Taǵylymdy kórme

qýǵyn-súrgin qurbandaryna, Alash arystaryna arnaldy Arǵy-bergi tarıhqa qarap otyrsań, qazaq halqy jeti basqynshylyqty bastan ótkerip, talaı taýqymetti artta qaldyrypty. Qynadaı qyrylyp, el-jerinen jyrylyp aýǵandar da az bolmapty. Biz munyń bárin el bolǵannan keıin kórip, bilip, sum saıasattyń surqııa astaryn tanyp, sezip, endi osydan taǵylym alsaq káne, degenge den qoıýdamyz. О́tken ǵasyrdaǵy qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske túsirip, rýhyna bas ıip, esimin jańǵyrtý úrdisi qazir qalyptasyp keledi. Bul keıingi urpaq úshin aýadaı qajet. Sebebi, olar táý eter táýelsizdigimizdiń ońaı kelmegenin, mıllıondaǵan aldyńǵy tolqyn qandastarynyń sheıit bolǵanyn, kósh basynda júrgen alyptarynan aıyrylǵanyn bilip júrýi tıis. Qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan ádemi sharany elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphana ujymy «Halyq qasireti jáne tarıh taǵylymy» atty kitap, «Uly dala tarıhy» degen taqyrypta talantty sýretshi Almas Syrǵabaevtyń sýret kórmesin uıymdastyrdy. Kitap kórmesinde kitaphana qoryn­daǵy repressııaǵa arnalǵan 200-den asa kitap, jýrnaldar, ózge de b­a­sylymdar qo­ıylsa, ekinshi taqyryp aıa­­synda sý­ret­shiniń «Qara oramal», «Jan­ta­las», «Qaraly kósh», «Muńly áýen» kar­tınalary, Alash arystary Á.Bó­keı­hanov, A.Baıtursynov, M.Ju­ma­baev, T.Rysqulov, Q.Dosmuh­a­medov, Á.Ermekov, ózge de týyndylary qoıylǵan. Kórmeniń ashylý rásiminde belgi­li aqyn Dáýletkereı Kápuly qýǵyn-súrgin jyldaryna tereńdep baryp, uly aqyn Maǵjan Jumabaev týraly Jár­ken Bódeshtiń «Sen qara jer emes­siń, satylyp ketetin, men Maǵjan emes­pin, atylyp ketetin, Qara jer qunar­­lylyǵy úshin satyldy, Maǵjan sa­tyl­­maǵany úshin atyldy», degen óleńin dáıekke keltirip, Alash arys­tary­­nyń ulylyǵyna bárimizdiń de qaryz­dar ekenimizdi alǵa tartty. Al kitap­hana dı­rek­torynyń orynbasary Ǵalııa Bókeı rý­hanı ortalyqtyń ult taǵ­dy­ry­na arnaǵan osyndaı is-sharalary jyl boıy jalǵasyp otyratynyna dáıek­­ter keltirdi. Kórnekti ǵalym Tur­syn Jurtbaı qazaq halqynyń soń­ǵy ǵasyrlardaǵy demografııalyq kór­setkishterinen mysaldar keltirip, qyzyl qyrǵyndar kezindegi ólim-jitim­der­di tilge tıek etti. Onyń bárin ózge kór­shi eldermen ushtastyra otyryp jet­kizdi. Ol sonymen birge, sýretshi Al­mas Syrǵabaev beınelegen Alash arys­tarynyń dıdarynan tys jeri qaraqońyr bolyp kelýiniń arǵy jaǵynda olardyń halyq aldynda kinási joq, ary taza, júzi jaryq degendi kórsetip otyrǵanyn baıan etti. Sol sekildi ǵalym A.Qashqymbaev kórmege qoıylǵan kitap­tardy ár azamat oqyp, ótkendi bilip otyrý kerektigin atap ótip, Alash arys­tarynyń sýreti tek kórmede emes, mekemelerde, ásirese joǵary oqý oryndary men mektepterdegi ár synyp­ta turýy tıis degen baılamyn jet­kiz­di. Sýretshi Jeńis Kákenuly árip­te­siniń eńbekterine jan-jaqty toq­­taldy. Jalpy, sýret kórmesinen ań­ǵa­­rylatyn bir erekshelik, qylqalam she­beri qazaq halqynyń jońǵar shapqyn­shylyǵyndaǵy kórgen qasiretin, sol kezd­egi qazaq batyrlarynyń eren er­ligin Alash arystarynyń beıne­si­men ushtastyryp, ony keıingi jaqsy­larymyzben jalǵastyrǵany erekshe nazar aýdarady. Sýretshi bul qadamymen búkil jurtymyzdyń arǵy-bergi tarıhyn saralaı otyryp, ǵasyrlar galereıasyn túzý nıeti baryn alǵa tartty. Onyń qazir irgetasy qalanǵanyn, biraz dúnıelerdiń salynyp qoıǵanyn da atap aıtty. Bul eki kórme qazaq halqynyń basynan ótken nebir kezeńderdi bildirýmen birge, olardy árqashan este ustaý qajettigin sanaǵa sińirgeni sózsiz. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan».