǵyn úı alýdy kózdegenimen, mem­le­kettik baǵdarlamalarǵa zań jú­zinde qatysa almaıtyn jastarǵa úmit syılap otyr.

Baǵdarlamany bıyldan qaldyrmaýdy josparlaǵan

Qýantarlyǵy, óńir jastarynyń baspa­naǵa suranysyn zerdelep, baǵdar­lamany bıyldan qaldyrmaı qanat­qaqty joba retinde iske asyrýdy kóz­de­gen óńirler bar. Mysaly, Jambyl oblysy ákimdigi Jastar saıasaty máse­le­leri basqarmasynyń basshysy Jomart Zulpyhar «Áýlıeata jastary» baǵ­dar­la­masynyń irikteýinen ótip, qujaty Otbasy banktiń talabyna saı kelgen úmitkerlerdiń deni jyl sońyna deıin qonystoıyn toılaıtynyn aıtady.

Tarqatyp aıtar bolsaq, «Áýlıeata jastary» baǵdarlamasyna 35 jastan aspaǵan dáriger, medbıke, ýnıversıtet, kolledj muǵalimderi, ǵylymı qyzmet­ker­lermen qatar mádenıet, sport, jýrnalıstıka salasyndaǵy mamandar ótinish qaldyryp, baǵyn synap kórgen. Alaıda osy tusta qanatqaqty joba negizinde iske asqan baǵdarlama tóńireginde jel sóz kóbeıip ketken-di. Baǵyty aıqyn baǵdarlamanyń erejesine sáıkes, úmit­ker­ler www.e-jambyl.kz portalynda ótinish qaldyrǵan. Bastapqy jarna re­tin­de turǵyn úıdiń 5 paıyz jarnasyn jeke shotyna aýdaryp, qalǵan somany 5 paıyzdyq nesıemen 19 jylǵa rásimdeýge múmkindik alǵan. Osylaısha, qujaty talapqa saı jastardyń baspanany al­ǵashqy nemese ekinshi naryqtan jáne «Qa­zaqstan turǵyn úı kompanııasy» aksıo­nerlik qoǵamynyń kepildigimen salynyp jatqan nysandardan alatyny belgili boldy. Buǵan deıin oblys ákimdigi tıimdi shartpen jastardy turǵyn úımen qamtýǵa arnalǵan baǵ­darlamaǵa 500 mln teńge bólse, «Otbasy bank» AQ nesıeni tártip boıyn­sha úles­tirýge kómektesýdi maquldap, qos tarap memorandýmǵa qol qoıǵan. Demek, oblys ákimdigi Jastar saıasaty másele­leri basqarmasynyń basshylyǵy óńir tur­ǵyndaryna baǵdarlama týraly byltyr habarlap, súıinshileıtin jóni bar. Nege deseńiz, baǵdarlamanyń sharttary tıimdi, paıyzdyq mólsherlemesi kó­ńilge qonymdy. Taǵy bir jaıtty qa­perge alsaq, ıpotekalyq turǵyn úı baǵdarlamasynyń jobasy ázirlenip jatqan tusta basshylyq qyzmette bolǵan osy salaǵa jaýapty ákimniń orynbasary, oblystaǵy «Otbasy banktiń» basshysymen qosa oblys ákimdiginiń jas­­­tar saıasaty máseleleri basqarmasynyń basshysy da jumys babymen aýysty. Árıne, óńirlik jobany ázirleýge yntaly bolǵan basshylar qyzmetten ket­kenimen, keńesip pishken sharýa jaıynda qalady degen sóz emes. Tek jobada kózdelgen keıbir mejeli mindetter bıyl qarjynyń kólemine qaraı júz paıyz iske aspaıtyn syńaıly.

– Joba aıasynda 50 jas baspanaly bolady dep short kesip aıtpasaq ta, jyl sońyna deıin úıli bolǵandardyń sany osyǵan jeteǵabyl bolady dep topshylap otyr­myz. BAQ quraldarynda 50 adam úı alady dep aıtylyp júr. Soǵan qaraǵanda alǵash­qyda aqparattyq túsindirý jumys­tary durys júrgizilmegen. Úmitker­lerge qoıylatyn talaptar qatyp qal­ǵan qaǵıdaǵa baılanyp qalǵan joq. Qanat­qaqty joba bolǵan soń baǵdar­la­manyń kem-ketigin taǵy qarap, ózge­ris­ter engizip, tolyqtyrýǵa bolady, – deıdi oblys ákimdigi jastar saıasaty má­se­leleri basqarmasynyń basshysy Jomart Dúısenuly.

