Bul – tek ekonomıkalyq sıpattaǵy odaq

Joǵary Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq keńestiń otyrysy aıasynda keshe elimizdiń Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti kóshpeli brıfıngter uıymdastyrdy. Iаǵnı, burynǵydaı ózderi ornalasqan Qaz­medııa ortalyǵynda emes, biri­nen soń biri jalǵasqan serııaly bas­pasóz máslıhattaryn Joǵary Eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńes­tiń otyrysy bolǵan Táýelsizdik saraıynda ótkizdi. Onda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń múmkin­dikteri men tıimdiligi jaıynda sóz boldy. Alǵashqy brıfıngte Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rahym Oshaqbaev, «Qazaqstan Azamattyq alıansy» zańdy tulǵalar bir­les­tiginiń prezıdenti Nurlan Erimbetov, Eýrazııalyq ıntegra­sııa ınstıtýtynyń dırektory Janargúl Qusmanǵalıeva qatysty. R.Oshaqbaev óz kezeginde Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq shartynda basshylyqqa alyn­ǵan negizgi qaǵıdalarǵa toq­taldy. «Halyqaralyq quqyq qa­ǵıd­attaryn, Odaqqa múshe mem­leketterdiń saıası qurylymyn qurmetteý, ózara tıimdi ynty­maq­tastyqty, teńdik pen taraptardyń ulttyq múddelerin esepke alýdy qamtamasyz etý, naryqtyq ekonomıka, shynaıy básekelestik qaǵıdalaryn saqtaý – shart jo­basynyń negizgi qaǵıdalary», dedi basqarma tóraǵasy. Sondaı-aq, ol atalǵan aýqymdy qujat 969 betti quraıtynyn atap ótti. Atap aıtar bolsaq, shart jobasynyń ınstıtýttyq bóliginde Odaqtyń sýbektilik quqyǵyna ıe aımaqtyq yqpaldastyq, halyq­aralyq uıym ekendigi kórse­tilgen. Sonymen qatar, Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda buǵan deıin jumys istep kele jatqan Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik organdarynyń negizinde 4 organ qurylady. Máselen, birinshisi – memleket basshylary deńgeıindegi Joǵary keńes, ekinshisi – Úkimet basshylary deńgeıindegi Úkimetaralyq keńes, keńes pen alqalar deńgeıindegi Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq soty. R.Oshaqbaevtyń atap ótýinshe, atalǵan organdardy qarjylandyrý taraptardyń úlestik jarnalarynan jınalatyn Odaqtyń bıýdjetinen júrgizilmek. Al shart jobasynyń fýnk­sııalyq jaǵyna toqtalǵan Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary oǵan agroónerkásiptik keshen, ónerkásip, eńbek mıgrasııasy, valıýta saıasaty, qarjy naryqtaryn retteý, básekege qabiletti saıasat, tabıǵı monopolııalar, qyzmetter men ınvestısııalar saýdasy, salyq pen salyq salý, syrtqy saýda saıasaty, ekonomıkalyq saıasat jáne energetıka salalary boıynsha baǵyttardyń qamtylǵanyn tilge tıek etti. Sondaı-aq, ol ıntegrasııalyq múmkindikterdiń aıtarlyqtaı ózgertilgeni Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasyndaǵy arqaýlyq túrde kelisilgen paketke qaraǵanda shart jobasynyń negizgi ereksheligi bolyp sanalatynyn alǵa tartty. R.Oshaqbaev, sondaı-aq, Eý­ra­zııalyq komıssııanyń basshylyq qyzmetteri úsh eldiń azamattaryna teń bólinetinin atap ótti. Aıtalyq, qazirgi ýaqytta Eýrazııalyq komıssııada 20-dan astam departament bar. О́kinishke qaraı, Komıssııanyń turaqty mekenjaıy Máskeý bolǵandyqtan, departament dırektory laýazymynda reseılik azamattar basym bolyp tur. «Qazirgi ýaqytta bul