Tamshylatyp sýarý ádisi – eń aldymen sýdyń ysyrabyn azaıtýdyń, ekinshiden ónim kólemin arttyrýdyń birden-bir joly. Egin sharýasymen aınalysatyn kásip ıeleri osy tásildiń paıdasyn jaqsy túısinedi. Áıtse de, sýarý mashınalaryna shamalary jete bermeıdi. Osy rette Jetisýda jańbyrlatyp sýarý qondyrǵylaryn shyǵaratyn kásiporyn ashylmaq. Onyń quny syrttaǵy baǵamen salystyrǵanda eki ese tómen. Qazir osy maqsatta Túrkııadan kelgen ınvestorlarmen iskerlik kelissózder júrgizilip jatyr.
Atalǵan kásiporyn oblys ortalyǵynda ashylady dep josparlanýda. О́ńir basshysy Beıbit Isabaev byltyr aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri kúninde sýarmaly sý tapshylyǵy týrasynda aıtyp, ony ylǵal únemdeıtin tehnologııalardy engizý esebinen sheshý kerektigin jetkizgen edi. Bul rette aldaǵy 3 jylda óńirde sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný alańyn 12 myń gektarǵa deıin jetkizý josparlanýda. Soǵan saı jańbyrlatyp sýarý mashınalary men tamshylatyp sýarý júıelerin satyp alǵan sharýashylyqtar shyǵyndarynyń 50 paıyzy ınvestısııalyq sýbsıdııalaý baǵdarlamasy boıynsha sýbsıdııalanady.
Jetisý oblysy ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetine súıensek, oblysta tozǵan sýarý jelileri shamamen 70 paıyzdy quraıdy. Búginde solardy qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Sý sharýashylyǵy obektilerin qalpyna keltirý úshin respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten, sondaı-aq Islam damý bankinen 36,3 mlrd teńgeden astam qarajat tartylǵan. Qoldanystaǵy 1 400 km sýarý jelilerin jóndeý jáne 105 km jańa sýarý jelilerin (Qyzylaǵash sýarý alaby) salý jumystary iske asýda. Jóndeý ári qalpyna keltirý jumystary oblystyń barlyq aýdanynda jáne Taldyqorǵan qalasynda atqarylýda. Sonyń nátıjesinde 26,5 myń ga sýarmaly jer qalpyna keltirilip, jańadan 4,5 myń ga jer aınalymǵa tartylmaq.
«Byltyr aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi jarty trln teńgeden asty. О́ńir sharýalary 828 myń tonna astyq, 202 myń tonna maıly daqyldar, 182 myń tonna qant qyzylshasy, 523 myń tonna kartop pen kókónis, 44 myń tonna baqsha ónimderi men jemis-jıdek jınady. Mal men qus basy 1,4 paıyzǵa, et pen sút óndirisi 4,5 paıyzǵa ósti. Azyq-túlik jáne qaıta óńdeý ónerkásibinde Jetisý oblysy qant, sarymaı, krahmal, ashytqy óndirý jaǵynan elimizde aldyńǵy orynda. 2022 jyly oblystyń 150 qaıta óńdeý kásiporny óndirilgen azyq-túlik kólemin 9,6 paıyzǵa ulǵaıtty. Osy jetistikterdiń barlyǵy óńirdiń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileriniń kúndelikti qajyrly eńbeginiń nátıjesi», dedi B.Isabaev.
Oblys ákimi memlekettik qoldaý sharalaryna toqtalyp, mal sharýashylyǵyn damytý perspektıvalary, qant óndirisi salasyn ilgeriletý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi aldaǵy josparlarymen bólisti. Máselen, aldaǵy 4 jylda óńirde qyzylsha egiletin alqaptyń kólemin 15 myń gektarǵa, al jalpy qyzylsha jınaý kólemin 525 myń tonnaǵa jetkizý kózdelýde. Oǵan agrotehnologııalardy tıimdi qoldanýdyń nátıjesinde qol jetkizbek nıette.
«Sol sııaqty óńirde veterınarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń barlyq sharalary qabyldanýda. Osy maqsatta byltyr 5 aýdanda modýldik veterınarlyq pýnktter ashyldy, veterınar mamandardyń jalaqysy 30 paıyzǵa artty, al 2023 jyly taǵy da osyndaı kólemge ulǵaıtylatyn bolady. Budan basqa, qajetti avtokólikpen qamtamasyz etý jáne qosymsha modýldik vetpýnktterdi ashý úshin qarjylyq qoldaý kólemi 3,7 mlrd teńgege jetkizildi. Bul veterınar mamandardyń jaýapkershiligin arttyryp, olardyń qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýǵa yqpal etýge tıis. AО́K salasynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý men áli kúnge ózektiligin joımaǵan jer máselesi de nazardan tys qalmaıdy. Aeroǵaryshtyq zertteýlerdiń kómegimen oblysta 857 myń ga paıdalanylmaıtyn jer anyqtalǵan, onyń ishinde 128 myń ga memleket menshigine qaıtaryldy, sonyń 6 myń ga – egistik, 108 myń ga – jaıylym», dedi B.Isabaev.
