Ulttyq balet óneriniń bıigin baǵyndyrǵan birtýar bıshi, KSRO halyq ártisi Ramazan Bapov jaryq dúnıemen erte qoshtaspaǵanda, bıyl 75 jasqa tolar edi. Máskeý horeografııalyq ýchılıshesiniń úzdik túlegin Úlken teatr attaı qalap, balet trýppasynyń quramyna qabyldamaq bolǵanda, Otanyna oralýdy jón kórgen Ramazan qazaq ónerinde jańadan búr jaryp kele jatqan baletti órkendetýdi ǵana oılaǵan eken. Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatryna bıshi bolyp ornalasqan kúnnen bastap ózin tek ónerge ǵana arnap, jıyrma jyldan asa barlyq jetekshi partııalarda bılep, esimin klassıkalyq bı óneriniń tarıhyna altyn árippen jazyp ketti.
Ramazan Bapov – 1968 jyly Bolgarııanyń Varna qalasynda ótken Halyqaralyq balet ártisteri baıqaýynyń dıplomanty jáne 1974 jylǵy kúmis júldegeri atanǵan. Ol Reseı, Danııa, Shvesııa, Fınlıandııa, Sırııa, Iordanııa, Úndistan, Shrı-Lanka, Malaızııa, Sıngapýr, taǵy basqa elderge gastroldik saparmen baryp, qazaq baletiniń qarymyn álemge tanytty. HH ǵasyrdyń 70-jyldarynda ol ulttyq horeografııanyń eń jarqyn jáne talantty balet ártisi retinde tanymal boldy. Sahnaǵa ár shyqqan saıyn balet ónerindegi kásibı deńgeıin, sheberligin, ólshem men talǵamynyń bıiktigin kórsetti.
Qazaqstan horeograftar odaǵy, Abaı atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatry men A.Seleznev atyndaǵy Almaty horeografııalyq ýchılıshesi Máskeý memlekettik horeografııa akademııasymen birlese otyryp, bilikti pedagog, talantty baletmeıster, aty ańyzǵa aınalǵan álemdik balet óneriniń sheberi Ramazan Bapovtyń mereıtoıyna oraı ǵylymı-tájirıbelik konferensııasyn ótkizdi. Konferensııanyń maqsaty – R.Bapovtyń shyǵarmashylyq ómirbaıanyn, balet ónerindegi orny men rólin, tulǵalyq qasıetin, sonymen qatar, balet óneri men ulttyq horeografııaǵa qosqan úlesin anyqtaý, qazaq balet ónerin nasıhattaý. Ekinshiden, Aram Hachatýrıannyń 2022 jyly jańartylǵan «Spartak» balet qoıylymyn Záýirbek Raıbaevtyń horeografııasymen qaıta qaýyshtyrý.
Ulttyq balettiń baǵyna týǵan, klassıkalyq bı ónerindegi qubylys dep baǵalanǵan R.Bapovtyń bul teatrda basty rólsiz sahnaǵa shyqqan kezi bolmaǵan. P.Chaıkovskııdiń «Aqqý kóli» baletinde – Zıgfrıd, A.Adannyń «Jızelinde» – Albert, L.Mınkýstyń «Don Kıhotynda» – Bazıl, E.Brýsılovskııdiń «Qozy Kórpesh – Baıan Sulýynda» – Qozy, D.Shostakovıchtiń «Jas hanym men buzaqysynda» – Buzaqy, T.Myńbaevtyń «Freskalarynda» – Ishpaktyń partııalaryn somdap, teatr sahnasynda qaıtalanbas obrazdardyń galereıasyn jasady. Úlken teatrda bıleýden bas tartqanymen, álemdegi áıgili sahnada jıi ári eń kóp óner kórsetken bıshi de bizdiń Bapov bolǵanyn konferensııaǵa qatysqandar maqtanyshpen atap ótti. Eshkimge uqsamaıtyn jas daryn 1979 jyly 32 jasynda KSRO halyq ártisi atandy. Ol – Qazaqstannyń balet tarıhynda osy joǵary ataqty ıelengen jalǵyz adam.
Bar ómirin qazaq horeografııalyq ónerin órkendetýge arnaǵan Bapovtyń shyǵarmashylyq jetistikterine týǵan úıinen kem bolmaǵan teatry kýá. Álemge aty máshhúr maestronyń mereıtoıyn laıyqty qarsy alyp otyrǵan Abaı atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatry óz shańyraǵyndaǵy zamanaýı úlgimen jabdyqtalǵan úlken zaldyń birin Ramazan Bapov atymen ataýdy uıǵardy. Ramazan Bapov atyndaǵy balet zalynyń ashylýyna áıgili sheberdiń shákirtteri, kózkórgen zamandastary, ardager ártister, marqumnyń jary, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ártisi Lıýdmıla Rýdakova qatysyp, áserli estelikterimen bólisti.
