Dombyramen «Smýglıankany» tartqan

Aleksandra Kıseleva týraly bir úzik syr

Atyraýda Aleksandra Kıse­leva deıtin sary shashty jasós­pirim turady. Merekelik sharalarda qazaqtyń dombyrasynan kúmbirlete kúı tógedi. Ony alǵash ret kórgende tańdanǵanymyz ras edi. Degenmen, «dombyrany Qazaqstanda turǵasyn tartatyn shyǵar» dep te oılap qoıǵanbyz. Sóıtsek, Aleksandra kishkentaı kúninen qazaqtyń mádenıetin, ulttyq qundylyqtaryn qurmet­teýge daǵdylanypty. Olaı deıti­nimiz, bul áýlettiń arǵy atasy Alekseı Pavlovıch qazaq jigit­terimen dostasyp, otbasylyq qýanyshtaryn birge bólisken eken. Qazaqsha taza sóılegen, qazanynda qazaqsha et asý úzilmegen. – Bilesiz be, meniń kúıeýim­niń ákesi Alekseı Pavlovıchtiń qazaqtardyń arasynan otbasylyq dostary óte kóp edi. Qazaqsha maqaldap sóılegendi unatatyn. Qazaqtyń jón-joralǵylaryn jaqsy biletin edi. Qazaqsha et asqandy táýir kóretin. Ju­mysynan qoly bosaǵan sátinde Mahambet aýdanynda turatyn dos­tary Naǵı Jeksenov, Tasymaı Salyqov aǵalardyń úıine jıi barýshy edi. Kúıeýim Vladımır de qazaqshaǵa jetik edi. Ekeýmiz úılenýge sóz baılasyp júrgende, Vladımır meni Salyqovtardyń úıine ertip apardy. Sol úıdegi anamyzdaı bolǵan Roza apaǵa meni tanystyryp, «Osy qyzǵa úılenýime bola ma?» dep ruqsatyn surap edi, – dep Aleksandranyń ájesi Nadejda apaı ózi kelin bolyp túsken Kıselevterdiń qazaq otbasylarymen shynaıy dostyǵyn eske aldy. – Aqtóbege barǵan bir saparymda qaıyn ataıǵa syı jasaýdy oılastyryp, dúkennen oıý-órnekteri bar tórt buryshty taqııa kórip: «Papa, men sizge tórt buryshty taqııa satyp aldym», dep telefon shaldym. Sonda, ımandy bolǵyr, qaıyn ataı: «Qyzym, maǵan ózbektikin emes, kádimgi qa­­­zaqy taqııa ákel», dedi. Sonan soń­ óz­bek taqııasyn aýystyryp aldyq. Qazaq otbasylarymen etene aralasyp, qazaq jigitterine adal dos bolǵan Alekseı Pavlovıch kelini Nadejda syılaǵan oıý-órnektermen kómkerilgen qazaqy taqııany basynan tastamaǵan eken. Qysy-jazy qazaqy taqııany kıip júretin orystyń darqan kóńildi sary shaly keıingi urpaǵyna ósken-óngen jerdiń qadirine jetýdi, jergilikti ulttyń óneri men mádenıetin, tilin qurmetteýdi amanattasa kerek-ti. Kıselevtar otbasynyń búgingi músheleri qazaq tilin de ana tilindeı qurmetteıdi. Buǵan Aleksandranyń ájesi Nadejdamen qazaqsha sóıleskende kóz jetkize tústik. – Aleksandraǵa óner arǵy atasy Alekseı Pavlovıchten daryǵan ǵoı. Ol kisi qasyqtarmen kez kelgen áýendi keremet oınaýshy edi. Qazaqtyń ánderin, kúılerin jany súıetin. Bir ókinishtisi, Aleksandradaı shóberesiniń dombyramen kúı shertkenin kóre almady. Eger tiri júrgende, tóbesi kókke jetkendeı qýanar edi, –deıdi ájesi Nadejda apaı. Qaıyn atasynyń qazaq otbasylarymen adal dostyǵyn kóńiline myqtap túıgen Nadejda nemeresi Aleksandrany ózi jumys jasaıtyn Qurmanǵazy atyndaǵy mýzyka mektebine ertip aparady eken. Jumysyna kedergi bolmasyn dep bes jastaǵy Aleksandrany mýzyka zalyna jibergen ǵoı. Sol zalda qobyz únin alǵash estigen Aleksandra: «Úlken skrıpkada oınaǵym keledi» depti. Keıinnen dombyranyń qońyr únine elitse kerek, qazaqtyń kıeli aspabynyń janynan shyqpaı qoıypty. Mine, sodan bergi on jyldan beri Aleksandra dombyrany janyna serik etip keledi. «Aleksandramen birge dombyrasy da ósip keledi. Balabaqshanyń qazaq tobyna barǵanda da dombyrasyn qolynan