Almaty qalasynda qaldyqtardy bólek jınaý jáne qaıta óńdeý boıynsha aýqymdy joba iske asyryldy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Ońtústik astananyń iri joǵary oqý oryndarynda PlastNet plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý kásiporyndary jelisiniń bastamasymen «Qaldyqtardy surypta – bizde ózge planeta joq» jobasy iske asyrylýda. Joba plastıkalyq jáne basqa da qundy qaldyqtardy jınaý jáne qaıta óńdeý úlesin ulǵaıtýǵa, sondaı-aq jastar arasynda sanaly ekologııalyq ustanymdy qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Bul týraly búgin arnaıy baspasóz máslıhatynda jarııalandy.
Jobanyń bastamashylary qaldyqtardy bólek jınaý múmkin jáne qarapaıym ekenin kórsetýge, sondaı-aq ony qalaı durys jasaý kerektigin naqty kórsetýge nıetti. Úsh aı boıy Almaty tehnologııalyq ýnıversıtetiniń, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń jáne Almaty energetıka jáne baılanys ınstıtýtynyń oqý ǵımarattarynda plastık, qaǵaz qaldyǵy, sondaı-aq alıýmınıı men shyny qaldyqtaryn bólek jınaý belsendi túrde júrgizilýde.
JOO-lardyń aýmaǵynda qaıtalama shıkizat pen qaıta óńdelmeıtin qaldyqtardy bólek jınaýǵa arnalǵan 258 mamandandyrylǵan eko-boks, sondaı-aq eki tilde basyp shyǵarylǵan qaldyqtardy bólek jınaý qaǵıdattary týraly aqparattyq materıaldary bar stendter ornatyldy. Plastnet jelisindegi «Qaldyqtardy surypta – bizde ózge planeta joq» jobasyn uıymdastyrýshylar júıeniń ınfraqurylymyna jaýapty stýdentter men tehnıkalyq qyzmetkerler úshin qaldyqtardy bólek jınaý erejelerine oqytý ótkizdi. Sondaı-aq jobaǵa qatysatyn joǵary oqý oryndarynyń janynan stýdentter men oqytýshylar qatysqan eko-klýbtar quryldy. Úsh aıda joǵary oqý oryndarynda 1150 kg qaıtalama shıkizat jınaldy. Eko-klýb músheleri Dúnıejúzilik tazalyq kúnine arnalǵan senbilikke qatysty. Senbilik barysynda jınalǵan 40 kılogramnan astam plastık qaldyqtary qazaqstandyq mamandandyrylǵan kompanııalarǵa odan ári qaıta óńdeýge jiberildi.
Konteınerler tolǵan kezde jınalǵan plastık qaldyqtary mamandandyrylǵan bazaǵa áketiledi, onda olar tańbalaýǵa sáıkes ári qaraı suryptalady, presteledi jáne otandyq kásiporyndarǵa, onyń ishinde «Green Technology Industries» PET plastıkti qaıta óńdeý zaýytyna, «Kagazy Recycling» qaǵaz qaldyǵyn kartoǵa qaıta óńdeý zaýytyna jáne «Karina Trading» qaǵaz qaldyǵyn dárethana qaǵazyna qaıta óńdeý zaýytyna odan ári qaıta óńdeýge jiberiledi. Qaldyqtardy bólek jınaý júıesinde tek plastık qaldyqtaryna ǵana emes, sonymen qatar alıýmınıı men shyny qaldyqtaryna da nazar aýdarylady, biraq kólemi boıynsha plastık pen qaǵaz qaldyqtary basym bolyp tur.
Qaldyqtardy bólek jınaýǵa durys kózqarasty qalyptastyrý úshin dáıektilik pen tártip mańyzdy, al ekologııalyq bilim berýdiń sanaly tásili men negizderin eresek ómirdegi jaýapty minez-qulyqtyń negizi retinde adamnyń jas kezinde qalyptastyrǵan jón degen pikirdi ustanady jobany uıymdastyrýshy plastmassa jınaıtyn jáne qaıta óńdeıtin PlastNet kásiporyndar jelisi.
AEjBÝ ǵylymı-ınnovasııalyq qyzmet jónindegi prorektory, Almas Saýhımov bólek jınaý ıdeıasyn yntamen qabyldaǵan stýdentter tarapynan jobaǵa mundaı qyzyǵýshylyqty kútpegenin aıtady.
