Sońǵy birneshe kúnde McDonald’s-tiń Qazaqstan naryǵynan ketýi qoǵamda kóp talqylandy. Álbette, jeıtin aýyzǵa dámdi býrger qashanda tabylady ǵoı. Biraq McDonald’s sekildi álemdik brendtiń bizdiń naryqtan jylystaýy shetel ınvestısııasyna ıek artyp otyrǵan elimizdiń bedeline nuqsan keltireri anyq. Degenmen atalǵan jaǵdaıǵa qatysty quzyrly mekemelerdiń de aıtar ýáji bar eken.
Qazaqstanda McDonald’s meıramhanalar jelisiniń franshızasy Qaırat Boranbaevqa tıesili ekeni belgili. Alaıda atalǵan kásipkerge qatysty qylmystyq is qozǵalyp, qazir ol qamaýda otyr. Degenmen álemdik brendtiń bizdiń elden ketýine bul emes, basqa jaǵdaı sebep bolypty. Bloomberg agenttiginiń habarlaýynsha, McDonald’s korporasııasy kotletke qajetti etti jetkizýde qıyndyqtarǵa tap bolǵan. Sol sebepti elden ketýdi jón kóripti.
McDonald’s ótken jyly sanksııalar qursaýynda qalǵan Reseıden ketken edi. Al Qazaqstandaǵy meıramhanalar jelisine qajetti et dál osy Reseıden jetkiziledi eken. Osylaısha, korporasııa jergilikti franshızaǵa reseılik kásiporyndardan et alýǵa tyıym salypty. Bloomberg-tiń jazýynsha, Qazaqstan bıznesi kotletke arnalǵan etti jergilikti nemese eýropalyq jetkizýshilerden satyp ala almaıdy. О́ıtkeni qazaqtyń darqan dalasynda taýarlardy tasymaldaýǵa ketetin shyǵyndar men baǵanyń joǵarylyǵy bıznes júrgizýge tıimsiz eken. Bul rette McDonald’s ókilderi qandaı da bir túsinikteme berýden bas tartqan.
Sózdiń shyny kerek, McDonald’s-tiń taǵdyryna Qaırat Boranbaevtyń ustalǵany da keri áser etip turǵany anyq. О́ıtkeni byltyr dál osy kásipkerdiń ıeligindegi Belarýs franshızasy da et jetkizýdegi qıyndyqtarǵa baılanysty lısenzııasynan aıyrylǵan bolatyn.
McDonald’s meıramhanalar jelisi bizdiń elde 2016 jyldan bastap jumys istegenin eske sala keteıik. Qazaqstan boıynsha McDonald’s-tiń 24 meıramhanasy bolǵan edi.
Álemdik brendtiń Qazaqstannan ketýi bizdiń eldiń ınvestısııalyq klımatyna keri áser etetinin joǵaryda aıttyq. Dese de kotletke qajetti etti otandyq kásiporyndardyń taýyp bere almaýy taǵy da aqylǵa syımaıdy. Aǵyl-tegil ettiń ústinde otyryp alaqandaı kotletke et taýyp bere almaý aýyl sharýashylyǵyna den qoıǵan el úshin úlken syn.
– McDonald’s – halyqaralyq kompanııa. Sondyqtan birinshi kezekte ónimniń sapasy men qaýipsizdigine nazar aýdarady. Onyń býrgeri AQSh-ta da, Azııada da, Qazaqstanda da birdeı bolýy kerek. Sol sebepti tek muqııat tekserýden ótken kásiporyndar ǵana býrger kotletin jetkize alady. Reseıde bul mindetti ıtalııalyq kompanııa atqardy. Onyń jartylaı fabrıkattar sehy Máskeý oblysynda, et kombınaty Orynborda ornalasqan. Mundaı kásiporyndardyń qurylysyna júzdegen mıllıon dollar jumsalady. Investorlar mundaı nysandardy salý týraly sheshim qabyldaǵanda Reseı naryǵynyń kólemin eskergeni daýsyz. Reseıdegi ıtalııalyq Cremonini kompanııasy Eýroodaqta sıyr etin óndiretin úzdik úsh kompanııanyń qataryna kiredi. Mine, qandaı talap qoıylatynyn osydan-aq ańǵara berińiz. Buǵan Qazaqstandaǵy et kombınattary men sehtardyń shamasy kelmeıdi. Ol úshin qajetti jabdyqtarǵa qyrýar qarajat salý kerek. Sonymen qatar bas kompanııanyń aýdıtterinen ótý kerek, tıisti sertıfıkattardy alý qajet. Qysqasy, ónim fermadan saýda núktesine túskenge deıin qatań baqylaý júrgiziledi. Aýdıtorlar kez kelgen ýaqytta habarlasyp, kez kelgen partııa boıynsha barlyq aqparatty suratýy múmkin. Bir qaraǵanda ońaı sekildi. Biraq aıtýǵa ǵana ońaı, – deıdi Qazaqstan et odaǵynyń bas dırektory Maqsut Baqtybaev.
