Jergilikti bıýdjettiń kirisi molaıady

Senatorlar qaraǵan zań job­a­synyń biri – «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine Memleket bas­shysy­nyń jekelegen tapsyrmalaryn iske asyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly». Zań jobasyndaǵy normalar kóptegen saladaǵy máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Atap aıqanda, óńirlerdiń qarjy­lyq derbestigin odan ári arttyrý úshin salyq túsimderiniń jekelegen túrlerin jergilikti bıýdjetke berý kózdelip otyr. Túzetýler mem­lekettik satyp alýdaǵy báse­kelestik ortany keńeıtedi jáne osy saladaǵy sybaılas jemqor­lyq táýekelderin azaıtady. Zań jobasy monopolııa operatorlaryn ret­teý mehanızmin qaıta qaraý­dy jáne mem­leket-jeke­menshik seriktestikti iske asyrý tá­sil­derin jetildirýdi de qam­tıdy.

«Memlekettik satyp alý týraly» zańǵa engiziletin túzetýler bir kózden mem­lekettik satyp alýdyń negizderin qysqartýdy kózdeıdi. Máselen, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtý jáne básekelestikti damytý maqsatynda keıbir nysandardy bir kózden satyp alý quqyǵy alyp tastalady.

Zań jobasynda «Samuryq-Qazyna» qorynyń satyp alý qa­ǵıdalaryn Báse­kelestikti qorǵaý jáne damytý agent­tigimen kelisýdiń mindettiligi kórsetilgen. О́nim berýshilerdiń satyp alý tásiline qaramastan satyp alýǵa shaǵym jasaý quqyǵy da qaras­tyrylǵan. Qordyń holdıngishilik kooperasııasy sheńberinde satyp alý tásilin alyp tastaý normasy kózdelgen.

Budan basqa zań jobasynda Qordyń jalǵyz aksıoneriniń Dırektorlar keńesiniń quramyn aıqyndaýy boıynsha jáne Qor qyzmetine ashyqtyqty engizýge baǵyttalǵan túzetýler bar», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov.

Sala basshysy reformanyń negizgi maqsaty óńirlerdiń qar­jylyq derbestigin kúsheıtý ekenin atap ótti. Osy oraıda, sa­lyq tú­sim­­deriniń keıbir túrlerin, olardyń turaqtylyǵy men jınaq­talý qaǵı­dattaryn eskere otyryp, jer­gilikti deńgeıge berý usynylady.

«Budan basqa zań jobasynda jalpy sıpattaǵy transfertterdiń esepteýlerine beriletin aqpa­rattyń negizdiligi, anyqtyǵy úshin bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jaýapkershiligi kórsetiledi. Ortalyq memlekettik organdardyń transfertterdi esepteýi kezinde qabyldanǵan kórsetkishterge bıýdjettik monıtorıngti qamtamasyz etý jáne tıisti bıýdjettik baǵdarlamanyń oryndalýy týraly taldamalyq esepti qalyptastyrý úshin Qarjy mınıstrligine bıýdjettik monıtorıng nátıjelerin usyný kózdeledi.

Memlekettiń ekonomıkalyq fýnk­­sııa­laryn jeke mono­po­lııalyq opera­torlardyń júzege asyrýyna zań júzinde tyıym salý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin memleket 100 paıyz qatysatyn zańdy tulǵalardyń ǵana mono­po­lııalyq fýnksııalar­dy júzege asyrýyn kózdeıtin túze­tý­ler usynylady», dedi Á.Qýan­ty­rov.

Memlekettik satyp alý rásim­derin aınalyp ótýdi boldyrmaý maqsatynda memleket-jekemenshik áriptestik jo­balarynyń aıryqsha krıterııin engizý usynylyp otyr. Sondaı-aq nysan jeke­menshikte qalatyn jobalardyń qatarynda bolsa, sonymen qatar jeke serikteske senimgerlik basqarýǵa berilse jáne ol kommersııalyq kiris ákelse, onda mundaı jobalar bo­ıynsha ınvestısııalyq shyǵyn­dar­dyń ótemaqysyn tóleý alyp tastalady.

Birlesip qarjylandyrý boıynsha shekteý 1,5 mln aılyq eseptik kórsetkishten asa­tyn jobalar úshin engiziledi. Bul rette birlesip qarjylandyrý ınvestı­sııa­lardyń 30 paıyzynan aspaýǵa tıis. Kvazı­memlekettik sektor sýbektileriniń jeke áriptester retinde qatysýyna kedergiler belgilenedi.

Senatorlar talqylaý barysynda zań jobasyn qoldady. Alaıda qujatty qaraý barysynda depýtattar oǵan birqatar ózgertý engizýdi usyndy. Soǵan baılanysty senatorlar usynǵan túzetýler engizilip, zań jobasyn Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldandy.

