Damýdyń dańǵyl jolyna túsken elimiz úshin ár salanyń qarqyndy damýy mańyzdy. Bul rette memleketimizdiń órkendeýi úshin bilimdi jastardyń qatarǵa qosylǵany qajet-aq. Sıfrlandyrýǵa qadam basqan saıyn elimizdiń bilim júıesi de jańǵyryp jatyr. Kúni keshe Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın tómengi synyp oqýshylaryn aýyr sómkeden qutqaryp, planshet qoldaný jospary bar ekenin aıtty. Osy jáne ózge de jańashyldyqtar jańa Qazaqstannyń bilim salasynyń damýyna dúmpý bereri sózsiz.
Bilim júıesiniń asa kúrdeli jáne jaýapty sala ekendigin, ony reformalaýda qatelikter jiberilse, birneshe urpaqtyń taǵdyryna, memleketimiz ben ultymyzdyń táýelsizdigi men qaýipsizdigine zııanyn tıgizýi múmkin ekenin bilemiz. Sondyqtan da bilimniń sapasyn arttyrý úshin bilim júıesinde qysqa merzim ishinde kúrt ózgerister jasaýdyń qaýipti de, qaterli ekenin árqashan eskergenimiz jón. Sodan bolar, elimizdegi bilim júıesin jańǵyrtý qazirgi órkenıettiń ózgermeli sıpatyna, ǵylymı jańalyqtarǵa, tez jetildirip óndiriske enip jatqan jańa tehnologııalarǵa sáıkes der kezinde jańaryp, jetilip, beıimdelip keledi. Bilim berý oryndarynyń oqý-materıaldyq, kadrlyq bazasynyń moraldyq ta, materıaldyq ta jaǵynan barynsha jańartylýy qajet-aq.
Táýelsizdik alǵan jyldardan beri klassıkalyq úlgidegi bilim júıesi jańa ınnovasııaǵa baǵdarlanǵan modelge aýystyrylyp jatyr. Dese de, áli kúnge deıin naryq talabyna saı bilikti mamandardy daıarlaýda problemanyń bar ekeni jasyryn emes. Buǵan birden-bir sebep – joǵary oqý oryndaryndaǵy materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń tıisti deńgeıde bolmaýy desek artyq aıtqanymyz emes.
Bul rette qazirgi tańdaǵy jahandaný men ındýstrııalandyrý jaǵdaıynda ekonomıkanyń barlyq salasy úshin kadrlar daıarlaý máselelerin jaqsartý elimizdiń memlekettik saıasatyndaǵy ózekti mindetterdiń biri. Kadrlar daıarlaý júıesin halyqaralyq talaptarmen úılesýi úshin áli de tıisti jumystar atqarýymyz kerek, onyń ishinde sıfrlandyrýǵa da aıryqsha nazar aýdarýymyz qajet.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda da sıfrlandyrýdyń eńbek naryǵyndaǵy rólin zerdelep aıtty. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý men oqytýdy jańǵyrtý úderisi sıfrlyq ekonomıka men sıfrlyq qoǵamǵa kóshýdiń jahandyq úderisterinen týyndap jatyr. Álemdik ekonomıkadaǵy, qoǵamdaǵy úzdiksiz ózgerister jaǵdaıynda kadrlar daıarlaý júıesin únemi jańǵyrtyp otyrý qajet, dástúrli formattar eskirgen. О́z kezeginde, óndiristiń transformasııasy kadrlardyń kásibı daǵdylarynyń ózekti bolýyn, zamanaýı qurylǵylarda jumys isteı alýyn únemi qajet etip turady. Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý júıesiniń reformalanýy qoǵamnyń demokratııalyq baǵytta damı bastaǵanyn kórsetedi. Bul rette bilim berý ordalarynyń jańa tıpti ınnovasııalyq baǵytta jumysyn jalǵastyrýy jeke tulǵany tolyq damytý tujyrymdamasyna sáıkes keledi.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde de bilim sapasyn arttyrýdyń tyń tetikteri qolǵa alynyp, bilim berýdiń jańa modeli qalyptasyp keledi. Bilim oshaǵynda strategııalyq HR júıesin engizip, professorlyq-oqytýshylyq quram men qyzmetkerlerdiń kásibı biliktiligin arttyrýǵa arnalǵan onlaın-platformany jetildirý jumystary qolǵa alynbaq. Sondaı-aq áleýmettik ınklıýzııa men qolaıly oqý sharttaryn nyǵaıtý, sıfrlyq menedjment pen «paper free university» (qaǵazsyz ýnıversıtet) júıesi, t.b. ózekti is-sharalar jetildiriledi.
Iá, bilim berý júıesiniń jahandyq syn-qaterlerin eskersek, bilim berý salasyndaǵy yntymaqtastyq pen mádenı almasýdyń mańyzy erekshe. Qazirgi ýaqytta Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ makro deńgeıde bilim berý jáne ǵylymı-ınnovasııalyq qyzmet nátıjelerine qol jetkizýge baǵyttalǵan damý baǵdarlamasyn iske asyryp jatyr. Bizdiń ýnıversıtet QS jahandyq reıtınginde álemdegi eń úzdik ýnıversıtetter arasynda 150-orynda, sondaı-aq ulttyq jáne halyqaralyq reıtıngterde aldyńǵy oryndardan jıi kórinedi. Oqý ornynyń bilim berý jáne ǵylymı áleýetin eskere otyryp, Qazaqstandaǵy álemdik deńgeıdegi zertteý ýnıversıteti modelin qurýǵa múmkindigi zor. Búginde ýnıversıtettik bilim berýdiń perspektıvalyq modeli qalyptasýda: oqý ornynda 500-den astam bilim berý baǵdarlamasy iske asyrylýda, 137 bilim berý baǵdarlamasy QS by Subject reıtınginde 500 tobyna kirdi. Álemniń joǵary oqý oryndary jáne ǵylymı ortalyqtarymen strategııalyq áriptestik júzege asyrylady. Qos dıplom baǵdarlamalary, halyqaralyq jobalar, OPQ úshin taǵylymdamalar jáne bilim alýshylardyń akademııalyq utqyrlyǵy tabysty júrgizilip jatyr. Munyń bári jańa Qazaqstanǵa nyq qadam basyp, bilim salasyn jetildirýge baǵyttalǵan baıandy jobalar ekeni sózsiz.
Baqyt SULTANOVA,
ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent