Teńdessiz tenor Marselo ALVARES: «Jarnama úshin janushyrǵan adam emespin»

Elordalyqtardy álem uıyp tyńdaǵan tamasha oryndaýshylardy jaqynnan tamashalaý qyzyǵy kútip turǵanyn jazdyq. «Toska» operasynyń premerasy kórermenge shuǵylaly shýaq syılaǵanyn da jetkizip jatyrmyz. Bir qoıylym, bir oqıǵa týraly bular az emes shyǵar, árıne. Biraq... osy ǵajap kómeılerdiń Astanaǵa aınalyp soǵyp jatýy, «Astana Opera» teatry sahnasynda óner kórsetý álemdik tulǵalar úshin de bıik mártebe sanala bastaýynyń kórinisi ekenin aıtpaı taǵy tura almaımyz.    Úsh perdeli «Toska» operasynda sýretshi Marıo Kavaradossıdi somdaǵan Marselo Alvares, ánshi Florııa Toska rólindegi Anna Pırossı, polısııa basshysy Baron Skarpıany oryndaǵan Paolo Sılverıdiń shákirti – Alberto Mastromarıno, dırıjer Danıel Orenniń ónerlerin tamashalaý úshin álemniń ár túkpirinen olardy arnaıy izdep barýshylar jyldyń tórt mezgilinde de esh saıabyr tappaıtyn kórinedi. Munda júrek tebirenter keremet jumsaq daýystardyń jurtty ózine magnıtteı tartyp turýy ejelden qalyptasqan dástúr bolyp sanalady. Osy sańlaqtardyń qatysýymen ótken «Toska» qoıylymynyń este qalar tamasha boıaýlary óte kóp. Máselen, spektakldiń dekorasııalary, kostıýmderi, rekvızıtteri, túp-túgel «La Skala» teatrynan ákelinýiniń ózi buryn-sońdy bolmaǵan jańalyq emes pe? Ekinshi quramdaǵy oryndaýshy ánshileriń de osal emes. Atap aıtqanda, Kavaradossı rólindegi G. Onıanı (Bonn operalyq teatry), Toska beınesindegi E. Shımanovıch (Marııa teatry), Skarpıany somdaǵan B. Stasenko (Reındegi nemis operasy) sııaqty tanymal ártisterdiń óner kórsetýi jas teatrǵa jáne mundaǵy ártisterdiń keleshegi úshin sheberlik shyńdaý shyńy dep esepteý lazym. Tómende biz Italııalyq opera mektebiniń sondaı alyp báıtereginiń biri deýge laıyq, teńdessiz tenor Marselo Alvarespen bolǵan suhbatty usynyp otyrmyz. – «Toska» operasy Eýropa sahnalary úshin kóne, tarıhı shyǵarma desek te, qastandyqtyń qaqpanyna túsken ǵashyqtar muńy, jaýyzdyqtan jábir shekken jazyqsyz jandardyń zary barlyq halyqtyń baıyrǵy dástúrli mádenıetine ejelden jaqyn, ishki rýhymen syrlas, úndes bolyp qala bermek. «Toska» tarıhyn qysqasha baıandaǵanda, onyń tamyryn qaı arnadan tabýǵa bolady? – «Toska» operasynyń tusaýy alǵash 1900 jyly 14 qańtarda Rımde Kostansı teatrynda kesilgeni málim. Ǵumyry ǵasyrdan asyp jyǵylatyn týyndy adamzat órkenıetimen birge áli talaı urpaqqa jaryq mura bolyp jalǵasa beretini sózsiz. Ǵajap mýzykasy men áserli kórinisteri arqasynda bul spektakl el aýzynan túspeıtin halyqtyq shyǵarmaǵa aınalyp ketti. Oqıǵasy Napoleon kezeńinen órbıdi. Jaýlaýshy áskerimen Italııaǵa basyp kirgen 1800 jylǵy qıyn-qystaý kezde Toska esimdi opera ánshisi men onyń súıiktisi Marıo Kavaradossıdiń arasynda ǵashyqtyq oty tutanady. Italııandyqtar bul operany erekshe súıip qadirleıdi. Mundaǵy jekelegen arııalardyń atqarar róli óte joǵary. Atap aıtqanda, Kavaradossıdiń «Recondita armonia» (1 k.), «E lucevan le stelle» (3 k.), Toskanyń «Vissi d'arte» (2 k.) arııalary álemdik operalyq jaýharlardyń sanatyna tegin enip otyrǵan joq.

