Dımash QUDAIBERGEN,
ánshi:
– Muhammed Haıdar Dýlatıdiń: «Sen álemdi jaýlap alma, óıtkeni onda sansyz qaıǵy-qasiret bar. Sen odan da adamnyń jan dúnıesin meńger. Ol jerde qanshama álem bar ekenin kóresiń» degen sózi bar. Beıbitshilik – adamnyń eń uly, eń asyl qundylyǵy ekeni sózsiz. Kúlli álemdegi tynyshtyqtyń, beıbitshiliktiń eń basty kilti – sarymaıdan qyl sýyrǵandaı saıası dıplomatııa, adamı qarym-qatynas, memleketaralyq syılastyq. Bir memlekettiń basqa memlekettiń terrıtorııalyq tutastyǵyn, ishki saıasatyn qurmetteýi. Ǵalymdardyń zertteýindegi adamzat tarıhy alǵash ret hatqa túskennen bergi kezeńge kóz júgirtsek, sońǵy myńdaǵan jylda, ıaǵnı 5 jarym myń jylda adam balasy 292 jyl ǵana tynyshtyqta ómir súrgen.
Bul ókinishti jaıt adamzat sanasynyń baǵzy zamannan beri kóp ózgermegenin kórsetedi. Áli kúnge deıin talaı elder soǵys zardabyn tartyp, ekonomıkasy, rýhanııaty quldyrap jatyr. Talaı jazyqsyz jandar sol zulmattyń zardabyn shegip keledi. Munyń barlyǵy – beıbitshilik ketken jerdi berekesizdik jaılaıtyndyǵynyń aıǵaǵy. Soǵys otyn tutatpaý, beıbitshilik úshin kúresý HHI ǵasyrdyń eń ózekti máselesiniń biri bop tur. Biz nelikten myńdaǵan jyl boıy tatý ǵumyr keshýdi úırene almaı kelemiz? Osy suraq meni kópten beri mazalaıdy. Biz bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, jalpy adamzattyń ortaq múddesi úshin nege birige almaı kelemiz? Sonda bizge ne jetpeıdi? Jalpy arandatyp, úgitteýshilerdiń qıturqy áreketteri arqyly el men eldiń arasyna syzat túsirip, jaýlastyryp, óz ambısııalaryn júzege asyrý maqsatynda myńdaǵan jandy ólimge aıdap jatqan soǵysqumarlyqty qalaı toqtatamyz? Ol úshin ne isteýimiz kerek?
Adamzat bul ómirde emtıhannan ótip jatqanyn umytyp, pendelik tirlikten, keýdemsoq órkókirektikten aryla almaı keledi. Sheksiz ambısııasymen soǵys bastap júrgen, ózderin uly sanaıtyn keıbir derjava basshylary basqa memlekettiń ishki tirligine aralasyp, onyń qalaı ómir súrýin nege sheshýi kerek? Olar qudaı emes qoı. Men óner salasynda qyzmet etip júrgendikten, álemniń kóptegen elinde boldym, túrli halyqtyń mádenıetimen tanysyp júrmin. Osy ýaqyt aralyǵynda túsingenim – halyqtyń jamany joq, jaman ult degen uǵym joq. Tek sol ýaqyttyń enshisine kóz júgirtsek, osy kúnge deıin sol halyqtyń oıyn burmalap, óziniń aram pıǵylyn júzege asyryp júrgen memleket basshylary ǵana bar. Bul – shyndyq.
Aıtpaǵym, bárimiz násilge, ultqa, dinge, túrli elge bólinemiz. Biraq biz bárimizge ortaq Jer-Ananyń balasy ekenimizdi umytpaýǵa tıispiz. Bárimiz bir aspan astynda turyp jatyrmyz. Eshbir qasıetti kitap adamdy jaýyzdyqqa, ólimge, soǵysqa shaqyrmaıdy. Dinaralyq soǵystyń qaıdan týyndap jatqany men úshin túsiniksiz. Eresekterdiń qateligi úshin óskeleń urpaǵymyz, sábılerimiz zardap shekpeýi kerek dep oılaımyn. Osy sebepti biz dúrdarazdyqqa jol bermeı, árqashan dostasa alýymyz qajet. Adamzat pen álemniń erteńi búgingi bizdiń qolymyzda. Biz – bir úıdiń, bir mekenniń, bir aspannyń perzentimiz.