Bııash dep eli erkeletken

1917 jyly aqpan tóńkerisinen soń aq patsha taqtan túsip, Ýaqytsha úki­met ornaǵan tusta qazaq saharasy­nyń shyǵy­synda Semeı qalasy ult-azat­tyq qozǵalystyń eń qýatty ortalyǵyna aınal­ǵan edi. Osy jyldyń kókteminde elimizde jappaı oblystyq, ýezdik jáne bolystyq deńgeıde qazaq komı­tetteriniń qurylýyna baılanysty Alash qaıratkerleriniń shaqyrýy­men Bıahmet Sársenov Semeıge keledi. 7 naý­ryzda Semeı oblystyq qazaq ko­mıteti shuǵyl túrde qurylyp, óziniń uıymdyq-qurylymdyq sharalaryn ótkizedi. Kóp uzamaı Ýaqytsha úkimettiń Semeı oblystyq basqarý organynyń quramy­na Halel Ǵabbasov, Bıahmet Sársenov, Álim­han Ermekov múshe bolyp endi. Sondaı-aq Bıahmet Sársenov pen Narmanbet Ormanbetovtiń belsene qatysýymen Semeı oblysynyń Pavlodar jáne Qarqaraly ýezderinde qazaq komıtetteri quryldy.

Bıahmet Sársenov Semeı oblystyq qazaq komıteti qura­mynda belsendi qyzmet atqara júrip, Oryn­borda Birinshi jáne Ekinshi jalpy­qazaq sez­deriniń ótýine, «Alash» partııa­synyń qurylýyna, oblysta Zemstvo­lyq bas­qarý júıesiniń engizilýine, qys­qasy ulttyq saıası qozǵalystyń órleýine erekshe yqpalyn tıgizdi. Mysaly, 1917 jyldyń shilde aıy sońynda Oryn­borda ótken Birinshi jalpyqazaq sezinde Reseı quryltaı jıynyna usy­nylǵandardyń tizimine Semeı oblysy atynan Á.Bókeıhan, Á.Ermekov, H.Ǵabbasovtarmen birge ol da enedi. Osy sezde alǵash ret bolashaq «Alash» partııasyn qurý týraly másele kóteriledi. 1917 jyly qazan aıynda Tom qalasynda ótken Sibir avtonomısteriniń sezine qatysyp qaıtqan Alash kósemi Álıhan Bókeıhan jergilikti qazaq komıtetteri, Musylman muǵalimder odaǵy, «Janar», «Talap» sekildi birneshe qoǵamdyq-saıası uıym­nyń kómegimen Semeıde «Alash» partııasynyń oblystyq komı­tetin qurady. Taǵy da osy «Alash» par­tııasynyń oblystyq komıteti atynan Reseı quryltaı jıynyna depýtattyq­qa usynylǵandar arasy­nan Bıahmet Sársenovtiń de esimin kóre­miz. Bul jo­ly Álıhan Bókeıhan atalǵan jıynǵa depý­tattyqqa Orynbordaǵy «Alash» par­tııasy oblystyq komıtetiniń tizimi boıynsha usynyldy.

Semeı oblystyq qazaq komıteti (tór­aǵasy R.Mársekov, keıin Á.Ermekov), «Alash» partııasy (qurmetti tóraǵasy Á.Bókeıhan, tóraǵasy H.Ǵabbasov), Musylman muǵalimder odaǵy (tóraǵasy M.Turǵanbaev) tárizdi saıası-qoǵamdyq uıymdardyń el ómirindegi oqıǵalarǵa belsene aralasyp, erekshe tabandylyq tanytýynyń nátıjesinde 1917 jyl­dyń qarasha aıynda ýezdik Zemstvolyq jıynǵa depýtat saılaý naýqany óte sátti ótedi. Semeı ýezdik Zemstvolyq ­jıynyna depýtattyqqa ózge ult ókil­de­rine qara­ǵanda qazaqtar kóbirek saılandy. Mysaly, olardyń arasynda elge tanymal Shákárim Qudaıberdiuly, Álimhan Ermekov, Halel Ǵabbasov, Bıahmet Sár­senov, Ánııar Moldabaev, Ahmetjan Qozy­baǵarov, Raıymjan Mársekov, Názıpa Quljanova, Kókbaı Janataıuly, Imanbazar Qazanǵapov, Mustaqym Maldy­baev sekildi ult zııalylary boldy. 