– Tabynýshysy kóp tanymal ánshiniń birisiz, al jalpy mundaı qoshemetter opera juldyzdarynyń keleshegine, ónerine qalaı áser etedi?

– Osynshama tabynýshylarymnyń bolǵanyna men ózimdi baqytty sanaımyn. Iá, meni súıetin kórermenniń aldymnan jıi shyǵyp jatatyny ras. Barlyq elde, barlyq qalada, tipti dúnıeniń túkpir-túkpirinde seniń júregińmen birge júregi qatar soǵyp jatatyn halqyń barda, qaǵylǵan qazyqtaı bir orynda qalǵyp otyrý múlde múmkin emes. Únemi izdenistemin, kóp jumys isteımin. Biraq ta birden aıta keteıin, men eshqashan ózimdi jarnamalaýǵa aqsha tólegen adam emespin. О́nerimdi súıetin adamdar meni ózderi izdep taýyp alady. Meniń atyma, maǵan maqtaý sózder arnalyp jatsa, muny eń áýeli sol adamdardyń ónerge degen súıispenshiligi, operaǵa qushtarlyǵy dep túsinemin. Teatrdan shyǵa bere tumsyǵym ózimdi syrtta qaýmalap kútip turǵan qalyń nópirge kelip tirelip jatady. О́ner adamyna budan asqan baılyq, budan asqan shyń bar ma? Olar menimen kezdesýdi taǵatsyzdanyp tabynyp osylaı kútkende, meniń sharshap, shaldyǵýǵa qaqym joq. Álginde ǵana spektakl aıaqtala bergendegi búkil ón boıyńnan úlken júk syrǵyp túskendeı bolǵan jeńildikten tez aıyǵyp, qaıta shırap shyǵa kelesiń. Ásirese, meni jastar jaqsy kóredi. Bul olarmen meniń únim, syrym, muńym, bári-bári óte jaqyn, uqsas bolǵandyqtan shyǵar dep oılaımyn. Tabynýshysy bar adam degenimiz – ómiri, óneri jalǵasa beretin adam degen sóz. О́zim ónerge jalǵan, jaı jyltyraq, kózboıaý nárselerdi ákelip qosqym kelmeıdi. Sebebi, kórermenniń aldynda shynshyl bola bilýiń kerek. Osy joldy tańdadym. Jáne osy baǵyttan ne olaı, ne bulaı taıyp ketý oıymda taǵy joq.

– «Astana Opera» teatrynda alǵash ret óner kórsetip otyrsyz. Osyǵan baı­la­nysty mundaǵy alǵan áserińiz basqa saparlarǵa qaraǵanda ózgesheleý bolǵan shyǵar?

– Asa kóp jańa usynystarǵa jelp etip kóne ketetin adam emespin. Biraq «Asta­na Opera» teatryna kelýge shynyn aıtaıyn, qatty qyzyqtym. Nege dese­ńiz, men úshin bul teatrdyń deńgeıi «Metro­polıten-opera» teatrynan kem emes. Alǵa­shynda meni Kavaradossı partııa­syn oryndaýǵa shaqyrǵanda, ishteı tartynyp, sál shamaly oılanyp qalǵanym ras. О́ıtkeni, kim de bolsyn meniń jaǵdaıymdy óte jaqsy túsinetin shyǵar dep oılaımyn. Jańadan boı kóterip jatqan teatrda óner kórsetýge kelgende eń keremet dep maqtaǵan myqty ánshilerińizdiń júregi mekteptiń tabaldyryǵyn jańadan attaǵaly turǵan balanyń júregindeı qaımyǵa lúpildeıdi. О́ıtkeni, áli tanylmaǵan, atyn alǵash ret estigen teatrda óner kórsetýge ekiniń biri táýekel ete almaıdy. Alaıda qıyndyqtan qasha bergen adamnyń aldynan tek tabys kútip turady deý taǵy talasty pikir. Qashpaıyn, óz kózimmen baryp kóreıin dep sheshtim. Kórdim. Kóńilim kóktemgi samaldaı seıilip, sergip sala berdi. Mundaǵy daıyndyqtyń barysymen tanysa kelip, ishki tynys-tirshiligi, aýasy, arnasy ózimniń kúndelikti atqaryp júrgen jumystarymmen sonshalyq jaqyn, sabaqtas ekenin sezindim. Qazaqstandyq áriptesterimniń boıyndaǵy qýat-jiger men jumysqa degen qulshynystaryna qatty rıza boldym. Sebebi, teatr úshin qazir talap pen tártip birinshi kezektegi mańyzdy másele bolyp sanalady. Mundaǵy ár adam ózine júktelgen jumysqa óte muqııat eken. Árkim tek óz jumysymen aınalysyp jatyr. Men ózim sondaı tártipke baǵynyp ósken adammyn.