- Meniń oıymsha, «Qaldyqtardy surypta - bizde ózge planeta joq» jobasy – bul naqty, jumys isteıtin bastama. Jańa bilim men ádetter stýdentterge oqýǵa kómektesedi. Bizdiń ýnıversıtette ınjenerlik ekologııa jáne eńbek qaýipsizdigi kafedrasy jumys isteıdi jáne onda oqıtyn stýdentter qorshaǵan ortaǵa durys kútim jasaı alady. Sondaı-aq tehnıkalyq personal tarapynan jobanyń qoldaýyn atap ótkim keledi, bul qaldyqtardy qosymsha suryptaýmen tikeleı aınalysatyn adamdar. Olar paıdaly laıfhaktardy úırenip qana qoımaı, qazir olardy óz jumysynda tıimdi qoldanady, mysaly, plastık paketter men ekoboks qoraptaryn qaıta paıdalanady, - deıdi AEjBÝ ǵylymı-ınnovasııalyq qyzmet jónindegi prorektory, PhD, Almas Saýhımov.
Jobaǵa Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń Almaty qalasy boıynsha ekologııa departamentiniń ókilderi belsendi qoldaý kórsetti. Ázirge «Qaldyqtardy surypta – bizde ózge planeta joq» jobasy pılottyq formatta júzege asyrylýda, biraq Departament ókilderi bastama pılottyq sheńberden shyǵyp, qaldyqtardy bólek jınaý Qazaqstannyń barlyq joǵary oqý oryndarynyń kúndelikti ómir saltyna aınalady dep senedi.
- Biz «Qaldyqtardy surypta – bizde ózge planeta joq» bastamasyn qoldaımyz jáne bul jobanyń respýblıkalyq bastamaǵa aınalýǵa barlyq múmkindigi bar dep sanaımyz. Ol naǵyz jumys isteıtin jáne shynaıy joba: jınalǵan shıkizat qaıta óńdeý zaýyttaryna jiberiledi jáne odan kúndelikti ómirde qajetti zattardy shyǵarady. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, qaıta óńdelgen plastıkten kıim, jıhaz, keńse taýarlary, oıyn alańdaryna arnalǵan jabdyqtar shyǵarýǵa, tipti avtomobıl joldaryn salýǵa bolady. Qazaqstanda plastıkti qaıta óńdeý ındýstrııasy áli Eýropadaǵydaı damymaǵan, biraq eger adamdar jas kezinen bastap ekologııalyq minez-qulyqtyń durys daǵdylaryn ıgerse, jaǵdaı ózgerýi múmkin. Mundaı jobalar buǵan jaqsy kómektesedi, - dep sanaıdy Almaty qalasy boıynsha ekologııa departamenti janyndaǵy Almaty qalasy jastarynyń ekologııalyq bastamalary keńesiniń tóraǵasy Ádil Nurpeıisov.
Baǵdarlamaǵa qatysý nıetin Astana, Qaraǵandy joǵary oqý oryndarynyń ókilderi bildirdi, sondaı-aq E. A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde qaldyqtardy bólek jınaý boıynsha alǵashqy qadamdar jasalǵan. Jobany uıymdastyrýshylar tek oqý oryndarynda ǵana emes, jeke kompanııalarda da qaldyqtardy bólek jınaý boıynsha bastamalardy belsendi túrde engizýde.
Qaldyqtardy bólek jınaýǵa qatysty sanaly minez-qulyqty qalyptastyrý qajettiligi týraly jobanyń ınfraqurylymy qarjylyq qoldaýymen qurylǵan qaptamadaǵy iri halyqaralyq sýsyn óndirýshiniń qaıyrymdylyq qorynyń ókilderi de aıtady.
- Bizdiń kompanııa jumys isteıtin aımaqtar turǵyndarynyń ekologııalyq jáne ekonomıkalyq ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan turaqty damý baǵdarlamalaryn qoldaıdy jáne «Qaldyqtardy surypta – bizde ózge planeta joq» jobasy osy krıterıılerge tolyq sáıkes keledi. Bir jaǵynan, ol jas urpaq ókilderiniń ekologııalyq sanasyn qalyptastyrady, al ekinshi jaǵynan plastıkti qaıta óńdeý kásiporyndarynyń qyzmetin yntalandyrý arqyly ekonomıkanyń damýyna yqpal etedi, - dep qordyń ókili Aleksandra Akkerman atap ótti.