Bıahmet Sársenov Semeı ýezdik Zemstvosy atynan K.Lıash­kevıch, Á.Mol­da­baev, I.Álimbekov, T.Ibra­gı­mov, M.Pro­se­kovpen birge oblystyq Zem­stvonyń depýtattyǵyna da saı­lan­ǵan. Dál osy mezgilde Semeıdiń Alash bóligindegi qalalyq Dýmaǵa depý­tat­tar saılaýy ótkiziledi. Alash qala­lyq Dýmasynyń májilisinde tór­aǵa­lyqqa – B.Sársenov, oryn­basarly­ǵyna M.Maldybaev, qala bas­shylyǵyna P.Shev­chenko, onyń oryn­basarlyǵyna A.Erykalov, hatshylyǵyna K.Grıazev, al basqarma músheleri bolyp A.Beısekeev, N.Úısimbaev saılanady.

Semeı óńirinde ulttyq bilim berý júıesin qalyptastyrý isinde, sondaı-aq 1917 jyly jeltoqsanda Oryn­borda ótken Ekinshi jalpyqazaq sezinde qa­byl­­danǵan baǵdarlamany júzege asyrý kezinde de Bıahmet Sársenov Alash zııa­lylarymen birge eldik sharalardyń bel ortasynda júrdi. Máselen, osy sezdiń qaýlysyna saı Ahmet Baıtursynuly basqarǵan arnaıy oqý komıssııasyna M.Jumabaev, E.Omarov, B.Sársenov, T.Shonanov múshe bolyp endi. Al endi 1920 jyldyń tamyzynda Qazaq AKSR-i qurylǵanda ol Halyq aǵartý komıssary Ahmet Baıtursynulynyń orynbasary qyzmetine kirisedi.

1921 jyldyń 31 qańtarynda Oryn­bor­da Ahmet Baıtursynulynyń tóraǵa, Bıahmet Sársenovtiń hatshy retinde, Álıhan Bókeıhan, Eldes Omaruly, Haı­rıtdın Bolǵanbaıuly, Smaǵul Sádýa­qasuly, Faızolla Ǵalimjanuly, Júsipbek Aımaýytuly, Sádýaqas Seıfollauly, Sabyr Aıtqojauly, t.b. qatysqan 1-shi jáne 2-shi býyn mektepter úshin oqý quraldaryn daıarlaýǵa baılanysty arnaıy májilis ótedi. Májilistiń qaýlysy boıynsha qazaq tili men ádebıeti pánin jazý Ahmet Baıtursynulyna, arıfmetıka Mánnan Turǵanbaevqa, geomet­rııa Bıahmet Sársenovke, jara­tylys­taný Eldes Omarovqa, fızıka Faızolla Ǵalimjanulyna, geografııa Álıhan Bókeı­hanǵa, qazaq-qyrǵyz tarıhy Maǵ­jan Jumabaevqa, jalpy tarıh Haıretdın Bolǵanbaıulyna, mektep gıgıenasy Jumaǵalı Tileýlınge, algebra Eldes Omarovqa, pedagogıka Maǵjan Juma­baevqa, dıdaktıka Júsipbek Aımaýytulyna, hrestomatııa Sáken Seıfýllın men Júsip­bek Aımaýytulyna, kórkemsóz teorııasy Maǵjan Jumabaevqa júkteledi. Atalǵan oqý kitaptary der kezinde jazylyp, basylyp shyǵyp, 1928-1929 jyldarǵa sheıin qazaq mektepterinde oqý quraly retinde paıdalanylyp keldi.

