Otanǵa degen perzenttik boryshyn mýzykalyq aspaptardyń pernesinen izdep, máńgilik eskertkish ornatty. Týǵan jerge degen teńdesiz seziminen saz órbidi, kóńilinde notalar bıledi. Onyń kıesin uǵyný, qasıetin túsiný qasiretpen para-par edi. Ony biz baǵamdaı alar ma ekenbiz?! Sol sezim ataýlynyń bárin júrek súzgisinen ótkizip, syry men syny ketpeıtin mýzyka óneriniń mashaqatyn tartqan uly kompozıtordyń jan azabyna myna pıanıno kýá... Sóıle, pıanıno!
«Kúısandyq kórseń, bir tilin,
Meni oılap bar da, basyp qal». Pıanınony kórgende aldúzik aqyn Tólegen Aıbergenovtiń osy óleńi oıymyzǵa orala berdi. О́lmeıtin de óshpeıtin taqyrypta týyndy jazyp, jan tolqynysyn jasampaz áýenge qonaqtatyp, ony dombyranyń ishegine, qobyzdyń shanaǵyna quıyp, roıalǵa reń bergen Tólebaevtyń talantyna taǵdyr da bas ıgendeı. Muqannyń mýzykasynda Jetisý topyraǵynyń maısa jeli, aqtútek borany, dárýish daýyly, taýǵa qaraı alqyna júgirgen balalardyń entigi, qarııalardyń ósıeti, analardyń kóz jasy, sulýdyń sylanǵan sáti, bozbalanyń batyrlyǵy bári-bári qonystanǵan. Kúısandyq óńirlik Muhamedjan Tynyshbaıuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ekspozısııasynda tur. Búginde murajaıdyń qundy jádigerleriniń biri de biregeıi.
Bul kúısandyq kúlli qazaq mýzykasynyń kúmbiri sekildi. Birde Muqan Tólebaev qalanyń qaýyrt tirliginen qajysa kerek, kindik qany tamǵan topyraǵy búgingi Sarqan aýdanyna qarasty M.Tólebaev (burynǵy Bórlitóbe aýdany, Úlgili aýyly) aýylynda turatyn inisi Ábilmájinge hat jazady. Bul 1942 jyldyń jazy edi. Úshbý hatta jaqynda eńbek demalysyna shyǵatynyn eskertip, kópten beri josparlap júrgen «Birjan-Sara» operasyn jazýǵa qajet pıanıno taýyp qoıýdy ótinedi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys etekten tartyp turǵan sát. Aǵasynyń ótinishin jerge tastaýǵa batpaǵan inisi el-jurttyń qulaǵyn bir shýlatady.
Soǵys jyldarynyń qıyndyǵyna qaramastan týǵan-týystary men aýyldastarynan surastyra kele, Bórlitóbe aýdanyńdaǵy orta mektepte bir úlken pıanınonyń bar ekenin anyqtaıdy. Ol zamanda aýyr aspapty Úlgilige jetkizý ońaı sharýa emes. Áıtse de sheshingen sýdan taıynbas degendeı, áýeli ógiz arbaǵa salyp, artynan Balqash kóli arqyly qaıyqpen kompozıtordyń aýylyna ákeledi. Qudaıdyń ózi járdemdeskendeı, týǵan topyraǵyna tabany tıgen talant ıesiniń shabyty sharyqtaıdy. Kóp uzamaı kompozıtor álemdik deńgeıge jetken «Birjan-Sara» operasynyń birinshi jáne ekinshi aktilerin jazady.
Atalǵan eńbegi 1949 jyly Tólebaevty óner salasynyń bıik tuǵyryna kóterip, Memlekettik syılyqtyń tájin kıgizgen edi. Mektepke qaıtarylyp berilgen aspapty 1980-jyldary M.Tynyshpaev atyndaǵy Almaty oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkerleri attaı qalap alyp kelgen. Sol ýaqyttan bastap mýzeıdiń jaýhar jádigerine aınalǵan. Búginde jyl ótken saıyn baǵasy artyp, mýzeıge kelýshilerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Osy sátte uly kompozıtor ustaǵan kúısandyqty sıpattaı ketsek. Atalǵan aspap 1930-jyldary Reseıde jasalǵan. Markasy – «Krasnyı oktıabr», túsi – qara. Materıaly metall men aǵashtan quralǵan fabrıkalyq ónim. О́lshemi: 130 h 145 h 70 sm.
Osy tusta taǵy bir esti áńgimeniń eske túsip otyrǵany... Dańqty kompozıtor Erkeǵalı Rahmadıev jasóspirim shaǵynda Muqan Tólebaevtyń qazaq opera ónerindegi shoqtyǵy bıik «Birjan-Sara» operasynyń dúnıege kelýine kýá bolǵan desedi. Olaı aıtýymyzǵa birden-bir sebep, qos alyptyń aýyldary kórshiles bolýy. Erkeǵalı oqyǵan mekteptiń dırektory bir kúni ony bir top ózi sııaqty oqýshymen kórshi aýylǵa pıanıno alyp kelýge jumsaıdy. Bul biz joǵaryda aıtqan kórkem kúısandyq edi. Dál osy mýzykalyq aspaptyń kúshimen «Birjan-Saranyń» alǵashqy notalaryn qaǵazǵa túsiredi. Ol áýenderdi estip júrgen oqýshy Erkeǵalı opera ónerine sol kezde boılaı bastaǵan eken. Keıinnen mýzykanyń osy kúrdeli janrynda «Qamar sulý», «Qyr shuǵylasy» «Alpamys», «Tyń tynysy», «Qaıran Maıra» jáne «Abylaı han» operalaryn jazdy.
«Birjan-Sara» operasynyń lıbrettosyn jazǵan akademık Qajym Jumalıev Tólebaev týraly óz jazbasynda «Muqan óleń jazbaǵanymen, aqyn adam edi» dep baǵa beredi. О́zge kompozıtorlar sekildi tek mýzykasyn ǵana jazyp, sol áýendi daıyn lıbrettomen biriktire salý sazger tabıǵatynda bolmaǵan eken. Operanyń árbir kórinisin janynyń bir bólshegindeı aıalap, álpeshteı daıyndapty. Tipti keıde Qajym Jumalıevtiń ózine opera lıbrettosyna qatysty pikiri men usynysyn da qosa aıtyp, kemshin túsip jatqan tustarynyń tigisin jatqyzyp, túzetip jiberetin kórinedi.
Iá, adam qandaı qyzmet atqarsa da, qaı bıikten kórinse de ózin elge áıgilegen ónerdiń týyn jyǵýǵa quqyly emes. Tipti álemge aty jaıylǵan teńdessiz ári qaıtalanbas talant bolsa da. Alaıda Muqan Tólebaevtyń boıynda babadan qalǵan tektiliktiń bary anyq. Oǵan dálel, qazaqtyń márt óneri men sol jolda júrgen ónerpazdarǵa qamqorlyq tanytyp, árqashan muqym eldiń máńgilik murasyn keńitip, bolashaqqa amanattap ketkeni.