Jer daýyndaǵy ádil kesim

Al jeńilis tapqan tarap – «Jar­qyn SQ» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestiginiń basshy­ly­ǵy (JShS). Ádilin aıtý kerek, quryl­ǵa­nyna jıyr­­ma jylǵa taqaǵan osy sharýashylyq 2017 jylǵa deıin jemisti jumys istep, aýdandaǵy úzdik aýyl sharýashylyǵy qurylym­da­rynyń qatarynda atalyp keldi. Dándi daqyldar alqabyn 3 myń gektardan 33 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp qana qoımaı, egin shyǵym­dy­lyǵyn gektaryna 20 sentnerden de asyrǵan jyly bar. Sapasy joǵary astyǵyn Eýropalyq odaq elderine eksporttaǵan birden-bir qa­zaq­standyq kompanııa atandy. 80-nen astam ju­mys­kerine – laıyqty jalaqyny, jer úlesterin senimdi basqarýǵa bergen aýyldar tur­ǵyn­daryna aqshalaı nemese as­tyqtaı dıvıdendti ýaqtyly tólep keldi. Eginshilikpen qatar, mal sharýa­shylyǵymen de aınalysa bastady. Jergilikti orta mektepke demeý­shilik jasap, basqa da qaıyrym­dy­lyq is-sharalaryna atsalysty.

О́kinishke qaraı, bir ózi «Jarqyn SQ», «Ramýt korporasııasy», «Ramýt Agro Kemıkal», «Qyzylsaıa Agro», «AgroInterTeh» JShS-laryna bas dırektor retinde basshylyq jasaǵan bıznesmen Beıbit Moldashevty 2017 jyly «shaıtan túrtip», «Agrar­lyq nesıe korporasııasy» AQ-dan «Agrobıznes» baǵdarlamasy bo­ıynsha bólingen mol qarjyny jym­­qy­rýdy oılaıdy. Osy maqsat­pen «Jarqyn SQ» JShS-ǵa óz jer úlesterin senimdi basqarýǵa bergen zańdy qatysýshylar bolyp sanalatyn Aıyrtaý aýdanyndaǵy bes eldi mekenniń – Birlestik, Dáýqara, Egindiaǵash, Qaraqamys, Svetloe aýyl­dary turǵyndarynyń jalpy jınalysyn ótkizip, olardyń ruq­satyn almastan, qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge osy jóninde jalǵan hattama jasatady. Sol arqyly se­rik­testiktiń 16 aýylsharýashylyq teh­nı­kasy men atalǵan bes aýyldyń 883 turǵynynyń jalpy kólemi 42 919 gektar jer úlesterin kepilge qoıyp, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» aksıonerlik qoǵamynan (AQ) 15 paıyzdyq jyldyq syıaqy mólsherlemesimen 600 mln teńge nesıe alady. Osynsha qarajat «Jarqyn SQ» JShS-nyń shotyna túsken soń onyń 421 mln teńgesin – «Ramýt Agro Kemıkal» JShS-na, 72 mln teńgesin – «Qyzylsaıa Agro» JShS-na, 15 mln teńgesin «Ramýt korporasııasy» JShS-na, 9 mln teńgesin – «AgroInterTeh» JShS-na aýdaryp, jeke basynyń jáne ózine baǵynyshty seriktestikterdiń muqtajdyqtaryna jumsapty. Alaı­da B.Moldashevtyń aram nıetin Qudaı qup kórmeı, sol jylǵy jazda qýańshylyq bolyp, egin shyǵymdylyǵy kúrt tómendep ketken. Sonyń saldarynan «Jarqyn SQ» JShS «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ aldyndaǵy qaryzyn ýaqtyly óteı almaı, bereshegi 2018 jyly 756 mln teńgeni quraǵan.

Shyntýaıtynda, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-men ja­sal­­ǵan qaryz shartyna bas dırektor Beıbit Moldashevtyń talap etýimen qol qoıǵan «Jarqyn SQ» JShS-nyń sol kezdegi dırektory Azamat Elmaǵanovtyń keıin Petro­pavl qalalyq sotynda kýálik etip aıtqanyndaı, nesıe qarjysyn utym­dy jumsaǵan jaǵdaıda serik­tes­tiktiń óz bereshegin der kezinde óteýge múmkindigi bar edi. Biraq B.Mol­da­shevtyń oıy basqa bolǵanyn arnaıy júrgizilgen qarjylyq tek­seris nátıjeleri anyq kórsetip ber­di. Mysaly, «Jarqyn SQ» JShS «Ramýt Agro Kemıkal» JShS-na bereshegin jabý maqsatymen aýdarǵan 421 mln teńgeniń 157 mln teńgesi ne úshin tólengeni belgisiz bolyp shyqty. Sondaı-aq «Ramýt korporasııasy» JShS-na 8 mln teńge esh negizsiz aýdarylǵan. Jalpy, jalǵyz A.Elmaǵanov qana emes, B.Moldashev basshylyq jasaǵan ózge serik­tes­tik­terdiń dırektorlary da óz qyz­metterin formaldi túrde atqa­ryp, bas dırektordyń jóndi-jónsiz nus­qaý­laryn buljytpaı oryndaýmen aınalysqan eken.