– Opera óneri baıyp, shalqyp-tasyp ómir súrý úshin baratyn kásip emes, kúnkóristiń quralyna da aınalyp ketpeıdi. Siz qalaı oılaısyz?

– О́kinishke oraı, klassıkalyq opera kóptegen ánshiler úshin búginde ındýstrııaǵa aınaldy, biraq men úshin emes. Men tek óz kórermenim úshin ǵana án salamyn.

– «Toska» operasynda oryndaıtyn keıipkerińiz Kavaradossı saıası oqıǵalar shıelenisiniń qurbanyna aınalady. Al ómirde ózińizdiń sol saıasatqa qulaq túrip, eleń etken kezińiz boldy ma, álemde ne bolyp, ne qoıyp jatqanynan qanshalyqty habaryńyz bar?

– Oıymda ne baryn búkpesten shynyn aıtaıyn, saıasatqa úńilip qaraýǵa múlde ýaqytym jetpeıdi. Mysaly, jaı adamnyń esebimen ýaqytty ólsheıtin bolsaq, bir jylda on eki aı bar deımiz. Men sonyń bar bolǵany kóp bolsa, bir aıyn ǵana úıde ótkizetin shyǵarmyn. О́z úıimde kúı joqtyqtan emes. Opera ánshisiniń taǵdyry basqa salaǵa qaraǵanda óte keń, munda keıde jer, el degennen góri sahna, kórermen deıtin eshkimge táýelsiz ataýlar janǵa etene jaqyn turady. Kórermendi óıtkeni qaıtip bóle-jaryp qaraısyń. Meniń Italııadaǵy kórermenime de, Qazaqstandaǵy kórermenime de kóńilim birdeı. Qazir dúnıe júzi boıynsha jumys jasap júrmin. Túrli elderdiń prezıdentterimen, mınıstrlerimen tanyspyn. Qudaıǵa shúkir, barlyǵy tanyp jatpaǵanmen, kópshiligi biledi.

– Álemdik deńgeıdegi tenorlar sanaýly ǵana. О́zińiz qaı orynda tursyz?

– Teatrlarmen jumys jasaý barysynda bir nárse kóńilime unamaı tursa, muny ishte búgip qala almaıtyn adammyn, kim bolsyn birden aıtyp tastaýǵa tyrysamyn. Mysaly, opera óneri týraly sóz qozǵala qalǵanda jýrnalıster ózderi biletin álemdegi eń iri úsh tenor jaıynda suraı bastaıdy. Osylaı aıtý, sanaǵa ábden sińgen qasań pikirlerge qaıta-qaıta aınalyp soǵa berý kóp jaǵdaıda erteńgi ósip kele jatqan jas talanttardyń jolyna kedergi bolatynyn kóp eskere bermeımiz. Maǵan mysaly, myqty-myqty sanaýly tenorlardy ataǵan múldem unamaıdy. Sebebin túsindireıin, óıtkeni mundaı kózqaras ózge ánshilerdiń ashylýyna, tanylýyna kedergi keltiredi, bir jaǵynan olarǵa ashyqtan-ashyq qysym jasap otyrǵan sııaqty bolyp kórinemiz. Mundaı jaǵdaı tek opera ónerinde ǵana emes, kez kelgen salada bar. Taǵy bir kókeıge qonbaıtyn nárse baǵaǵa qatysty. Teatrlardaǵy baǵa, shyǵyn jaıy óte ótkir másele desek te, men muny betiń bar, júziń bar demeı tıisti adamdarǵa týra aıtamyn. Soǵan qaramastan iri teatrlar meni jıi shaqyryp jatady. Nege bulaı ekenin ózim de jaqsy bilemin. Sebebi, meni kórermen shyn júrekten qalap tyńdaıdy. Júrgen jerimde shyndyqty jasyrmaı aıtatynymdy áriptesterim jaqsy biledi. Aıtalyq, «Astana Opera» teatry qalaı boı kóterdi? Osy ıdeıany kótergen adam kim? Eger Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev kezinde óziniń osy oıyn júzege asyrýǵa asyqpaǵanda, teatrdy salý týraly jarlyq shyǵarmaǵanda, qazir mynadaı tamasha óner oshaǵy óz sánimen jurttyń eń súıikti tańdaýly ornyna aınalar ma edi. Qaı kezde de ózgelerdi ózimen birge erte biletin jetekshi bolady. Mundaı jaǵdaı óz basymnan talaı ret ótkendikten aıtyp otyrmyn. Eger bir istiń alǵa qozǵala bastaǵanyn kórdiń be, ondaı jaǵdaıda eshkimge kedergi keltirmeýge tyrys jáne ózgelerdiń bastap jatqan jaqsy isin búldirgi sózben buzýshy bolma. Bul – meniń ómirlik ustanymym.

