Baıyrǵy Aqmola, Atbasar ýezderi tarıhyna qatysty derekter jeterlik. Áıtse de, bul – áli júıeli zerttelmegen máselelerdiń biri. Munyń eń basty sebebi – qujattar tóte jazýmen jazylǵan. Búginde tóte jazýdy oqıtyn adam neken-saıaq. Osy oraıda Astana qalasynyń memlekettik arhıvi saqtalǵan qujattardy qazaq árpine kóshirý úshin arabtanýshylarmen birlesip jumys istep jatyr.
Shynynda, elorda tarıhynan maǵlumat beretin eńbekter ǵylymı aınalymǵa áli enbegen. Osy maqsatta qalalyq arhıv qordaǵy derekterdi qazaq árpine kóshirip qana qoımaı, zerdelemek nıette. Jumys barysynda 241-qor, «Aqmola okrýgtik atqarýshy komıteti Keńesteriniń jumysshy, sharýa jáne Qyzyl ásker depýtattary» 1927-1930 j.j, 244-qor, «Aqmola ýezdik atqarýshy Keńesteriniń jumysshy, sharýa jáne Qyzyl ásker depýtattary komıteti» 1920-1928 j.j, 250-qor, «Aqmola ýezdik revolıýsııalyq komıteti» 1919-1920 j.j materıaldary qaraldy.
Nátıjesinde, atalǵan qujattardyń ólketanýshylar men zertteýshiler úshin asa mańyzdylyǵy eskerilip, «Qaraqoıyn bolysyna qatysty keıbir arhıv derekteri» atty jınaq jaryqqa shyqqan. Bul kitap burynǵy Qaraqoıyn bolysynyń tarıhynan syr shertedi. Qujattardy qazaq árpine kóshirý barysynda qysqartylǵan sózder sol qalpynda berilip, túpnusqadaǵy jazý stıli saqtalǵan. Sonymen qatar Qaraqoıyn jerindegi tarıhı eskertkishterdi túsirgen D.Tileýǵabylovtyń fotolarymen tolyqtyrylǵan.
Jınaqtaǵy qujattar hronologııalyq jáne taqyryptyq rette júıelenip, bir bóligi ǵylymı aınalymǵa alǵash engizilip otyr. Atap aıtsaq, keńestik dáýirdegi Aqmola, Atbasar óńiriniń Qaraqoıyn bolysyna qatysty máseleler qamtylǵan jınalys hattamalary, ashyqqan halyqqa kómek jiberý, aýyldardyń ataýlaryn ózgertý, mektep pen dúken ashý jáne basqa máseleler kóterilgen jazba derekter anyqtalǵan. Olardyń arasynda 1922-1923 jyldardaǵy Qaraqoıyn bolysyna qarasty aýyldar men turǵyndardyń rettik sany kórsetilgen.
Sondaı-aq jınaqqa 1924-1929 jyldardaǵy Qaraqoıyn bolysyndaǵy saýatsyzdyqpen kúres, aýyl mektepteriniń ashylýy, kúshtep ujymdastyrý, alǵashqy ujymdyq sharýashylyq, mal sharýashylyǵynyń damýy týraly qujattar da enip otyr. Qordaǵy derekterden bolystyń ákimshilik aýmaǵynyń ózgeriske ushyraǵanyn baıqaýǵa bolady. 1923-1924 jyldary aýmaǵynda Maılykól, Kereı, Qarabulaq, Jańa Teńiz, Qaraqoıyn feldsheri, Sarykól aýyldary bolsa, 1928 jyly bizge tanys Jalmanqulaq aýylyn ǵana kóre alamyz.
Jalpy, oqyrman úshin bul basylym el tarıhynyń keıbir kóleńkeli tustarymen tanysýǵa, al qurastyrýshylarǵa arhıv qoryndaǵy málimetter men derekterdi ǵylymı aınalymǵa engizýge múmkindik beredi.