Azamattyq qarsylasý jyldary Alash­­­orda úkimeti quramynda qyzmet etip, oblystyq Zemstvo basqarmasynda ha­lyq aǵartý bóliminiń qazaq bólimshesin basqarǵan, odan keıingi ýaqytta Halyq aǵartý qomıssarynyń orynbasary qyz­metin atqarǵan Bıahmet Sársenov ult­tyq mektepterdi ashý jáne olardy qar­jylandyrý, qazaq balalaryn oqýǵa ornalastyrý, qajetti oqýlyqtarmen qam­tamasyz etý sııaqty qyrýar mańyz­dy istermen aınalysty. Sol jyldary ol memlekettik qyzmetpen aınalysa jú­rip, Semeıdegi muǵalimder semına­rııa­synda, Alash qalasyndaǵy qysqa merzimdi pedagogıkalyq kýrstarda sabaq berdi. Sondaı-aq «Qazaq», «Saryarqa» gazetterine úzbeı maqala jazyp tur­dy. Mysaly, Bıahmet Sársenovtiń «Avtonomııa keńesi», «Birikken elde – bereke», «Azyq-túlik», «Rossııada osy kúnde zor másele azyq-túlik» atty t.b. maqalalary sol ýaqyttyń ólshemimen alyp qaraǵanda ult múddesimen úndes ári der kezinde jazylýymen qundy bolyp esepteldi.

Alashtyń aqıyq aqyny Sultanmahmut Toraıǵyrov Álıhan, Halel, Álimhan syndy bir top Alashorda úkimeti basshylaryn halyqqa tanystyrý óleńinde Bıahmet Sársenov týraly:

Bireýi Bıahmet Sársenuly,

Yńǵaıly, qyrǵıǵa uqsar kórseń túri.

Túrinen de, sózinen, júrisinen,

Ekenin bile almaısyń qandaı qyry.

Aqyly da onyń kóp, aılasy da,

Kóńiliniń jyldam sezgish aınasy da.

Bar deıdi burynyraq umtylatyn,

Túlkideı jalt etetin taımasy da.

Isi de, talanty da qalyspaıdy,

Jumsasa tegis halyq paıdasyna.

Jastardyń bireýinen keıin emes,

Qazaq dep júreginiń qaınasy da.

Halel men Álimhandy aı dep aıtsaq,

Sholpandyqqa jaraıdy aı qasynda.

Áýelden qatarynan týysy artyq,

Sondyqtan kún-kún saıyn

barady artyp.

Ilimniń aımaǵynda joqty daǵy,

Eriksiz týmysymen alar tartyp, – degen óleń shýmaqtaryn arnaǵan eken. Amal ne, osyndaı týrashyl, ótkir, aqyldy, jibekteı minezine qarap búkil qazaq Bııash dep erkeletken Bıahmet Sársenov ómir­den erte ketti. Ol 1921 jyly Orynborda nebári 36 jasynda naýqastan qyrshyn ketti.

Semeıdegi gýbernııalyq «Qazaq tili» (qazirgi «Semeı tańy») gazetine jarııa­lanǵan Alash qaıratkeri Júsip­bek Aımaýytulynyń «Bııash» atty qazana­masynda, shyn máninde Bıahmettiń ult múddesi jolyndaǵy eńbegine úlken baǵa berildi. Bul qazanamany alǵash bel­gili ǵalym-fılolog Arap Espenbetov tótesheden aýdaryp, jurtshylyqqa ta­nys etti. Onda: «О́tken ııýldiń 17-in­de Orynbor qalasynda Qazaqstan oqý komıs­sarıatynyń basqarma múshesi Bıahmet Shegedekuly Sársenov oba ­aýrýynan qaza boldy.

Ol Semeıde ýchıtelskaıa semınarııany bitirip, alǵashqy kezde el ishinde, aýyldaǵy shkolada bala oqytyp, sońynan ákimshilik isine kirisken. 17-shi jyly revolıýsııadan keıin qazaq azamattary áleýmet jumysyna aralasyp ketti. Bııash ta solardyń ishinde oblastnoı qazaq komıtetine múshe bolyp, Pavlodar ýezinde komıtetter saılady. Alashorda, Zemstvo bolǵan zamandarda Bııash kórnekti orynda qyzmet etti. Semeıge 1920-shy jyly sovet úkimeti ornaǵan soń, Bııash Orynborǵa ketti. Onda alǵashqy ýaqytta soǵys ko­mıssarıaty­nyń saıası bilim beretin jumysyn basqa­ryp júrip, artynan oqý komıssarıatyna shyǵyp edi. Ol basqa qyzmettermen qatar, Semeıde ashylǵan muǵalimder kýrsynda, qazaq semınarııasynda, Orynbor kýrstarynda oqytýshy bolyp júrdi.

Áleýmet isine qatysqandyqtan aıyptalyp Kolchak tusynda, sońǵy keńes óki­meti tusynda abaqtyǵa da jatyp shyqty.