teńsizdikti joıý úshin shart mátininde departament dırektory jáne olardyń orynbasarlary deńgeıinde teń dárejede usynylatyndyǵy jazylǵan. Iаǵnı, eger departament dırektory Qazaqstan azamaty bolsa, onda onyń orynbasarlarynyń biri Reseı, kelesisi Belarýs azamaty bolýy tıis. Bul qarjylandyrýdy keńeıtýdi talap etedi», dedi R.Oshaqbaev. Sondaı-aq, ol Eýrazııalyq odaq aıasynda bıyl otandyq kásip­kerler shekaralas qala­larda saýda ókilderin ashýdy kózdep otyrǵanyn málim etti. «Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa kirýdegi negizgi tirek bolatyn dáıek – 170 mıllıondyq bazar. On­syz biz óndiristiń básekege qa­bi­lettiligin qura almaımyz jáne ınvestısııa tarta almaımyz. Otandyq kásipkerlerdiń eń aldymen kózdep otyrǵany shekaralas aımaqtar. Ondaǵy halyqtyń sany 27 mıllıon adamdy quraıdy. Bul bizdiń naryqtan 10 mıllıonǵa artyq. Bıyl biz mıllıonnan artyq turǵyny bar shekaralas qalalardyń árqaısysynda saýda ókilderin ashýdy kózdep otyrmyz. Birinshi kezeńde Omby, Saratov, Samara, Novosibir qalalary», dedi R.Oshaqbaev. Al óz kezeginde Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń dırektory Janargúl Qusmanǵalıeva Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq quramyna qosylýǵa búginniń ózin­de kóptegen memleketter nıet tanytyp otyrǵanyn jáne mundaı uıymdar ekonomıkalyq damý talabynan týyndap otyrǵanyn atap ótti. «Qazirdiń ózinde álemde 200-den astam túrli deńgeıdegi yqpaldastyq uıymdary bar. Bul – sán qýý emes, ekonomıkalyq qa­jet­tilik. О́ıtkeni, úlken naryqtar damýdyń joǵary qarqynyn kór­setip otyr. Búginde 40-qa jýyq memleket Keden odaǵy ar­qy­ly erkin saýda aımaǵyna kirýge nıet bildirýde. Naqtyraq aıt­saq, Túrkııa, Úndistan, Jańa Zelan­dııa, Vetnam jáne taǵy bas­qalar. Eýrazııalyq odaq, Ekono­mıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy syndy birqatar bloktarmen seriktestik te jol­ǵa qoıyldy. Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqpen saýda qaty­nasyn ornatýǵa Ońtústik Amerı­kanyń eń iri «Merkosýr» ınte­grasııalyq uıymy nıetti», dedi J.Qusmanǵalıeva. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderi quryp otyrǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa birinshi bolyp Armenııa kirmek. Odan keıin Qyrǵyzstan men Tájikstan daıyndyǵyn baıqatyp otyr. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ashyq ári bolashaǵy bar joba ekendigin ańǵartsa kerek. Osyǵan oraı, ınstıtýt dırektory: «Bul bizdi qýantady. О́ıtkeni, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń eýrazııalyq jobasy – basqa da óńirlik ıntegrasııalyq birlestiktermen, sonymen birge, qatysýshy-memlekettermen yn­ty­maqtastyqty boljaıtyn ashyq joba», dedi. J.Qusmanǵalıeva, sonymen qatar, ózi basqaryp otyrǵan ınstıtýt júrgizgen áleýmettik saýal­damaǵa qatysqan qatardaǵy qazaqstandyqtardyń basym bó­ligi yqpaldastyqty Qazaqstan úshin asa mańyzdy strategııalyq baǵdar dep eseptegenin tilge tıek etti. «Bizdiń ınstıtýt turaqty túrde túrli áleýmettik zertteýler men sarapshylardyń saýaldamasyn júrgizedi. Áleýmettik saýal­damanyń nátıjesi jurtshylyqtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty keńinen qoldaıtyndyǵyn ańǵartyp otyr. Atap aıtar