Qujat jınaýdyń mashaqaty

Jastardyń ótinimin oblys ákiminiń óki­mimen qurylǵan komıssııa sarap­taǵan. Qujat tapsyrǵandardyń dere­gin mádenıet, sport, bilim salasymen qatar memlekettik organnyń basshy­la­ry, jýrnalıst, depýtat, qoǵam belsen­di­lerinen iriktelgen komıssııanyń 21 múshesi muqııat teksergen. Osy ereje bir qaraǵanda úmitkerlerdi baǵalaý barynsha ádil ári ashyq ótýge tıis degen talapqa saı sekildi. О́ıtkeni úmit­ker­ler arasynda jıǵan qujatynda birine-biri qabyspaıtyn, kereǵar máli­met usynǵan jastar kóp bolypty. Mundaı qaıshylyqty áýelden eskergen oblys ákimdigi jastar saıasaty máse­le­leri basqarmasynyń basshylyǵy úmit­ker­lerge usynǵan ótinimin 10 jumys kúniniń ishinde túzep, qaıta júkteýge múmkindik berdi. Biraq sol aralyqta jas­tardyń qaı tusta qateleskenin uıym­das­tyrýshylar aıtyp, eskertpegen. Bul ereje sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alyp, nesıeni ádil úlestirý úshin beki­til­di. Basqarma basshysy Jomart Zul­pyhar qujat jınaýda ózgeniń keńe­si­ne ermeı, árkim óz málimetine yqtııat bolýǵa tıis ekenin aıtady. Sebebi platformada ótinish qaldyrǵan mektep, balabaqsha muǵalimderin qospaǵanda, baǵ­darlamaǵa úsh qaınasa sorpasy qosyl­maıtyn ózge salanyń jastary qaty­syp, baǵyn synaýǵa talpynǵan. Baǵ­darlama erejesine sáıkes, úmitker bo­lýǵa quqy joq ekenin bilse de, qujat jı­naǵan jastardyń áreketi kókeıge kóp suraq uıalatady. Ásirese turǵyn úıge jete almaı júrgen jastardyń kóp eke­nin ańǵartady.

«Áýlıeata jastary» baǵdarlamasyn úıle­simdi iske asyrý maqsatynda quryl­ǵan komıssııanyń múshesi, jýrnalıst Marjan Raqaıdyń pikirin bilgen edik.

– Baǵdarlamanyń birinshi kezeńinde mádenıet salasynan bir úmitkerdiń ótini­shi qabyldansa, jýrnalısterdiń qu­ja­ty talapqa saı emes dep keldi. О́ıtkeni jýrnalıster jumys ornynan be­riletin anyqtamadan bólek, jumys or­nynyń Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginde tirkelgen kýáligin kórsetýi kerek degen qosymsha bar. Me­nińshe, jas jýrnalıster osy tusta súrindi. Sebebi jumys ornynyń anyq­ta­masy kez kelgenniń qolyna tıe bermeıdi. Konkýrsta úmitkerlerdiń baǵdarlamadan ótetin ne ótpeıtini baldyq shkalamen esepteldi. Iаǵnı jastardyń jumys ótili, otbasylyq jaǵdaıy, otbasydaǵy bala sany da eskerildi. Eger joba sátti iske asyp, jastar úıli bolyp jatsa, keler jyly jergilikti ákimdikpen qatar Otbasy bank te qarjy qarastyrýdy jos­parlap otyr, – deıdi ol.

Alǵashqy jarnany eskermegender kóp

Baǵdarlamanyń irikteý kezeńinde úmitker Otbasy bankten jeke shot ashyp, úı alýǵa dep belgilegen qarjynyń bes paıyzyn, ıaǵnı alǵashqy jarnasyn aýdarýǵa tıis bolǵan. Jýrnalıst Qurbanáli Amankeldiuly jastardyń tur­ǵyn úı alýyna oraılastyrylǵan baǵdarlamanyń erejesinde joldamany ár salanyń mamandaryna teńdeı úlestirýdiń tetigi qarastyrylsa eken degen tilegin jetkizdi. Rasynda jýrnalıs­tıka­daǵy jastardyń ıpotekalyq úıden qol sozym jerde qaǵylýy, sala maman­da­rynyń áleýmettik jaǵdaıy biryńǵaı jaqsy, baspanaǵa muqtajdyǵy joq degendi bildirmese kerek.