«Memleket basshysynyń tap­syr­masyna sáıkes elge 2022 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin ákelingen rýli oń jaqta orna­lasqan avtokólikter boıynsha bas­tapqy tirkeý múmkindigin berý usynyldy. Bul 20 myńǵa jýyq azamatymyzǵa óz kólikterin zańdastyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq senatorlar azamattardyń banktik, salyqtyq qupııasyna qol jet­kizý máselelerine qatysty ýáki­letti organ­darǵa negizsiz keń óki­let­tik beretin jekelegen ereje­lerdi alyp tastady. Osy zań qabyldanǵannan keıin halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa oń áserin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar otyrys barysynda «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy. Senatorlar bul qu­jat­qa sot júıesiniń jáne «Astana» halyq­aralyq qarjy ortalyǵynyń qyz­metine baılanysty ózgertýler engizý­di usyndy. Nátıjesinde, Senattyń túzetý­leri engi­zilip, zań jobasy Májiliske qaıtaryldy.

Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýal­daryn da joldady. Olga Býlavkına óńirlerdegi energe­tıkalyq jabdyqtar men tazartý nysandarynyń ábden toz­ǵanyn aıtyp, alańdaýshylyq bildirdi. Senatordyń aıtýynsha, Kókshetaý, Ekibastuz, Semeı jáne Rıdder qalalaryndaǵy káriz qubyrynyń 90 paıyzy tozǵan. Olga Býlavkına Úkimetti ekologııalyq qaýipsizdik máse­lesin sheshýge shaqyrdy.

«Elimizdegi kárizderdi tazartý qondyr­ǵylary ótken ǵasyrdyń 50-jyldarynda salynyp, paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Olar sodan beri jańartylǵan joq. Shyǵys Qazaqstan obly­sy­nyń Kúrshim aýy­lyndaǵy tazar­tý qurylysynyń jumys isteme­genine 10 jyldan asyp ketti. Qazirgi kezde tazartý qury­ly­synyń ornynda qırandysy ǵana qaldy. Aýdan ortalyǵynyń shaıyndy sýy tike­leı Kúrshim ózenine, odan ári  erekshe mem­le­kettik mańyzy bar transshekaralyq Ertis ózenine quıylady», dedi Olga Býlavkına.

Senator mundaı jaǵdaı elimizdiń shyǵysynda ǵana emes, búkil Qazaqstan boıynsha qalyptasyp otyrǵanyn atap ótti. Mysaly, Tarazda káriz tazartý qondyrǵysy múldem salynbaǵan. Onda ýaqytsha tundyrǵyshtar arqyly qalalyq aǵyndy sý birden súzgi alańyna tógiledi, al tundyrǵyshqa tolǵan aǵyn sý irgeles Kostóbe jáne Jambyl aýyldaryndaǵy arnaǵa quıylady. Sóıtip, qorshaǵan orta zııandy shyǵaryndymen lastanyp jatyr. Bul másele Senatta buryn da kóterilgen bolatyn.

«Ekologııalyq qaýipsizdikti qam­tama­syz etý jáne epıdemııalar men juq­paly aýrýlardyń týyndaý qaýpin bol­dyrmaý maqsatynda qalalar men aýdan­dardyń káriz tazartý quryly­synyń nysandaryn jaǵdaıy óte aýyr ın­fra­qurylym nysandarynyń aýdıti tizbesine engizý qajet. Tazartý qury­lystaryn salý, jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý máselelerin sheshý úshin káriz tazartý qurylystaryn jobalaý kezinde sar­qyndy sýdy tazartýǵa arnalǵan joǵary tehnologııalyq zamanaýı jabdyqty paıdalanýdy eskere otyryp biryńǵaı júıeli tásildi ázirleýdiń mańyzy zor», dedi depýtat.

Senator Ǵalıasqar Sarybaev eli­mizdiń Premer-mınıstrine jolda­ǵan depýtattyq saýalynda aýyl turǵyn­darynyń problemalary týraly aıtyp berdi. Bıyl Almaty jáne Jetisý oblys­tarynyń shekaralary belgilendi. Aldyn ala esepteýler boıynsha jer ýchaskelerin qaıta tirkeýge jáne tıisti qujattardy qaıta resimdeýge shamamen 3,5 mlrd teńge qajet bolady. Mundaı shyǵyndar kásipkerler men ferma basshylaryna qarjylyq aýyrtpalyq túsiredi.

Senatordyń aıtýynsha, qazir Jetisý oblysynda qaıta tirkeýge jatatyn 238 myńnan astam nysan bar. Jer telimderine qaıta resimdeý jasalmaǵan jaǵdaıda aýyl turǵyndary memleketten óńirlerdi damytýǵa baǵyttalǵan sýbsıdııa alý múmkindiginen aıyrylýy múmkin.

«Memlekettik organdardyń sheshimimen eldi mekenderdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy nemese shekaralary ózgergen jaǵdaıda, jer ýchaskeleri eldi mekender shegine qosylǵan kezde jer ýchaskeleriniń sáıkestendirý qujattaryn aýystyrý bıýdjet qarajaty esebinen júzege asady. Osyǵan oraı, Sizden Qazaqstan Respýblıkasy Bıýdjet kodeksiniń 46-baby 2-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasyna sáı­kes 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan jalpy transfertter sheńberinde res­pýblıkalyq bıýdjetten kezeń-kezeńi­men qarjylandyrý múmkindigin qaras­tyrýyńyzdy suraımyz», dedi senator.