Qylyshynan qan tamǵan solaqaı saıasat qurbandarynyń biri, halqymyzdyń birtýar uldary, batyr Baýyrjan Momyshuly, aqyn Ábdilda Tájibaev, ádebıettiń atasy Qajym Jumalıevterge ilim úıretken ustaz, ońtústiktiń týmasy Seıilbek Úsenov ekenin bireý bilse, bireý bilmes. О́kinishke qaraı, ótken ǵasyrdyń 20-30-jyldarynda elimizdiń halyq aǵartý, mádenıet salasy ǵana emes, qoǵamdyq-saıası ómirinde jaýapty qyzmetter atqarǵan arystaı uldyń búginde, tipti, qabiriniń qaıda qalǵany beımálim. Kóńilge medeý bolatyny – jazyqsyz japa shekken azamattyń sońynda qalǵan jalǵyz ulynyń tabylyp otyrǵany.
Bul da bolsa Seıilbek Úsenovti «meniń alǵashqy ustazym» dep Batyr Baýkeńniń áńgimesine arqaý etýiniń arqasy.
Seıilbek Úsenovtiń nemere inisi, tarıh ǵylymdarynyń doktory Seıdehan Álibek:
– «О́te reńdi, sabyrly, saýatty kisi edi. Bizge ol kisi tarıhtan sabaq berdi, tarıhtyń kóptegen termınderin, dáýirlerdi qazaqshalap aıtatyn», dep, Baýkeń sol ustazy jóninde tebirene jazyp ketken, – deıdi.
Ǵalym Seıdehan Álibek atalas aǵaıyny Seıilbek Úsenov jaıly derekterdi tabý úshin Almaty, Shymkent, Tashkent, Taraz qalalarynyń muraǵattaryn kóp aqtarypty. «Seıilbek Úsenov 23 jasynda búginde О́zbekstanǵa ótip ketken Bostandyq aýdanynda hatshy bolǵan. Odan keıingi jumysy osy Ońtústiktegi, sol kezdegi Syrdarııa okrýgtik komıtetinde hatshylyq qyzmet atqarǵan. Munan keıingi qadamy jýrnalıstıka salasynda jalǵasqan. 1934-1937 jyldar aralyǵynda «Sosıaldy Qazaqstan», «Qaraǵandy Proletary», «Lenın týy» gazetterinde qyzmetter atqarǵan. Baspasóz salasynda jumys istegen Seıilbek Júrgenovpen, sol sııaqty Ilııas Jansúgirovpen, Sáken Seıfýllınmen qyzmettes bolyp, birge júrip, tanystyq qatynastary bolǵan. Nebári 33 jasynda «halyq jaýy» dep qýǵyndalýynyń bir sebebi sonda jatsa kerek.
Ákesin ustap áketkende uly Sálim Úsenov 4 jasta eken. Búginde Reseıdiń Orynbor oblysynda ǵumyr keship jatqan qarııanyń sol kúnder áli kóz aldynda. «Túnjarymda úıimizge NKVD-nyń adamdary kelip, ákeme: «Sobıraısıa!» dep nuqydy. Biz qorqyp, ákemizdi qushaqtap, jabysyp jibergimiz kelmep edi, álgi jendetter bizdi ıterip tastap, ákemizdi alyp ketti. Ákem keterinde: «Qazir kelemin», dedi. Biz kúttik. О́kinishke qaraı, sol ketkennen mol ketti. Erteńine eki ápkem men meni jendetter balalar úıine ótkizip jiberdi. Eń soraqysy sol, úsh baýyr bir-birimizden kóz jazyp qaldyq. О́ıtkeni, bizdi bir jerde ustaǵan joq. 1969 jyly Farıda esimdi ápkemdi taptym, al Qalıma ápkemnen áli kúnge deıin derek joq», deıdi Sálim aqsaqal.
О́kinishke qaraı, ákesiniń súıegi qaı jerde qalǵany áli kúnge belgisiz.
Seıdehan Álibek, bylaı deıdi:
– Áshirbek Úsenov týraly aıtar bolsaq, Qazaqstandaǵy alǵashqy álippeni jazǵan adamdardyń biri. Mysaly, Ahmet Baıtursynov álippeni tóte jazýmen jazǵan bolsa, bul kisi latyn jazýynda alǵashqy álippe shyǵarǵan. Odan basqa da birneshe oqýlyqtar, ádebıetten hrestomatııa jazǵan.
Jazyqsyz japa shekken arystyń jalǵyz tuıaǵy kúni keshe Ońtústikke taban tiredi. Shymkenttegi saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan murajaıda ápkesi Farıdanyń ul-qyzdarymen jáne aǵaıyn-týysqandarymen qaýyshty. Endi bala kúni kóz jazyp qalǵan Qalımadan bir derek bolsa dep armandaıdy.
Aızada TALASOVA.
Shymkent.