El astanasynda ótken О́zbek mádenıeti kúnderi aıasynda opera ánshisi, О́zbekstannyń halyq ártisi, áıgili Pııazovtar áýletiniń múshesi, La Skalany baǵyndyrǵan qandasymyz Jeńisbek Pııazovtyń ónerine kezekti ret kýá boldyq. Bas-barıton daýysqa tamsanbaý da qıyn. Orda buzar otyz jasynda kól-kósir qoshemetke, ataq-dańq pen marapatqa qol jetkizgen ónerpazben sahna syrtynda az-kem áńgimelesip úlgerdik.
– Jeńisbek, Magomaevtyń «Sınıaıa vechnost» ánin jaqsy oryndadyńyz. Qazaqstanǵa qosh keldińizder. Sizdiń áýletińiz «Pııazovtar dınastııasy» degen atpen keńinen tanymal. Shyn talanttyń tamyry tereńnen tartsa kerek. Bir otbasynan sonshama ónerli jannyń ósip shyǵýy da tańǵalarlyq jaıt. Bir-birimen óner arqyly sabaqtasqan áýletińiz týraly aıtaıyqshy.
– Atam Zeınel Pııazovtyń esimi elge tanylǵan. Qaraqalpaqstannyń halyq ártisi, О́zbekstanǵa eńbegi sińgen ártis. Nókistegi Stanıslavskıı atyndaǵy memlekettik drama teatryna jumysqa ornalasyp, ómiriniń sońyna deıin – 48 jyl boıy sol sahnada oınady. Túrki halyqtarynan shyqqan nebir myqty dramatýrgterden bastap, Shekspır, Molerge deıingi álemdik dramatýrgııa klassıkteriniń shyǵarmalaryndaǵy san túrli keıipkerler obrazdaryn sheberlikpen somdaǵan tulǵa. Atamnan taraǵan urpaq ta teatrdan, jalpy ónerden alys ketken joq. Ákem Búrkit Pııazov mýzyka mektebinde oqytýshy, qyzdary Azıza men Roza teatr aktrısalary bolsa, Qazaqstanda turatyn Lıza («Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty) men Maral da áke jolyn qýyp, biri Ǵabıt Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda, biri Almatydaǵy Qýyrshaq teatrynda eńbek etip jatyr. Anam Injigúl Sabýrova girjek shertedi. Baýyrlarym da biri ánshi, biri bıshi, biri kúıshi. Túgel áýlette osyndaı shyǵarmashylyq baılanys bolǵan soń týysqandyqtan bólek talqylaıtyn taqyryp kóp. О́nerdiń ár tarapynda júrgen árqaısymyz kóp jaǵdaıda bir-birimizge shyǵarmashylyqta súıeý bola bildik.
– Otyzǵa tolar-tolmasta halyq ártisi atandyńyz. Úlken syılyqty erte aldym dep oılamaısyz ba? Jalpy, marapatqa degen kózqarasyńyz qalaı? О́ner adamdaryna orden-medal, ataq-dańq qanshalyqty áser etedi?
– Maǵan ataq bergen kezde erekshe kúsh aldym. Ári qaraı jemisti jumys isteýime, damýyma, ózimdi alǵa súıreýime osy ataq yqpal etti. Ustazdarym da eńbegi baǵalandy dep qýandy. Ustazym Sofııa Soı joǵary oqý ornynda oqyp júrgen kezde meni ylǵı «Halyq ártisi kele jatyr» dep shaqyratyn. Jaqsy nıet – jarym yrys, sol marapatqa da jettik. Sondyqtan bul ataqtyń astarynda mańdaı ter men eńbek jatyr. «Halyq ártisin» jas kezimde alsam da, ónerimmen tolyq dáleldeı alamyn. Oılap qarasam, úlken ataqty eń alǵash alyp bergen – 2012 jyly Mýslım Magomaev atyndaǵy II halyqaralyq vokalıster konkýrsy eken. Álemniń 10 elinen 17 opera ánshisi qatysyp, KSRO halyq ártisi, Úlken teatrdyń solısi, professor Tamara Sınıavskaıa tóraǵalyq etken dodada baǵym jandy. Bas júlde alyp kelgen soń Qaraqalpaqstanǵa jáne «О́zbekstanǵa eńbek sińirgen ártis» ataǵyn berdi. Odan soń Italııaǵa baryp, La Skalada óner kórsetken alǵashqy ortaazııalyq ánshi atandym. Sol sapardan keıin «Halyq ártisin» berdi. Keıde shyǵarmashylyq jolymdy qarap otyrsam, «osynyń bárin men jasadym ba?» dep qaıran qalamyn.