Bııash qazaqsha aıtqanda segiz qyrly, ónerli jigit edi. Alǵan oryssha bilimine qaraǵanda, shyn maǵynasymen pedagog (tárbıeshi) edi...

Tóńkeris zamanǵa dýshar bop, áleýmet isine oqyǵany azdyqtan qazaqtyń ana jumysy da, myna jumysy da Bııashty kerek qyldy, súıredi. Onyń aralaspa­ǵan qyz­meti bolmady. Qandaı jumysqa kirisse de, tere­ńinen bilip, tez bitiretin Bııash bolatyn.

Ol ákimshilik iske óte jetik, taǵatty, qun­taqty bolatyn... Ol orny tolmaıtyn dıplomat (elshi) edi... Ol aqyldy edi..., sózge sheshen bolatyn. Onyń taǵy bir qasıeti: nasharǵa, muqtaj shákirtke, joldas arasynda júregi qaıyrymdy, qoly ashyq bolatyn... Ol dosshyl, joldasshyl, erkóńildi, joldasy úshin, eli úshin qaterli jerde jalǵyz qalýǵa jaraıtyn, janyn qııýǵa shydaıtyn er edi.

Eshnárseden taýy shaǵylyp tez qaıt­paıtyn, qajymaıtyn, qýnaqy, pysyq edi. Bııash – almas qylyshtaı, qyran, qarshyǵadaı jigit edi.

Bııashtyń qyzmeti, Bııashtyń adam­shylyq minezi, qaljyńy joldastary ara­synda kópke sheıin umytylmas, joq­tar. Ony izdemeske bolmaıdy. Oqý komıssarıatynyń qandaı isi bolsyn, bir ózi basqaryp bara jatyr edi. Ákimshilik jumysta arqasy bosaǵandaı bolyp, Aqań (Ahmet Baıtursynuly) Bııashqa senip otyrýshy edi. Endi...

Tóńkeris zamanynda talaı jigit­ter shyǵyn boldy, taǵy talaılar shy­ǵyn­dalar. Biraq Bııash syqyldy jigitten aıyry­la berý – asa shymbaıǵa batarlyq qaı­ǵy, ókinishti qaza. Marqumnyń artta­ǵy­­laryna saby­rlyq bersin», dep jazyldy.

Al sol jyldary Tashkentte shy­ǵyp turǵan «Aq­jol» gazeti redaksııasynyń basqarmasy Bıahmet­tiń mezgilsiz qazasy týraly: «Qa­­zaq eliniń kógindegi úrkerdeı azǵana juldyzdarynyń biri sóndi. Bıahmet sol sanaýly juldyzdar­dyń arasyndaǵy eń jaryq, nurly kóringenderdiń bireýi edi. Onyń ólimi qazaq jurty úshin orny tolmaıtyn qaza, qarýy qaıtpaıtyn shyǵyn», dep kóńil aıtý bildiredi.

О́kinishke qaraı, 1937-1938 jyl­dardaǵy saıası qýǵyn-súrginniń zoba­lańy onyń ákesi Shegedek baıdyń áýletinen taraıtyn ul-qyzdardy da syrt aınalyp ótpedi. Jalpy, Shege­dektiń eki áıelinen jeti ul, jeti qyz taraıdy. Osy jeti uldyń ishinde Bıahmet, Janahmet, Qalel jáne Dálel, Salyq oryssha-qazaqsha oqyǵan, saıası saýatty azamattar boldy. Máselen, solardyń biri Dálel Sársenov te Alash qozǵalysyna belsene qatysqan qaıratker boldy. Aıtalyq, «Spısok organızatorov Alashskogo konnogo partızanskogo polka, ýchastnıkov organızasıı protıv Sovetskoı vlastı v 1918 g. pravıtelstva Alash-Ordy» atty resmı qujatta Bıahmet Sársenovke qosa «D.Sársenov (brat Bıahmeta)» dep onyń inisi Dáleldiń de esimi qatar atalady.