Jalpy, Jetisýdyń aýyl sharýashylyǵy salasynyń áleýeti zor ekeni kópke belgili. Este bolsa, el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi jan-jaqty qoldaý arqyly aýyl halqynyń tabysyn arttyryp, ómir súrý sapasyn jaqsartýdy tapsyrǵan edi. Bul rette oblys turǵyndarynyń ıgiligi úshin barlyq shara qabyldanýǵa tıis. Jýyrda Beıbit Isabaev óńirdegi birneshe kásiporyndy marapattap, úzdikterge baǵaly syılyqtar tabystady.
О́ńirdegi kásiporyndar arasynda Panfılov aýdanynyń «OT Agroholdıng» ShS, sharýa qojalyqtary arasynda Kóksý aýdanynyń «Qydyráli» ShQ oblystyń úzdik aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri bolyp tanyldy. Osy jeńimpaz mekemelerdiń basshylaryna MTZ-80.1 traktorynyń kiltteri tabystaldy. Odan keıin sarqandyq «Sultan» JShS 1 mln teńgeniń, «Musaevtar» ShQ 800 myń teńgeniń sertıfıkatyna ıe boldy. Úshinshi orynǵa Qaratal aýdanynyń «Tastóbe Agro Fýd» JShS jáne Eskeldi aýdanynan «Dosanov K.S.» ShQ laıyq dep tanylyp, olarǵa da aqshalaı syılyqtar berildi.
О́ńdeýshi kásiporyndar arasynda I oryndy Kóksý qant zaýyty, II oryndy Taldyqorǵan qalasyndaǵy «Sardar LTD» jáne III oryndy Alakól aýdanyndaǵy «Lepsi ónimderi» JShS ıelendi. Jeńimpazdarǵa tıisinshe 500, 400 jáne 300 myń teńge somasyna arnaıy dıplomdar men sertıfıkattar tabys etildi. Al Taldyqorǵan qalasy men Aqsý aýdanyna qarasty Qarasý aýyldyq okrýgi aýylsharýashylyq jármeńkelerin uıymdastyrýda úzdik dep tanyldy. Sonymen qatar birqatar fermerler, aýyl sharýashylyǵy jáne veterınarııa salasynyń qyzmetkerleri «Aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdigi» tósbelgilerimen, Qurmet gramotalarymen jáne oblys ákiminiń Alǵyshattarymen marapattaldy.
Atalǵan jıyn barysynda aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri ónimderiniń kórmesi uıymdastyryldy. Kelýshilerdiń nazaryna sút, et, nan-toqash, kondıterlik ónimder, qant, jemister men kókónisterdiń túrli sorttary, Alakól jáne Eskeldi aýdandarynan jetkizilgen bal, Jarkent krahmal zaýytynyń ónimderi, eshki súti, túrli paıdaly shópter, t.b. qosylǵan tabıǵı kosmetıkalyq sabyndar usynyldy.
Aıta keteıik, byltyr oblystaǵy agroobektilerdi qoldaýǵa shamamen 37 mlrd teńge bólingen. Onyń 23 mlrd teńgesi sýbsıdııalarǵa jáne 7,4 mlrd teńgesi jeńildikti nesıelerge jáne 4,8 mlrd teńgesi aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa lızıngke berildi. Sonyń nátıjesinde 468 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynǵan. Al mashına-traktor parki 9 mlrd teńgege jańartyldy. Bul rette sý únemdeý tehnologııalaryn engizý deńgeıi 1,9 esege, mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný kólemi 20 paıyzǵa ulǵaıǵan.
Sondaı-aq óńirdegi ósimdik sharýashylyǵynda da ozyq agrotehnologııalardy engizý, mıneraldy tyńaıtqyshtardy qoldaný úlesin ulǵaıtý jáne aýyspaly egisti saqtaý arqyly aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrý qajet. Bul maqsatta keler jylǵa oblystyq bıýdjetten 8,1 mlrd teńge bólý kózdelgen. Bári oıdaǵydaı bolsa Jetisý aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileriniń materıaldyq bazasyn nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi.
Jetisý oblysy