– Osy jurt operaǵa ne úshin barady dep oılaısyz?

– Adamdardyń birazy bul ónerge ózderin jaqsy qoıylymnan eshqashan qalyp kórmeıtin estet etip kórsetý úshin barady. Alaıda biz de jas boldyq, arman qýdyq, jaqsyǵa eliktedik degendeı, ózim de talaı ret operany osylaı qyzyq­taǵanmyn. Sóıtip, uly janr birte-birte júregimniń qalaýyna aınalyp, aıaq jetpes alys asqarlarǵa jeteledi. Opera otaýyna keshteý soqqanyma qaramastan, alǵan betimnen keri sheginbeı, shegelenip qaldym. Mysaly, 30 jasyma deıin Argentınada jıhaz fabrıkasynyń ıesi bolǵanymdy bireýge aıtsam, qazir eshkim senbes edi. О́zimniń múlde basqa maqsatqa jaralǵan jan ekenimdi keıin uqtym. Qaı salaǵa qabiletim jetetinin kesh túsingenmen, ómirdegi ornymdy jańylmaı taptym dep aıta alamyn. Jaqsy ánshi bola bilý – Qazaqstanda da, Argentınada da, álemniń meıli qaı jerinde bolsyn ońaı qolǵa túsetin olja emes. Men ár adamǵa ózin shyn baqytty etetin, júregi súıgen kásibin erinbeı izdep tabýyn tileımin. Jarty joldan keıin qıyndyqqa shydamaı keri sheginip ketip qalmańyzdar. Kezinde meniń otyz jastan keıingi bul tirligime kóp adam senbeı kúlip edi. Solardyń ishinde ózimniń ákem de bar bolatyn. Ol: «Ánderin aıtyp júre bersin», – dep meniń aınalysyp júrgen kásibime onsha kóńil bólmeıtin. Tipti eń jaqyn dostarym da mysqyldap kúldi. Án aıtýdy kesh bastaý – men úshin óte qıynǵa soqty.

– Italııada tenordy jurt qalaı qabyldaıdy?

– Tenor degenimiz operanyń naǵyz erkesi, daýystyń eń kúrdeli túri dep esepteledi. Biz sóıleýi de, án shyrqaýy da túrlishe bolyp keletin birden-bir ártistermiz. Tenordyń taǵy bir ózgelerden ereksheligi – olardyń shyrqaǵan dúnıeleri qashanda názik jaratylys ıeleri tarapynan qoldaý taýyp jatady. Jaǵymdy, jumsaq daýysqa eljiregen zalmen aradaǵy baılanysty joǵaltyp almaýǵa tyrysamyn. Munda sezimdi tiriltetin asqan qudiretti kúsh bar ekenin sezemin.

– Otbasyńyzdaǵy ornyńyz qalaı?

– Astanaǵa deıin men Sankt-Peterbýrgte boldym. Ol jerde otbasym ózimmen birge edi. О́kinishke oraı, balamnyń dál sol ýaqytta sabaǵynyń bastalyp ketýine baılanysty, olarǵa qaıtyp ushyp ketýge týra keldi. Alaıda otbasym únemi menimen birge álemniń túkpir-túkpirine saıahattap júredi. Men qaı kezde de otbasymnyń jaǵdaıyn birinshi kezekke qoıatyn janmyn. Olardyń qoldaýynsyz, kómeginsiz maǵan elge tanymal ánshi bolý qaıda?! Búginde keıbir ataqty adamdar ózderiniń otbasy jaıly aıtýǵa uıalady, muny óz basym álsizdik dep esepteımin, al shyn mánisine kelgende, otbasy degenińiz sumdyq alapat kúsh qoı.

– Áńgimeńizge rahmet!

Áńgimelesken  Qarashash TOQSANBAI,

«Egemen Qazaqstan».