Dálel Sársenov te aldyńǵy jasy úlken aǵalary Bıahmet pen Janahmet sekildi Semeı muǵalimder semınarııa­syn úzdik bitirip, Alashorda úkimeti tusynda oqý-aǵartý máselelerimen aınalysty. 1920 jyldary Tashkent qalasyndaǵy Orta Azııa ýnıversıtetin támamdap, sonda Ahmet Baıtursynuly, Muhamedjan Tynyshbaev, Júsipbek Aımaýytov, Maǵjan Jumabaev, Muhtar Áýezov jáne taǵy basqalarmen birge sabaq berdi. 1925 jyly Qazaq aǵartý ıns­tıtýty, odan soń mal sharýashylyǵyn zertteý ınstıtýtynyń dırektory qyz­metterin atqardy. Ol týraly pedago­gıka ǵylymdarynyń doktory, profes­sor Baqtııar Smanov «Egemen Qazaqstan» gazetindegi «Urpaqqa – amanat, bur­ma­laý – qııanat» atty maqalasynda: «Tash­kentte aldymen О́lkelik kýrs, odan ped­ýchılıshe, sońynan Kazınpros bolyp ashylǵan bul ınstıtýtta 1922 jyldyń 1 qarashasynan bastap Qyzylorda qaza­­ǵy Segizbaı Aızunov, 1925 jyldyń 23 ­mamyrynan 1926 jyldyń shildesine deıin elimizdiń shyǵysyndaǵy Zaısan jeriniń perzenti Dálel Sársenov dı­rek­tor bolyp basshylyq etedi. 1926 jyldyń 2 maý­symynda Qazaq Avto­nomııalyq Keńestik Sosıalıstik Res­pýblıkasy Halyq Komıs­sarlary Keńe­siniń «Qazaq AKSR-inde joǵary oqý ornyn uıymdastyrýdyń qajettigi týraly» qaýlysy qabyldanady. Sonyń negizinde Tashkenttegi aǵartý ınstıtýty «Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty» mártebesine ıe bolady. Dálel Sársenovten keıin 1926 jyly 13 shil­deden bastap jańa mártebege ıe bolǵan oqý ornynyń dırektory bolyp Temirbek Júrgenov taǵa­ıyndalady», deıdi.

Osy jyly Tashkentte ashylǵan tuń­­ǵysh qazaqtyń joǵary oqý orny negi­zinde 1928 jyly Almatyda Qazaq peda­gogıkalyq ­ınstıtýty quryldy, 1935 jyly bul joǵary oqý ornyna Abaı esimi berilip, qazirgi ýaqytta Abaı atyn­daǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnı­versıteti dep atalady. Demek Dálel Sár­senov Qazaqstandaǵy tuńǵysh joǵarǵy peda­gogıkalyq oqý orny­nyń alǵashqy rek­torlarynyń biri bolǵan.

Alash qaıratkeri Dálel Sár­senov mal sharýashylyǵy zert­teý ıns­tıtý­tynyń dırektory qyzme­tinde júrip, 1932 jyly týra aǵasy Bıahmet sekildi kenetten naýqasqa shaldy­ǵyp, qaıtys bolady.

Al endi Bıahmettiń kindiginen ta­raı­tyn jalǵyz uly Ǵalıhanǵa kelsek, ol da keshegi keńes ókimeti kezinde «alashorda­shyl, halyq jaýynyń balasy» degen ta­laı túrtpekti, qysymdy kórdi. Bııash aǵa­myz 1918 jyly dúnıege kelgen jalǵyz perzen­tiniń esimin Alash­tyń ardaqtysy Ále­keń­niń, Álıhan Bókeı­hannyń qur­meti­ne Ǵalıhan (biraq keıinde tólqujatqa Qalı­han bolyp jazylyp ketken) dep qoıypty.

– Ákeden erte aıyrylyp, qıyn­dyq kórip ósken Ǵalıhan Bıahmetuly Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aldynda Tambovtaǵy ushqyshtar daıarlaıtyn ýchılısheni bitirip shyǵady, – deıdi semeılik ǵalym-tarıhshy Muhtarbek Kárimov. – Alaıda ákesi keshegi Alash­orda úkimeti basshylarynyń biri bolǵan soń, oǵan senimsizdik bldirip, ushýǵa ruqsat berilmeıdi. Sol sebepti, ol keıin Máskeýdegi shet tilder ınstıtýtyna oqýǵa túsip, jańa mamandyq alady. О́zi aǵylshyn, fransýz jáne nemis tilderinde erkin sóıleıdi. Soǵys kezinde ásker qata­ryna alynyp, jaıaý ásker quramynda talaı qandy shaıqastardy bastan ótkeredi.