Qaryzyn qaıtara almaǵan «Ag­rar­lyq nesıe korporasııasy» AQ 2018 jyly «Jarqyn SQ» JShS-ny Astana qalasynyń maman­dan­dy­ryl­ǵan aýdanaralyq ekono­mı­kalyq sotyna berýge májbúr bolǵan. Bul daý bitimgershilik kelisim jasaýmen aıaqtalyp, boryshker nesıeni 2019 jyl boıy óteýge mindetteledi. Eger bul shart oryndalmasa, onda talap etýshi tarapqa kepilge qoıyl­ǵan múlik pen jerdi óndirip alý quqy­ǵy beriledi. Áıtkenmen, «Jarqyn SQ» JShS «Agrarlyq nesıe korporasııa­sy» AQ aldyndaǵy mindet­te­mesin oryndaı almaı, qarjy uıy­mynyń jeke sot oryndaýshy­syna júginýine týra kelgen. Ol 2020 jyldyń 22 qań­tarynda serik­tes­tiktiń kepilge qoıylǵan barlyq múlki men jerin aýksıonǵa shyǵarý týraly sheshim qabyldaǵan. Osyny esti­gen jer úlesteriniń ıeleri «Jar­­qyn SQ» JShS basshylary óz­derin aldaǵanyn bilip, qatty naza­lanǵan. Olardyń 300-ge jýyǵy jýrnalıst Ernur Nurǵalı, Orynbaı Atyǵaev, Tobylbaı Shoraev syndy belsendi azamattardyń uıym­das­tyrýymen aqpan aıynyń basynda aýdandyq ákimdiktiń aldyna jınalyp, aýdan ákimi men jergilikti quqyq qorǵaý organdarynan jol berilgen zańsyzdyqty toqtatyp, ádildik ornatýdy talap etken. Ile Soltústik Qazaqstan oblysynan saılanǵan Parlament Má­jilisi depýtattarynyń atyna aryz joldaǵan. Olar óz ke­zeginde Bas prokýratýraǵa júginip, jer­les­teri kótergen jer daýyn ádil sheshýdi suraǵan. Sóıtip, másele eli­mizdiń joǵary qadaǵalaýshy orga­nynyń baqylaýyna alynyp, ony qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes sheshý Soltústik Qazaqstan obly­sy­nyń prokýratýrasyna tap­sy­rylǵan. Oblys prokýrory Baǵban Taımbetovtiń tikeleı aralasýymen jeke sot oryndaýshysy belgilegen aýksıon dereý toqtatylyp, bes aýyl turǵyndarynyń ortaq ótini­shiniń negizinde olardyń jer úles­terin zańsyz kepilge qoıǵan «Jar­qyn SQ» JShS-ǵa qatysty Qyl­­mystyq kodekstiń 190 babyna sáıkes qylmystyq is qozǵaldy. Ony qaraý barysynda prokýratýra B.Mol­­dashevqa kópe-kórineý búıregi bu­ryp turǵan sýdıany shettetý sharasyn da qoldanyp, prınsıptilik tanytty. Al aýyldyqtardyń advokat jaldaý sııaqty sot shyǵyndaryna qajetti qyrýar qarjyny Qaraqamys aýylynyń týmasy, belgili jýrnalıst, kásipker Arman Shoraev berip, jerlesterine shynaıy janashyrlyq kórsetti.

Aqyry úsh jylǵa jýyq sozylǵan qyl­mystyq isti tergeý aıaqtalyp, Pet­ropavl qalalyq soty byltyrǵy 29 jeltoqsanda Beıbit Moldashevtyń is-áreketin Qylmystyq kodekstiń 190-babyna sáıkes aldyn ala keli­sip ári toptasyp aldaý jolymen jasal­ǵan basqanyń múlkin asa iri mólsherde jymqyrý, ıaǵnı alaıaqtyq qylmys dep tanyp, 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jáne jazasyn qylmystyq-atqarý júıesiniń qaýipsizdigi ortasha mekemesinde ótetý týraly úkim shyǵardy. Buǵan qosa, B.Moldashevtyń «Jarqyn SQ» JShS-daǵy úlesin 2019 jyly satyp alyp, osy seriktestiktiń dırek­tory bolǵan Májıt Sabırov ta alaıaqtyq qylmysy úshin 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Ol qar­jylyq múmkindigi bola tura sottyń «Jarqyn SQ» JShS-ny óz jumyskerleri úshin Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna 6 347 myń teńge mólsherindegi zeınet­aqy tólemderin jasaýǵa mindettegen sheshimin alty aıdan astam ýaqyt boıy oryndamaǵany jáne 2020 jylǵy jeltoqsannan bastap 2022 jylǵy naýryzǵa deıingi kezeńde jumyskerlerge jalaqy tólemeı, túsken kiristi basqa maqsattarǵa jum­saǵany, sondaı-aq «Soltústik» áleý­mettik-kásip­ker­lik korporasııasy» Ulttyq kompanııasy» AQ-nyń 250 mln teńge qarajatyn jym­qyrǵany úshin kináli bolyp ta­nyldy. Eki birdeı alaıaq basshyǵa tap bolyp, qııanattan kóz ashpaǵan «Jarqyn SQ» JShS jumyskerleri men osy seriktestikke qatysýshy aýyl turǵyndary qazir ózderiniń jer úlesterin senimderin aqtamaǵan seriktestikten qaıtaryp alyp, basqa ınvestor izdeý qamyna kirisip jatyr.

Qyzyljar óńirindegi bir kezde alaıaq kásipkerlerdiń kesirinen jer úlesterinen aıyrylyp qalǵan ózge eldi mekender turǵyndaryna Aıyrtaý aýdanyndaǵy bes aýyl azamattarynyń ortaq jeńisi oı salyp, olar da ózderiniń aıaqqa ba­sylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý sharalaryn birlese qolǵa alypty. Ádiletti memleketti, mine, osylaısha, kóp bolyp jumyla ornatarymyz haq.