tastaǵan joq. Eń kishkentaı dombyrany Almatydan tapsyryspen aldyrdyq. Aleksandraǵa jas ereksheligine qaraı úshinshi dombyrany satyp áperdik» dep aǵynan jaryldy Nadejda apaı. Ájesiniń aıtýynsha, Kıse­levtar otbasyndaǵy kúıshi qyz – Aleksandra dombyra dese, ishken asyn jerge qoıady. Mekteptegi sabaǵynan kelisimen birden dombyrany qolyna alyp, birneshe kúı oryndaıdy. Sonan soń ǵana as bólmesine tamaqtanýǵa kiredi. Sál nárseden kóńili tússe, bólmesiniń esigin kilttep alyp, dombyramen syrlasady eken. «Bizdiń Aleksandra dombyrany kózin jumyp ta, jatyp ta tarta beredi» degen ájesiniń áziliniń astarynda shyndyq bar. О́ıtkeni, qazaqtyń ulttyq aspabyn janyna serik etken orystyń qarshadaı qyzynyń óneri kópshilikke dombyra arqyly tanyldy. Al Aleksandranyń ózi qazaqtyń dombyrasymen Avstrııa men Ispa­nııa, Fransııa men Italııa, Mo­nako koroldigi men Polshada, Germanııa men Chehııa elderinde óner kórsetti. Qurmanǵazy men Dınanyń kúılerin Máskeý, Parıj, Kann, Nısse sahnalarynda náshine keltire oryndady. Halyqaralyq konkýrstarda da qazaq kúıin shertedi. Ásirese, Máskeýde ótken «Serebrıanaıa zvezda» konkýrsyn esh umytpaq emes. Onyń ózindik sebebi bar. Naqtylaı aıtqanda, 2010 jyly Reseı astanasynda ótkizilgen bul konkýrsqa bir myńnan astam úmitker qatysyp, eki bas júlde men 284 júldeli oryndy ıelený úshin bar ónerin salypty. Osy saıysta atyraýlyq Aleksandra Kıseleva dombyramen orystyń «Smýglıankasyn» oryndady. Qazaq elinen qatysqan dombyrashy órenniń ónerine zal ishinde ıne shanshar oryn qaldyrmaǵan ormandaı orys dýyldata qol soǵýmen shektelmeı, dombyranyń qońyr únimen elitip, «Smýglıankany» shyrqap otyrypty. Dál osy halyqaralyq konkýrs­ta qazaqtyń qara dombyrasyn ózge elder sahnasynda nasıhattap júrgen Aleksandra Kıseleva qos bas júldeniń birine ıe boldy. Qazir kópshilik Aleksandrany kúıshi qyz dep ataıdy. Dese degendeı, onyń názik saýsaqtary dombyra pernelerimen joǵary-tómen jorǵalaı jónelgende, qos ishekten qulaqqa jaǵymdy qońyr ún tógiledi. О́tken jyly Qurmanǵazynyń onnan astam kúıin jurtshylyqqa usynǵan myń adamdyq orkestrdiń qura­mynda óner kórsetti. Elbasy­nyń aldynda qazaq kúılerin shert­kenin «О́mirimdegi eń bir umy­tylmas sát» dep esepteıdi Alek­sandranyń ózi. Qazaq óneriniń, ulttyq saz aspaby –dombyranyń qadirin biletin Nursultan Ábish­uly konsertten keıin Alek­san­dranyń ónerine sáttilik tilep, oryndaýshylyq she­berligine rıza­shylyǵyn bildiripti. – Meni dombyra tartýǵa úı­retken Umsyn Zınollaqyzyna alǵysym sheksiz, – deıdi Alek­san­­dra Kıseleva. – Qazaqtyń dom­­by­rasyn tartqym keledi dege­nim­de, keýdemnen ıtergen joq. Keri­sinshe, meniń dombyraǵa degen qy­zyǵýshylyǵymdy odan ári tereń­dete tústi. Osy ustazymnyń arqa­synda dombyra tartýdy jetik meń­gerdim. Bolashaqta osy us­tazymnyń senimin aqtasam deımin. Ájesi Nadejda men anasy Natalıa Aleksandranyń bo­la­shaqta konservatorııada bilim alatyndyǵyn senimmen aıtyp otyr. Demek, Aleksandranyń ke­remet kúıshi atanýy ǵajap emes. О́ıtkeni, ol Kıselevter ot­basynyń atasy Alekseı Pav­­lovıchtan beri jeli bolyp tartylǵan qazaq hal­qynyń máde­nıetin, ónerin qurmetteýdi jal­ǵastyryp keledi. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýrette: Aleksandra Kısele­vanyń dombyramen kúı oryndaý sáti. Sýretti túsirgen Rahym QOILYBAEV.