– Jastardy baspanamen qamtýǵa arnalǵan óńirlik turǵyn úı baǵdarlamasy bizge qajet-aq. Ázirge «Áýlıeata jasta­rynyń» bir qaınaýy kem dep oılaımyn. Menińshe, erejede kórsetilgen salanyń barlyǵyna teńdeı basymdyq bergen durys. Sebebi ár konkýrs saıyn bilim men medısına salasynyń qyz­metkerleri joldamaǵa qol sozsa, ózge úmit­kerler baǵdarlamaǵa senýden qalmaı ma? Sondyqtan ákimdikten bólingen qarjy 50 jasqa shaqtalsa, sol somany 5 salaǵa teńdeı úlestirgen áldeqaıda ádiletti bolar ma edi dep oılaımyn. Men konkýrstyń alǵashqy kezeńine qatysyp, irikteýden óte almadym. Sebebi «ótinish qaldyrarda Otbasy bankte alǵashqy 5 paıyz jarna bolýǵa tıis» degen talapty eskermeppin. Jarnany irikteýden ótken soń aýdaramyn dep topshylappyn, – degen úmitker qujattaryn talapqa saı jınap, turǵyn úı baǵdarlamasyna qaıta qatysyp, baǵyn synap kóretinin aıtty.

Qazir «Áýlıeata jastary» baǵdar­la­masynyń qosymsha irikteý kezeńi de aıaqtalyp, rezervke 32 jas engen. Endi jyl sońyna deıin jergilikti ákimdikten qaralǵan qarjy tizimdegi jáne rezervtegi úmitkerlerge Otbasy bank arqyly úles­tiriledi.

– Irikteýdiń birinshi kezeńinde komıssııa músheleri «ótinim qaldyrǵan jastardyń qujatyn qaraýǵa birer kún berildi» dep ýáj aıtqan soń, qosym­sha irikteýdiń sheshimin shyǵarýǵa asyq­padyq. Jýyrda Otbasy bankten alǵash­qy irikteýden súrinbegen 30 jas pen apellıasııa tártibi boıynsha qujaty ma­qul­­danǵan 5 úmitkerge qatysty aq­parat aldyq. 35 úmitkerdiń ishinde 22 jastyń nesıe tarıhy, tólem qabileti syndy derekteri talapqa saı kelse, bir úmitker baǵdarlamaǵa qatysýdan bas tartty. Sonda qazir óńirde 21 jas úı alýǵa da­ıyn. Endi keshegi konkýrstyń nátıjesi boıynsha 32 úmitker rezervke endi. Qazir qujaty banktiń talabyna saı kelgen 21 úmit­ker shamamen 245 mln teńgege úı alady desek, ústindegi 255 mln teńge orta eseppen taǵy 20 úmitkerge jetýi kerek. Biz endi rezervtegi joǵary upaı jınaǵan 20 jasqa joldama berip, 12 úmitkerdi esepte ustaımyz. Keıin bank­tiń suranysyna sáıkes rezervtegi upaıy joǵary úmitkerlerge joldama berip otyramyz, – deıdi basqarma basshysy.

Jambyl oblysy ákimdiginiń Jastar saıasaty máseleleri basqarmasynyń basshysy Jomart Zulpyhar Otbasy banktiń oblystaǵy basshylyǵymen keńeskenin de aıtty. Bank basshylyǵy keler jyly baǵdarlamaǵa 1 mlrd teńge nemese ke­min­de 500 mln teńge kóleminde qarjy qaraýǵa bolatynyn aıtypty. Biraq Otbasy bank ekinshi deńgeıli bankterdiń pa­ıyzdyq mólsherlemesi óskenin eske salyp, turǵyn úıdiń paıyzyn 5 emes, 8 paıyzǵa deıin ósirý týraly usynys jasaǵan. Bul rette basqarma basshylyǵy óńirdegi jastardyń áleýmettik jaǵdaıyn eskerip, baǵdarlamanyń paıyzyn ósirýge kelispegen. Al oblys ákimdigi «Áýlıeata jastary» baǵdarlamasy sátti júzege assa, keler jyly baǵdarlamaǵa bólinetin qarjyny arttyrýdy oılastyryp otyr. Eger qos tarap tıisti somany jyl basynda qarastyrsa, Jastar basqarmasy baǵdarlamanyń sharttaryna ózgerister engizip, irikteý kezeńin meılinshe erte uıymdastyrýǵa daıyn.

Búginde Astana, Almaty, Shymkent syndy iri qalalarda satyp alý quqyǵyn­syz jalǵa beriletin turǵyn úı baǵdar­la­masy iske asyp jatyr. Munda jas­­tar bes jyldyń sheńberinde kózdegen baspanasynyń bastapqy jarnasyn jıyp, kóp uzamaı úıli bolsa, bosaǵan turǵyn úı kelesi úmitkerge beriledi. Sol sekildi bıyl jastardy turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda ázirlengen óńirlik baǵdarlamalar úılesimdi iske assa, keler jyly oblystyq ákim­dik­termen qatar Otbasy banki de qarjy bólýden qashpaıdy. Demek, tıimdi­ligi baıqalǵan baǵdarlamalardy qarjy­lan­dy­rý jaǵy aqsamasa, baspanasyz júrgen biraz jastyń máselesi kóp uzamaı sheshi­letini sózsiz.

Sándibek ASANÁLI,

«Egemen Qazaqstan»