Onyń aıtýynsha, Cremonini/Inalka kompanııasy Qazaqstanda et kombınatyn ashýdy josparlaǵanyn eske saldy. Bul 2020 jyly Almaty oblysynda ashylýy kerek edi. Quny 100 mln eýro bolatyn joba aıasyndaǵy jumys 2015 jyly bastalǵan. Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi 2016 jyldyń basynda tıisti memorandýmǵa qol qoıǵan. Alaıda keıin mınıstr aýysyp ketkendikten, saladaǵy memlekettik saıasattyń baǵyty da ózgerip sala bergen. Soǵan qaramastan 2018 jyldyń mamyr aıyna qaraı uıymdastyrý máseleleri oıdaǵydaı sheshilip, Almaty oblysynda et kombınatynyń kapsýla salý rásimi ótti. Onyń ónimin jedel tamaqtaný jelisine paıdalaný jáne kórshi elderge eksportqa jóneltý josparlanǵan bolatyn. Biraq taǵy da mınıstr aýysyp, saladaǵy memlekettik saıasattyń baǵyty ózgergen. Sol sebepti ınvestor da elden ketýdi jón kórgen.
– McDonald’s betpe-bet kelgen máseleni sheshý úshin basqa fabrıkalardan kotlet jetkizilimderin qolǵa alýǵa bolatyn edi. Sonymen qatar shıkizattyń ózindik qunyn tómendetý úshin barlyq oqytý jáne aýdıt, sertıfıkattaý rásimderinen ótken, jabdyqty jańartýǵa (shamamen 2 mln dollar) tıisti sertıfıkaty bar jergilikti eń myqty degen et kombınattarynyń birin qarjylandyrýǵa bolady. Bul kóp degende 6 aıǵa sozylatyn edi jáne reseılik shıkizatpen salystyrǵanda baǵany únemdeý esebinen Qazaqstandaǵy McDonald’s franshızasy 6 aıdaǵy shyǵyndaryn jáne jabdyqqa salynǵan ınvestısııalardy shyǵaryp alatyn edi. Budan shyǵatyn qorytyndy – ınvestorlar tek turaqtylyqty qalaıdy. Meniń aqparatym boıynsha, Cremonini men Inalka Qazaqstanda et kombınatynyń qurylysyn qarastyrýǵa daıyn. Biraq eń joǵary deńgeıdegi sharttar boıynsha kepildik alǵysy keledi. Jeti jyldyq sıkl olarǵa múmkindik beredi dep úmittenemin, – deıdi M.Baqtybaev.
Kóp keshikpeı Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Qazaqstan aýmaǵyndaǵy McDonald’s meıramhanalar jelisiniń jabylýyna qatysty resmı málimdeme jasady. Vedomstvonyń jazýynsha, McDonald’s meıramhanalar jelisi reseılik et ónimderi jáne jartylaı fabrıkattarmen qamtamasyz etildi, onda kompanııanyń iri taratý ortalyqtary boldy. Biraq McDonald’s-tiń Reseıden ketýine baılanysty shıkizatty jetkizýde másele týyndaǵan.
