Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Qýatty ulttyń dińgegi – halyq. Eń bastysy, azamattarymyzdyń densaýlyǵy myqty, bilimi tereń bolýy kerek» dep atap ótken edi.
Ult densaýlyǵynyń myqty bolýy salamatty ómir saltyna, sportqa baılanysty ekeni belgili. Ásirese aýyldyq jerlerde sportty damytýǵa kóńil bólýdiń mańyzy úlken. Ol úshin arnaıy baǵdarlama, memlekettik qamqorlyq qajet te shyǵar. Desek te, ózderiniń kúsh-jigerimen, adal eńbegimen aýyl sportyn damytyp jatqan mekemeler de bar, azamattar da jeterlik. Almaty oblysyndaǵy Eńbekshiqazaq aýdanynyń Qaztaı Ultaraqov aýylynda (burynǵy Masaq aýyly) buqaralyq sportty damytý isi jaǵy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Aýylda birneshe jyldan beri tynbaı eńbektenip, osy eldik iske óz úlesin qosyp kele jatqan sanaýly mamannyń biri – Erbolat Álıasqarov.
Erekeńmen áńgimelese qalsańyz, kúres ónerimen 1976 jyldyń kúz aıynan bastap aınalysa bastaǵanyn, alǵashqy jattyqtyrýshysy erkin kúresten sport sheberi Ryskeldi Jaqabaev bolǵanyn maqtanyshpen aıtady. Sol bilikti mamannyń jattyqtyrýymen kezinde talaı jyl namysty qoldan bermeı, aýdan, oblystyq jarystardyń júldeger, jeńimpazy bolǵanyn tilge tıek etedi.
Sport onyń ómiriniń mánine aınalǵanyna sol sátte kóz jetkizesiz. Tipti sonaý qylshyldaǵan jas kezinde, ásker qatarynda júrgen kezdiń ózinde, erkin kúresten túrli deńgeıdegi jarystarǵa qatysyp, talaı márte jeńimpaz bolǵan.
Stýdent kezinde de sporttan qol úzgen joq. Almaty sáýlet qurylysy ınstıtýtynda oqyp júrip, sambo jáne dzıýdo kúresine qatysyp, sheberligin shyńdady. Jattyǵý kezinde ter tógý tekke ketken joq. Ýkraınanyń astanasy Kıev qalasynda stýdentter arasynda ótken halyqaralyq jarysta qola júldege ıe boldy.
Erbolat Narımanuly dzıýdo kúresinen alǵashqy tálimgeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Amangeldi Smaǵulovtan úırengeni kóp ekenin aıtady.
– Boz kilemge shyǵyp, sheberligińdi dáleldegen jeńisti kezder árdaıym kókeıińde saırap turady eken. Degenmen, ýaqyt kele mamandyq boıynsha eńbek jolyn bastaýǵa bel býdym. 1998 jyly Masaq orta mektebiniń dırektory Roza Saıtovanyń (artyna ónegesin qaldyrǵan jaqsy adam edi) shaqyrýymen dene tárbıesi pániniń muǵalimi bolyp jumysqa turdym. Qazaq sport jáne týrızm akademııasyn qyzyl dıplommen bitirip kelgen soń, aýyl balalaryna qazaq kúresi jáne dzıýdo kúresin úıretýge birjolata bet burdym.
«Shákirtsiz ustaz – tul» dep beker aıtylmaǵan ǵoı. О́zim barymdy salyp jattyqtyrǵan shákirtterim az emes. Olardyń jetistikterine janym súısinip, kóńilim marqaıady. Keıde jeńilistiń ashy dámin tatqan sátterde ishteı qulazyǵanmen, olardy jigerlendirip, qatelikterinen sabaq alýǵa shaqyramyn.
Shákirtteriń jarystardan jeńimpaz bolyp oralyp jatsa, mańdaı ter, adal eńbegińniń aqtalǵanyna balasha qýanasyń. Sondaı maǵan qýanysh syılaǵan mańdaıaldy shákirtterimdi árkez maqtan etemin. Atap aıtqanda, Rýslan Jaqabaev, Iýldash Nasırdınov, Qudiret Nasırdınov, Janbolat Ýsabaev, Darhan Álimhan, Dastan Toǵataev, Beıbit Iskakov, Aıdos Asan, Ramazan Arıpjanov syndy shákirtterim oblystyq, respýblıkalyq deńgeıdegi dúbirli dodalarda jeńimpaz bolyp, júldegerler qatarynan kórine bildi.
Qyzdar arasynda Aqbota Smátáli Mańǵystaý oblysynda ótken respýblıkalyq týrnırde jeńistiń bıik tuǵyryna kóterilip, sport sheberligine úmitker dárejesine ıe boldy. Alýa Muqan Esik qalasynda ótken Almaty oblysy boıynsha aýyl oıyndary chempıonatynda júldeli 2-oryndy ıelendi, – deıdi Erekeń.