– Ramazannyń boıyndaǵy tańǵajaıyp tamasha qasıeti – jan dúnıesiniń ádemiligi, onyń bıindegi ıntellekt, qaıtalanbas dara qoltańbasy, mine, keńestik mektep sińirgen onyń kórkem beınesi. Onyń Máskeýde qalyp qoıýyna bolatyn edi nemese basqa teatrlarda da bıleý múmkindigi joǵary-tuǵyn. Biraq bizdiń teatrymyzdyń baqyty, Ramazannyń elge oralǵany boldy. Ol gastroldik saparlarǵa jıi shyqty. Ramazan balet úshin jaralǵan jan bolatyn, ol bizdiń qazaq baletiniń keskin-kelbeti edi.
KSRO halyq ártisi, Qazaqstannyń Eńbek Eri Álibek Dinishev zamandasy týraly júrekjardy sózin «ol – horeografııa ónerindegi qubylys» dep túıindedi. Bı padıshasy Maııa Plıseskaıanyń ózi jas talantty taı kúninen tanyp, qazaq bıshisiniń qarymyn syrtynan qyzyǵa baqylaǵan. Onyń «Bapov – bıge kelgende ashyq bolatyn, baletke óz tanymymen boılaıtyn, úlken múmkindikteri men bıge degen jarqyn qushtarlyǵymen tańǵaldyratyn» degen bıik baǵasy konferensııa qonaqtaryn erekshe tolqytty. Kórnekti bıshiniń ónerindegi ózgeshe órnekti KSRO halyq ártisi Asaf Messerer de baıqaǵan. «Ramazan Bapov – myqty bıshi. Onyń ózi qalyptastyrǵan jaqsy mektebi bar, óte kórkem, sahnada jumsaq jáne ıkemdi sekirý arqyly barlyq kombınasııany aıqyn jáne maǵynaly oryndaıdy. Ol jaı ǵana «jalpy nómirdi» kórsetetin solıst emes, sahnaǵa búkil qoıylymnyń atmosferasyn beınelep bıleıtin akter!». Orys baletine birneshe býyndaǵy daryndy bı sheberlerin syılaǵan Messererler dınastııasynyń eń jarqyn ókiliniń bul pikiri R.Bapov ónerine berilgen dál anyqtama ispetti.
R.Bapov 1980 jyldyń sońynan 2000 jyldardyń basyna deıin Túrkııa men AQSh-ta sabaq bergen. Jıyrma jyl jyraqta júrgenine qaramastan, ol Amerıkanyń Djordjııa shtatynda óz balet mektebin ashyp, teatrlarda bı qoıyp, tynymsyz jumys istegen. 2007 jyly Qazaqstan Prezıdentiniń shaqyrýymen eline oralyp, Abaı atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatrynyń bas baletmeısteri bolyp qyzmet atqarady. Ol – T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń «Horeografııa rejıssýrasy» kafedrasynyń professory.
Teatrda tanysyp, sahnada seriktes bolyp, jubyn jazbastan taǵdyr qosqan súıiki jary Lıýdmıla Rýdakovanyń eri jaıly esteligin tebirenbeı tyńdaý múmkin emes. Jarty ǵasyr – shyǵarmashylyq odaqtasy, jarty ǵasyr – oshaǵynyń uıytqysy bolǵan aıaýly jar shýaqty ómirdiń syrly sátterin aıtyp taýysa almaıdy.
– Ramazan balettegi barlyq partııasyn jaqsy kórdi. Ol bıdi jan-tánimen súıdi. Ramazan sııaqty eshkim bıleı almaıdy, ol sekildi eshkim sahnada ózin ustaı almaıdy. Onyń tazalyǵyn, tektiligin tilmen aıtyp jetkize almaımyn, sahnaǵa shyqqanda osy qasıeti ashylyp sala beretin. Onyń seriktesine qol sozǵanynyń ózi sondaı sulý edi, mundaı qımyl qazirgi bıshilerdiń qolynan kelmeıdi. Bekzat tulǵanyń tabıǵaty sol edi. Balet úshin týǵan meniń qazaǵym sondaı adam edi!
Konferensııada sóz alǵan spıkerler uly bıshiniń shyǵarmashylyq baı murasynyń mańyzy týraly pikir-kózqarasyn bir arnaǵa toǵystyryp, ónerde bıiktik pen tereńdikti ólshem etken uly Bapov týraly tanym kókjıegin keńeıte túsýge ýaǵdalasty. Mádenı basqosý keshki mezgildegi Z.Raıbaev sahnalaǵan Aram Hachatýrıannyń úsh aktili «Spartak» spektaklimen jalǵasyn tapty. Antıkalyq dáýirdiń aldaspan jaýyngerin keıipker etip, er adamǵa arnalyp qoıylǵan eń alǵashqy spektaklde Vladımır Vasılev, Morıs Lıepa, Mıhaıl Lavrovskıı, Irek Mýhamedovtermen birge jarqyldaǵan Ramazan Bapov ta qazaq klassıkalyq óneriniń máńgi sónbes Spartagy bolyp qaldy. Spartak – Ramazan Bapovty sahnada qustaı samǵatqan shymyr shyǵarmashylyǵynyń shyńy bolatyn...
ALMATY