Kereký shahary jer jaǵdaıy boıynsha oıpań jerde ornalasqan. Sonysyna oraı oblys ortalyǵyn nóser jáne drenajdyq káriz júıesimen qamtý máselesi óte ózekti. Jazda jańbyr tópelep jaýyp, jazǵyturym qar erise kóshelerdiń barlyǵy kilkigen sýǵa tolady. Al qoldanystaǵy nebári 10 shaqyrymdyq drenajdyq júıe baıaǵyda isten shyqqan.
Sońǵy jyldary qala kóshelerinde núkteli qurylys kóptep qolǵa alyna bastaǵaly kósheler tarylyp, burynǵy bos aýmaqtarda kópqabatty ǵımarattar salyndy. Kezinde kóshe boıymen aǵyp kete beretin jańbyr sýy oıpań jerlerde jınalyp, aptalap jatyp alady. Mundaı problemalar Akademık Sátbaev, Máshhúr Júsip, Qamzın, Tolstoı jáne taǵy da basqa negizgi kóshelerde kóp. Joǵarǵy qabatyn únemi ylǵal basyp jatqan soń keıbir asfalt joldar shydas bermeı, opyrylyp túsetinin de kózimiz kórdi. Bul shuńqyrlarǵa abaısyzda jeńil avtokólikter túsip ketip, ıeleri materıaldyq turǵydan zardap shekti.
Al shahardyń shyǵys bóligindegi «Ekinshi Pavlodar» dep atalatyn shaǵyn aýdandaǵy másele odan da kúrdeli. Munda jazǵyturym kún jylynǵanda jerasty sýlary kóterilip, jer úılerge sý kirip, turǵyndardy ábigerge salatyny bar. Jer úıler sektorynda arnaıy uńǵymalar qazylǵanymen onyń paıdasy ázirshe baıqalmaı tur. Osy túıtkilderdiń barlyǵyn sheshý úshin nóser jáne drenajdyq júıe keshendi turǵydan qarastyrylýǵa tıis, dep sanaıdy mamandar.
Jyldar boıyna saǵyzsha sozylǵan máseleni sheshýdi el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jýyqta el Úkimetine júktedi. Muny estigen jergilikti jurt mashaqattan taıaý jyldarda qutylatynyna qýanýly.
Drenajdyq júıe qandaı turǵyda ómirsheń etiledi? Bul saýaldy qalalyq qurylys bóliminiń basshysy Asqar Ajmuratqa qoıdyq.
– Qazirgi ýaqytta «Pavlodar qalasynyń jerasty sýlarynyń drenajdyq jelilerine arnalǵan gıdrogeologııalyq karta» tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin (TEN) ázirleý júrgizilýde. Memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysyn alǵannan keıin osy TEN negizinde drenajdyq-nóserlik júıeniń qurylysyna jobalaý-smetalyq qujattama daıyndalady. Jobanyń maqsaty – Pavlodar qalasyn ortalyqtandyrylǵan nóser jáne drenajdyq káriz júıelerimen qamtamasyz etý, sý jıi basatyn aýmaqtardyń jaǵdaıyn jaqsartý, jol jabyndaryn, qala ǵımarattarynyń irgetastary men negizderin saqtaý. Qalanyń drenajdyq-nóserlik júıesin salý jobasyn iske asyrý kezinde tazartý qurylymdaryn, sorǵy stansalaryn, nóserlik káriz kollektorlaryn, drenajdyq kollektorlardy (ózdiginen aǵatyn jáne qysym arqyly), tazartylǵan aǵyn sý qubyrlaryn salý josparlanýda, – dedi bólim jetekshisi.
Jalpy, jobany iske asyrý úsh kezeńge josparlanǵan. Atap aıtqanda, alǵashqy kezeń 2026 jylǵa deıin júzege assa, ekinshi kezeń 2028, sońǵysy 2030 jylǵa deıin sozylady. Jobaǵa jumsalatyn qarajat mólsheri ázirge naqtylanbaǵan. Smetalyq qujattama daıyn bolǵan soń alǵashqy esepteýler júrgizilip, qajet soma suralady. Bul tutastaı alǵanda aýqymdy ınjenerlik keshen bolǵandyqtan ony qarjylandyrý respýblıkalyq bıýdjet arqyly júrgiziledi dep josparlanyp otyr.
«Sý basý aýmaqtaryn anyqtaý úshin Pavlodar qalasynyń gıdrogeologııalyq jaǵdaılarynyń óńirlik matematıkalyq modeli qurylýda. Jobanyń eń ońtaıly sheshimi retinde drenajdy jáne nóserlik kárizderdiń aralas júıesin salý ekenin aıtqym keledi. Iаǵnı kóldeneń drenajdar júıesi tartylady jáne qoldanystaǵy uńǵymalardy da paıdalaný kózdelýde. Jerasty sýlaryn jınaýdy uıymdastyrý úshin tereńdikte ornatylatyn perforasııalanǵan qubyrlar paıdalanylady. Bul turǵyn úılerdiń jertólelerine sýdyń jınalýyna jol bermeıdi. Nóser aǵyndary (jańbyr jáne erigen qar sýlary) qubyrlar júıesi arqyly tazartý qurylymdaryna deıin aǵady. Ekinshi Pavlodar shaǵyn aýdanynda keshendi drenaj jáne nóserlik júıeni ornatý boıynsha qurylys-montaj jumystary jobanyń 1-kezeńinde, Al Zelenstroı shaǵyn aýdanyndaǵy máseleler jobanyń 2-kezeńinde sheshiledi», deıdi A.Ajmurat.
Negizi Pavlodar qalasynyń aýmaǵyndaǵy jerasty sýlarynyń deńgeıin tómendetýge arnalǵan eski drenajdyq júıeler bar. Olardyń jalpy uzyndyǵy 10 shaqyrymdy quraıdy eken. Aǵyp kelgen sýdy aıdaýǵa arnalǵan 4 sorǵy stansasy da qarastyrylǵan. 1960-1970 jyldary alǵash ret drenaj júıeleri Azovskaıa, Qamzın, Ladojskaıa, Orlovskaıa kósheleri aýmaqtaryndy salynypty. Keshendi joba aıasynda aldaǵy ýaqytta Ertis ózeniniń qala mańyndaǵy jaǵalaýy boıynda negizgi drenaj ornatylady dep kózdelgen. Al Ýsolka shaǵyn aýdany, Tolstoı, General Dúısenov, Toraıǵyrov, Ýrıskıı, Máshhúr Júsip, Naberejnaıa, Kazahstanskaıa pravda kósheleri aýmaǵynda jańadan drenajdyq kollektorlar salý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta bul jelilerdiń fızıkalyq tozýy 100 paıyzdy kórsetip otyr.
Qoryta aıtsaq, Pavlodar qalasynda nóserlik káriz júıesi men drenaj júıesiniń qurylysy áleýmettik jáne ekologııalyq mánge ıe. Sýaǵarlardyń bolmaýy, jerasty sýlarynyń sońǵy jyldardaǵy joǵary deńgeıi jerastyndaǵy ınjenerlik jelilerge teris áser etýde. Kommýnıkasııalyq qubyrlar tez tozyp, kommýnaldyq salada apattar jıi tirkeledi. Bul jaǵdaı kóshe joldarynyń da sapasyna aıtarlyqtaı óz saldaryn tıgizip otyrǵany baıqalady.
PAVLODAR