Iá, jattyqtyrýshynyń aıtýynsha, búginde aýyl sportynyń damýyna belsene atsalysyp júrgen, ásirese talantty degen sportshy jastardyń jeńis baspaldaǵymen kóterilýine aǵa býynnyń qosqan úlesi óte zor. Olar da kezinde talaı bıikti baǵyndyrǵan tanymal sportshylar ekenin osy salanyń aınalasynda júrgen kópshilik jaqsy biledi, jastar solarǵa qarap boı túzeıdi.
Esimderi elge belgili aýyl sporty sańlaqtarynyń ómirbaıany jastarǵa árdaıym úlgi-ónege bolmaq. Olardyń qatarynda Elmurat Qaıypjanov ta bar. Ol kıkboksıngtan Álem kýbogynyń ıegeri, Eýropanyń eki dúrkin chempıony, Azııa chempıony, Álem chempıonatynyń eki dúrkin qola medaliniń júldegeri, elimizdiń qurama komandasynyń kapıtany.
Elmurat Muqashuly Shelek aýdany Nura aýylynda dúnıege kelgen. Nura aýylyndaǵy Oraz Jandosov atyndaǵy orta mektepti támamdady. Qazaq dene tárbıeleý mádenıeti ınstıtýtyn dene tárbıeleý mádenıeti jáne sport mamandyǵy boıynsha aıaqtady. Instıtýt qabyrǵasynda júrip, qazaq sportyna orasan zor úlesin qosty. Sportty damytýǵa sińgen eńbegi úshin «Qazaqstan sporty» jáne «Jetisý» ensıklopedııasyna ómirbaıany endi. «Altyn Qyran», «Jomart júrek» medaldarymen marapattaldy, «Eńbekshiqazaq aýdanynyń qurmetti azamaty».
Qazir Eńbekshiqazaq aýdanynyń №2 balalar men jasóspirimder sport mektebiniń dırektory bolyp eńbek etip júr. E.Qaıypjanovtyń basshylyǵymen Shelek óńiriniń ár aýylynda sport úıirmeleri, qazaq kúresi, dzıýdo kúresi, erkin kúres, boks, voleıbol, fýtbol, toǵyzqumalaq jáne basqa da sporttyq úıirmeler ashylyp, jas mamandar jumys isteı bastady.
– Basqa jaqsy jaqtaryn bylaı qoıǵanda, sport adamdy sergektikke, tózimdilikke, jaýapkershilikke, tabandylyqqa shyńdaıdy. Sporttaǵy jetistikteri arqyly elin tórtkúl dúnıege tanytady. Qazir Genadıı Golovkındi álemde kim bilmeıdi?! Onyń esimi atalsa boldy, Qazaqstan eske túsedi. Sondyqtan bizdiń tanymal sportshylar alaqandaı Masaq aýylyn aýdan, oblys, respýblıkaǵa jurtshylyǵyna tanytyp júr. Biz olarmen maqtanamyz, jastar olardyń jeńisti jolyn jalǵastyra beredi dep senemiz.
Jas sportshylardy tárbıeleýde Rýslana Mambetkalımova, Aınagúl Ýsabaeva, Amantaı Meshitbaev, Aıbek Anısov syndy Masaq orta mektebi dene shynyqtyrý pániniń muǵalimderi uzaq jyldan beri tabandy eńbek etip keledi.
Bizdiń basty mindetimiz – densaýlyǵy myqty, oıy sergek, jan dúnıesi taza jastardy tárbıeleý. Sol jolda qajymaı-talmaı eńbektene beretin bolamyz, – dep sózin túıindedi Erbolat Narımanuly.
Aýyl sportynyń tájirıbeli tálimgeri Masaq aýylynda ótip jatqan sporttyq is-sharalarǵa demeýshilik kórsetip júrgen Bolatjan Nurbekov, Qaharman Ibragımov, Jandos Raqym, Dıdar Hanjazov, Imash Baıbatshauly, Ermek Erejepov, Nursultan Álıasqarov, aýyl ákimi Ertaı Nurmuhanov, Masaq orta mektebiniń dırektory Roza Toıbaevalarǵa kópshiliktiń rızashylyǵy sheksiz ekenine toqtaldy.
Iá, sporttyń úlken-kishisi joq. Degenmen, aýyl sportyn, onyń ishinde buqaralyq sportty damytýdyń mańyzy kún ótken saıyn artyp keledi. Aýyl sportyn damytýǵa janyn salyp, shashasyna shań juqpas shyn talanttardy tanı bilip, úlken dodaǵa qosyp, jeńisti joldarǵa bastap júrgen tájirıbeli tálimgerler ǵoı.
Taǵylymy tereń tálimgerlerdiń tabandy eńbegi árkez jemisti bolsyn.
Nurlan QALQA,
jýrnalıst