1945 jyly soǵys bitken soń Batys Eýropadaǵy bir memlekette tutqyn­dar­dy elderine qaıtaratyn halyqaralyq komıssııalardyń biriniń quramynda til­mashtyq qyzmet atqarady. Sol kezde bul kisi Gol­landııa memleketiniń aýmaǵynda kóbi­rek bolsa kerek. Kezdeısoq bir jaǵ­daıda ol álgi Nıderland memleketiniń bu­rynǵy koroliniń ortanshy qyzy Ioke Mýlderspen tanysady. Olardyń osy tanystyǵy úlken mahabbatqa aınalady. Ǵalıhan aǵa óziniń 1980-jyldary toltyrǵan anketalyq ómirbaıanynda (KGB organdarynyń talap etýimen jazylsa kerek) «Biz úılengen edik. 1947 jyly Herat degen ulymyz dúnıege keldi» dep jazady.

Sondaı-aq Ǵalıhan Sársenovtiń jeke otbasylyq ómirine baılanysty bul oqıǵa Aqsýat eliniń ardager azamaty Tóleýǵazy Nurǵa­lıevtiń «Aqsýat – atamekenim» atty kita­bynda jan-jaqty jazylyp kórsetilgen.

Árıne, ol ýaqytta bul úlken júrek­jutqan batyrlyq boldy. Mysaly, Ǵalı­han aǵamyz keńes ókimetine qarsy baıdyń tuqymy, Alashorda qaıratkeriniń balasy bolsa ári ol ózi Gollandııa koroliniń qyzy Iokege úılenip, «sosıalıstik salt-sanaǵa» jat qylyq istese, shynynda da, bul keńes ókimeti úshin keshirilmeıtin aýyr qylmys edi. 1948 jyly Ǵalıhan Bıahmetuly elge áıeli men balasyn alyp kele jatqan kezde, olardy Polshamen aradaǵy shekarada uzaq tekserip ustaıdy. Aqyry jas náresteli Ioke shetel azamaty bolǵandyqtan shekaradan óte almaı jylap keri qaıtady. Al aǵamyz bolsa, shekaranyń bergi betinde ishi qan jylap, ózegi órtenip qala beredi.

Týǵan otbasymen aradaǵy osy úzi­liske týra on jyldaı ýaqyt ótedi. Endi qaıta tabysýdan ábden kúderin úzgen Ǵalıhan Bıahmetuly Shymkentte Anna Dýbova degen orys qyzymen tanysyp, úılenedi. Odan eki ul ómirge keledi.

1950 jyldary Ǵalıhan aǵamyz­dyń atyna Máskeýdegi bir sheteldik elshilikten arnaıy shaqyrtý qaǵazy keledi. Sóıtse, ony shaqyrtýshylar – Máskeýge halyq­aralyq delegasııa quramynda kelgen  Nıderlandta qalǵan otbasy músheleri Ioke men Herat eken. Biraq ta ókimetten resmı ruqsat bolmaǵan soń olardyń júzin kóre almaıdy. Ǵalym-tarıhshy Muhtarbek Kári­movten estýimizshe, osydan soń kóp uzamaı Ǵalıhan aǵamyzǵa Nıderland koroldiginen bir japyraq hat jazylyp kelgen eken...

Alash qaıratkeri Bıahmet Sársenovtiń týǵan inisi Salyq aqsaqaldyń balasy Baǵlan Salyquly Shegedekovtiń aıtýyn­sha, sheteldegi Iokesi men Heratyn bir kórýdi arman etken Qalıhan aǵamyz 2000 jyldary qaıtys boldy.

Osylaısha, Bıahmet Sársenovtiń tek qana jalǵyz fotosýreti Salyq aqsaqal men onyń zaıyby Bıjamal ájeıdiń uzaq jyldar boıy jasyryp saqtaýymen búginge aman-esen jetse, al onyń jalǵyz uly Ǵalı­hannyń artynda stalındik qýǵyn-súrginniń belgisindeı bolyp sheteldik otbasynyń sarǵaıǵan bir japyraq haty ǵana qalǵan...

 

Muratbek KENEMOLDIN,

Qazaqstan Respýblıkasy Aqparat salasynyń úzdigi