– Osynyń barlyǵy ónerińizdiń arqasynda emes pe?
– Iá, búgingi bıikke boıǵa darytqan daýys pen talant jetkizdi. Ustazym Sofııa Soıdyń eńbegin erekshe atap ótkim keledi. О́zim de kóp izdendim, áıgili tulǵalardan sabaq aldym, úırendim. Kerek ýaqytta ózime ınvestısııa quıdym. О́nerde júrgen keı jandar aqshany ózinen aıaıdy. Damymaıdy, izdenbeıdi. Jastarǵa da sony aıtqym keledi, ónerińmen ómir súremin deseń, ózińnen eshteńe aıama. О́z talantyńa salynǵan ınvestısııa bes-on jyldan keıin bolsyn báribir nátıjesin beredi. Bálkim, «halyq ártisi» ataǵyn tym erte alǵan shyǵarmyn. Tipti «eńbegi sińgen ártisti» alǵanda da maǵan óz jasynan erte aldy desken. Alaıda ol marapattan keıin men toqtaǵan joqpyn. Qyzý jumys: repertýar jańardy, jyl saıynǵy konsert. «Halyq ártisi» atanǵan soń da tynbaı eńbek ettim, shyǵarmashylyqta qozǵalys toqtaǵan joq. Endi, mine, jaqynda «Bashqurtstannyń halyq ártisi» atandym. Úırenýden, izdenýden jalyqpaý kerek der edim. Men halyq ártisi Farýh Zakırovtiń qasynda kóp júremin. Ylǵı ónerime syn pikir aıtyp otyrady. Ol kisi jeti respýblıkanyń «Halyq ártisi». Maǵan da sondaı dańǵyl jol buıyrsa deımin. «Terek bir jerde kógeredi» degen sóz bar. Men gastroldik saparmen, ıakı tájirıbe almasý maqsatynda shetelderge shyǵyp turamyn, biraq dińgegim týǵan jerimde, qaıtyp kelemin.
– Máselen, qaı elderge shaqyrtý aldyńyz?
– Qazir ketem desem, Italııaǵa bara alamyn. Nıý-Iork teatryna da usynys boldy. Biraq barǵan joqpyn. Tek tájirıbe almasý maqsatynda belgili bir ýaqytqa ǵana baryp júrmin. 2018-2020 jyldary Italııada, 2011-2012 jyldary Germanııada kelisimshartpen jumys istedim. Jalpy, meniń ereksheligim – bas daýystymyn. Soprano, tenor kóp, al bas daýys az kezdesedi. Sol úshin de maǵan suranys kóp. Bas daýys atamda bolǵan, biraq ol opera aıtqan joq. Atamnan maǵan ótse kerek.
– Súıikti operańyz qandaı?
– «Sevıldik shashtaraz», Dj.Rossını.
– Nege?