bol­saq, bizdiń halyq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kirý el damýynyń negizi ekendigin aıtady. Saýaldamaǵa qatysqan qatardaǵy qazaqstandyqtardyń 95 paıyzy yqpaldastyq Qazaqstan úshin asa mańyzdy strategııalyq baǵdar dep esepteıdi. Halyq pen sarapshylar Eýrazııalyq ıntegrasııanyń kelesheginen zor úmit kútetindigin ataǵan jón. Saýaldama qory­tyn­dysy boıynsha, oǵan qatysqan qazaqstandyqtardyń 77 paıyzy jáne sarapshylardyń 88 paıyzy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda yqpaldastyqty odan ári damytý kerek dep esep­teıdi», dedi J.Qusmanǵalıeva. Onyń aıtýynsha, saýaldamaǵa qatys­qandardyń kópshiligi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­qa múshe bolyp otyrǵan Qazaq­stan ekonomıkalyq tabysqa keneletindigin ataǵan. Yqpal­dastyqtyń artyqshylyǵy retinde otandyq bıznes ókilderiniń se­rik­tes elder naryǵyna qol jetki­zetindigin atap kórsetken. Iá, búginge deıingi talqylaý barysynda Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqtan saıası astar iz­dep, bul uıym el táýelsizdigine nuqsan keltiretin birlestik dep shýlaǵandar da bolǵan. Biraq Integrasııalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen áleýmettik saýaldama nátıjesi ondaı oıdaǵylardyń bar bolsa da óte sırek ekendigine kóz jetkizip otyr. Bul pikirdi brıfıngke qatysqan «Qazaqstannyń azamattyq Alıansy» zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti Nurlan Erimbetov te quptady. Onyń aıtýynsha, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda básekelestik artyp, kerisinshe, elimiz damı túsedi. «Báskelestikten qoryqpaýymyz kerek. Kerisinshe, biz oǵan daıyn bolýymyz kerek. Barlyq odaqtarda, ıntegrasııalarda tek ádil saıasat júrgizgen memleket jeńiske jetedi. Muny qazir kórip júrmiz. Búginde elde burynǵydaı «blatpen» júretinder azaıdy. Kimniń deńgeıi joǵary, bilimi bar, sol jaqsy jumyspen qamtylady. Ǵalymdar, bilimdi azamattardyń jaqsy ómir súre bastaǵanyn óz kózimizben kóre bastadyq», dedi N.Erimbetov. «Qoǵamymyzdaǵy antıeýra­zııalyq kóńil-kúıdiń aýqymy úlken emes. Osy rette aıtarym, tolyq táýelsiz eshbir memleket joq, bári bir-birine táýeldi. Biz osy ortada ómir súrýimiz qajet, odan qorqýdyń qajeti joq. Táýelsizdigimizdi eshkimge bermeıtin urpaq ósti búginde. Eshkim de bılikti eshkimge bermeıdi», dep tolyqtyrdy sózin N.Erimbetov. Bul rette Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary R.Oshaqbaev: «Demokratııalyq qoǵamda ómir súrgennen keıin, alýan túrli pikirdiń bolýy zańdy. Keıbir adamdar óz qaýpin bildiredi. Men osyndaı pikirlerge taldaý jasap kórdim. Birinshiden, Keńes Odaǵy qaıta qurylady, Qazaqstan táýelsizdiginiń bir bóligin joǵaltady degen qaýip aıtylyp júr. Eger sharttyń mátinin oqysańyzdar, bul ıntegrasııa tek ekonomıkalyq sıpatta ekenine kóz jetkizesizder. Memleket basshysy bul týraly anyq aıtty. Bizge, kásipkerlerge bul ıntegrasııa qajet, bizge naryqqa shyǵý kerek. Biz birneshe ret Reseı bazaryna shyǵý máselelerin kótergenimizdi bilesizder. Osy kedergilerdi joıý úshin Odaqqa qosylýymyz mańyzdy», dep túıindedi. Dınara BITIKOVA, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». Sýretti túsirgen Orynbaı Balmurat.