Balalarǵa erte jastan kásibı baǵdar berý mamandyqty durys tańdaýǵa, jeke qabiletterin shyńdaýǵa yqpal etedi. Búginde eńbek naryǵynda jańa mamandyqtardyń kóptep qoldanysqa enýine baılanysty bilim oshaqtarynda aqparattandyrýǵa kóńil bólý mańyzdy. Ásirese mektep oqýshylarymen eńbek naryǵyndaǵy qajettilikter, mamandyqqa qatysty málimetter, beıindik baǵdarlamalar, ekskýrsııalar jáne taǵy da basqa baǵdarly jumystardyń júzege asqany tıimdi.
«Qandaı da bir salada jetistikke jetý úshin oǵan qyzyǵýshylyqtyń bolýy zańdylyq. Al talapkerdiń bolashaq beıini joǵary oqý ornyna túser aldynda anyqtalatyny belgili. Kóptegen mamandyq arasynan tańdaý jasap, baǵyt-baǵdar alý durys mamandyq tańdaýǵa yqpal etedi», dedi belgili kásibı baǵdarlaýshy, koých Almıra Tursyn Almaty qalasynyń О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda.
Osy oraıda «Balalarǵa mamandyq tańdaýda qandaı keńester qajet?» degen sarapshy beıimdeý jáne tańdaý jasaýdyń balanyń jas ereksheligine baılanysty qolǵa alynǵany abzal ekenin aıtady.
«Kásiptik baǵdar berý ata-ana áreketimen tyǵyz baılanysty. О́ıtkeni balanyń ómirge kelgen kezinen bastap damýyna, minez-qulqyna, qabiletine nazar aýdaryp, baqylaý jasap otyrý balanyń tulǵalyq qalyptasýyna áser etedi. Sonymen qatar otbasy tárbıesinde qandaı máselege basty nazar aýdarý qajet ekeni de mańyzdy. Kásiptik baǵdarlaýda ásirese 4-10-synypta oqıtyn balalarǵa mán bergen abzal», deıdi sarapshy.
Eger ol júıeli ári belgili bir kezeńmen baılanysty bolsa, balanyń damý dınamıkasyna oń áser etedi. Al 8-11-synyp aralyǵynda psıhologtan nemese kásibı baǵdar berýshiden keńes alǵan artyq bolmaıdy.
Sarapshy belgili bir mamandyqty jalǵastyrýshy áýlet jaǵdaıynda mamandyq tańdaýǵa qatysty másele týyndamaıtynyn aıtady. Mysaly, dárigerler, mýzykanttar men polıseıler, taǵy da basqa otbasynda balalar ata-anasynyń mamandyǵyn tańdap jatatyny jıi kezdesedi ári bul qalypty jaǵdaı sanalady.
«Keıde keıbir mamandyqqa adamnyń beıimi shynymen genetıkalyq jolmen beriledi. Bul ǵylymı turǵydan dáleldenbegenimen, jıi kezdesetinin joqqa shyǵarmaımyz. Oǵan qosa, aǵa býynnyń jınaǵan tájirıbesi men bilimi balanyń kásibı damýyn jedeldetip, jetildire túsedi. Degenmen, balanyń qalaýy birinshi orynda turýy qajet», deıdi sarapshy.
Osy oraıda A.Tursyn balanyń eseıe kelip, mamandyq tańdaýdaǵy oıy ózgerip jatsa, oǵan tańdanýdyń qajeti joq ekenin aıtady. Durysy, kásibı baǵdar berý mektepte, ásirese oqýǵa túskenge deıin júrgizilýi kerek. Munyń eresek ómirge de yqpalyn joqqa shyǵara almaımyz. Ýnıversıtet qabyrǵasynda 1-2 kýrs stýdentteri úshin de beıindik baǵdar berý ary qaraı kásibı salasyn durys tańdaýǵa yqpal etedi.
«Qazir balalardyń qyzyǵýshylyǵy men hobbıi ómirge degen qulshynystaryna keri áser etip keletin jaǵdaılar jıi kezdesedi. Gadjetter, kompıýterlik oıyndardy shamadan tys oınaıtyn, kún tártibi saqtalmaıtyn balalarda selqostyq basym. Mundaı jaǵdaıda ata-analar balalardyń qyzyǵýshylyqtaryn, kompıýterde qansha ýaqyt otyratynyn, bos ýaqytyn qalaı ótkizetinin baqylaýy mindetti. Balany óz degenimen jibermeı, eńbekke baýlyp, qyzyǵýshylyqtaryna asa mán bergen abzal. Osy oraıda úıirmelerdiń kómegi zor. Jattyqtyrýshylar kúsh-jiger berý arqyly balaǵa qajetti resýrsty tańdaýǵa kómektesedi. Eger bala qandaı da bir úıirmege 2-3 aı baryp, keıinnen qyzyǵýshylyǵy bolmaı qalsa, osy mezgildi bala ózin-ózi damytýǵa arnap, ózine qajetin alǵanyn eskerý qajet. Mektep túlekteri sapaly bilim alý jolynda álemdi tanýǵa, ózi ósken ortaǵa qyzyǵýshylyq tanyta otyryp, bilim aýqymyn keńeıte otyryp damysa, aldaǵy qadamdarynda durys ári jyldam sheshim qabyldaı alatyny anyq.
ALMATY