– Komedııalyq opera. Maǵan dramalardan góri komedııalyq shyǵarmalar unaıdy. Keıin Rossını komedııalyq operalardy kóp jazdy. Ondaı shyǵarmalarǵa qaı sahnada da suranys kóp. Keı opera ánshileri eki-úsh aı boıy bir opera jattap júredi. Ol shyǵarmanyń kórermeni joq, suranys bolmaıdy. Operada da báseke bolady. Sondyqtan halyqtyń, tyńdaýshynyń talǵamyna qaraý kerek. Jalpy, repertýarda barlyq tildegi ánder bolǵany jón. Mysaly, jaqynda óz repertýaryma túrikmenshe shyǵarma qostym. Aldaǵy jeke konsertimde «Dýdar-aıdy» aıtamyn. 2009 jyly HII halyqaralyq «Qazaq romansy» baıqaýynda Abaıdyń «Jarq etpes qara kóńilim ne qylsa da», «Aıttym sálem, Qalamqas» ánderin, Shámshiniń «Arys jaǵasynda» ánin oryndap, 1-oryn ıelengen edim.
– О́zbek mádenıeti kúnderi aıasynda Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde sheberlik saǵattaryn ótkizdińizder. Qalaı ótti?
– О́zbekstannan kelgen halyq ártisteri ár sala boıynsha dáris oqydy. Men opera kafedrasynyń stýdentterimen kezdestim. Qýanǵanym, jastar meniń shyǵarmashylyǵymmen jaqsy tanys eken. Josparlanǵan bir saǵattan asyp jyǵylyp, arııalarmen jumys istedik. Daýys qoıyp, qatelesken tustardy túzep, qaıtalap, eki saǵat boıy qyzý talqyladyq.
– Osyndaı sheberlik saǵattaryn jıi ótkizip turasyz ba?
– Joq, kóp ótkizbeımin. Ýaqytym bola bermeıdi. Pedagogıkalyq talant pen konserttik talant – ekeýi eki túrli dúnıe. Meniń bireýge birdeńe úıretýim qıyn. Tipti bir jyldary О́zbekstan memlekettik konservatorııasynda oqytýshy bolyp jumys istedim. Bir jyldan keıin shydaı almaı shyǵyp kettim.
– Dál qazir qandaı agenttermen jumys istep jatyrsyz?
– Italııada Ernesto Palasıo, Vınchınso Devıvomen kelisimshart jasadyq. Máskeýde de agentter bar. Kóbinese Emın men Tamara Sınıavskaıa shaqyrady. Jumys josparym osy agenttermen ǵana jasalady. Al bir jerde turaqty jumys istemeımin. Máselen, Qazaqstannan qaıtqan soń Tashkentte Farýh Zakırovpen birge josparlanǵan konsertimiz bar, odan soń Abý-Dabıde kesh ótkizemiz. 25-26 jeltoqsanda jyldaǵydaı О́zbekstanda jeke konsertim josparlanyp otyr. Oǵan Qazaqstannan da tyńdaýshylar keledi. Bes myń orynǵa eki kúnge josparlanǵan. Soǵan qazirdiń ózinde bılet joq. Endi Nıý-Iorkte tyńdalymǵa baramyn, sáti tússe, kelisimshartpen sonda qalamyn. Jalpy, opera oryndaýshylaryna jumys kóp. Bizdiń keńistik úlken. Álemniń kez kelgen núktesinde óner kórsetip, eńbek etýińe múmkindik mol. Budan bólek, toıǵa shyǵamyz. Toılarda operany jaqsy tyńdaıdy.
– Búgingi qoǵam mádenı ortalardan alys, kitapty da kóp oqı qoımaıdy dep jatamyz. Rýhanı qundylyqtar álsiregen ınternet dáýirinde halyqtyń ónerge degen kózqarasy qalaı? О́zbekstandyqtar opera tyńdaı ma?
– Halyq opera tyńdaıdy. Bizde osy mamandyqqa den qoıǵandar kóbeıip keledi. Odan bólek, opera keshteri, open air jıi uıymdastyrylady. Shoý-konsert formatynda ótedi: tek arııalardan ǵana turmaıdy, estrada ánshilerimen birge óner kórsetedi. Eń bastysy, barlyq kesh tabıǵı daýysta ótedi. Máselen, О́zbekstanda 35 mıllıon adam bolsa, sonyń kem degende on mıllıony operaǵa barady dep oılaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Marjan ÁBISh,
«Egemen Qazaqstan»