«Sheteldik kompanııanyń ókilderi keleshekte qazaqstandyq ónimge kóshýge daıyn bolǵan. Alaıda otandyq óndirýshilerdiń kompanııanyń joǵary standarttaryn engizýi belgili bir ýaqytty aldy. McDonald’s ókilderiniń ótinishi boıynsha, jergilikti shıkizatqa kóshkenge deıin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jáne basqa da memlekettik organdar el aýmaǵyndaǵy meıramhanalar jelisiniń jabylýyna jol bermeý úshin úshinshi elderden ónim jetkizý rásimderin jedeldetýge jáne jeńildetýge járdemdesýge daıyn boldy, sondaı-aq qazir de daıyn. Osy ýaqytta qazaqstandyq et jáne sút ónimderin óndirýshiler óndiristi McDonald’s talaptaryna sáıkes keltirý boıynsha jumysty bastady jáne 2023 jyldyń basynda kásiporyndardyń aýdıti boıynsha jumystar josparlanǵan bolatyn. Alaıda McDonald’s-tiń jabylýyna baılanysty josparlanǵan aýdıt bolǵan joq», delingen mınıstrliktiń habarlamasynda.
Vedomstvonyń habarlaýynsha, atalǵan kompanııaǵa shıkizat nemese jartylaı fabrıkattar jetkizýshisi bolý úshin arnaıy sertıfıkattaýdan ótý kerek. Bul búkil óndiris tizbegine qatań jáne qymbat talaptar qoıylatynyn bildiredi: mal azyǵynan bastap qaptamaǵa deıingi aralyqty qamtıdy. Bul jaǵdaıda kompanııanyń belgili bir jetkizýshini tańdaıtynyna kepildik joq.
«Sondaı-aq Qazaqstan ettiń barlyq túri boıynsha ishki naryqty tolyq kólemde qamtamasyz etip otyrǵanyn habarlaımyz. Sońǵy derekter boıynsha, 2022 jyly Qazaqstanda barlyq túri boıynsha 1,06 mln tonna et óndirildi, onyń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda orta eseppen 0,4 paıyzǵa ósti. Jylqy etiniń óndirisi eń úlken ósimdi kórsetti – 4,3 paıyz, sonymen qatar qus eti 3,1 paıyz boldy. Agroónerkásipke ınvestısııalar tartý – eldiń basym mindetteriniń biri. Qazirgi tańda aýyl sharýashylyǵy salasynda sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen jalpy quny 3,6 mlrd dollar bolatyn 38 joba iske asyrylyp, keıbiri pysyqtalyp jatyr. Onyń ishinde mal sharýashylyǵy salasynda et óndirý jáne óńdeý, ósimdik sharýashylyǵynda qarqyndy baqtar, modýldik jylyjaı keshenderi, tomat pastasyn óndirý jáne taǵy basqa jobalar bar», dep naqtylady Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi.
Bul rette vedomstvo Qazaqstanda Kazbeef kompanııasy sııaqty tabysty ınvestısııalyq keıster baryn eske saldy. Ol jemshóp óndirýden jáne ónimdiligi joǵary iri qara maldy ósirýden bastap et óńdeýge deıingi tolyq óndiristik sıkldy jolǵa qoıdy.
«Beef Export Group» JShS 2021 jyly Qostanaı oblysynda reseılik kapıtal salymdarynyń qatysýymen qýaty táýligine 1 500 bas iri qara maldyń etin óńdeıtin kombınat salý jobasyn iske asyrdy. Túrkistan oblysynda «Qarqyn-2030» JShS qýattylyǵy 9,1 myń tonna shujyq ónimderin óndirý boıynsha jobany iske asyrdy. Almaty oblysynda «Prıma Qus» JShS broıler etin óndirý kesheni bar. Jambyl oblysynda quny 25,6 mlrd teńge bolatyn «Alel Agro» AQ qus fabrıkasynyń qýaty 10 myń tonnaǵa keńeıtildi. Sonymen qatar mal sharýashylyǵy salasynda Shyǵys Qazaqstan oblysynda quny 12 mln dollardy quraıtyn Cedar Meats kompanııasymen birlesip et óńdeý zaýytyn salý, Jetisý oblysynda joba quny 29 mln dollar bolatyn nemistiń Bauman kompanııasynyń kapıtal salymdarynyń qatysýymen et óńdeý zaýyty qurylysynyń jobasy pysyqtalyp jatyr. Qaraǵandy oblysynda quny 53 mln dollardy quraıtyn qoı sharýashylyǵyn damytý boıynsha megaferma paıda bolady. Almaty oblysynda eksportqa baǵdarlanǵan mal sharýashylyǵy kesheni qurylady», delingen mınıstrliktiń habarlamasynda.