Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen elimizde turǵyn úı sharýashylyǵyn basqarý reformasy júzege asyp jatyr. Bul baǵytta 2020 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldanǵany belgili.
Atalǵan zańǵa sáıkes «Bir úı – bir birlestik – bir esepshot» qaǵıdaty negizinde turǵyn úıler múlik ıeleriniń birlestigi nemese jaı seriktestikke birigýge tıis. Burynǵy PIK júıesinde ashyqtyq, móldirlik joq bolatyn. Qarajattyń qaıda jumsalyp jatqany beımálim-tuǵyn. Onyń ústine PIK quramynda birneshe úı bolǵandyqtan ony basqarý qıynǵa soqty. Sonyń saldarynan tozyǵy jetken úıler jóndelmeı qaldy. Kúrdeli nemese aǵymdaǵy jóndeý kórmegen soń úı de toza beredi. Al turǵyndar jınaǵan aqshanyń esebin bile almady.
Mine, osyndaı olqylyqtardy joıý úshin elimizge turǵyn úıdi basqarýdyń jańa júıesi qajet boldy. Sol sebepti salada jańa reforma qabyldandy. Bul jóninde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda naqty aıtylǵan. Prezıdent tapsyrmasy negizinde elimizde turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda múlik ıeleriniń birlestikteri nemese jaı seriktestik ınstıtýty engizildi. Jańa reforma álbette turǵyn úı qatynastarynda kóptegen ózgeris ákeleri sózsiz. Eń aldymen, kópqabatty úılerdi kútip-ustaý júıesi jaqsarady. Halyqtyń qarajaty baqylaýǵa alynyp, naqty jóndeý jumystaryna, basqa da kerekti dúnıege jumsalatyn bolady. Reformanyń túpkilikti kózdegen maqsaty – mine, osy. Al bul is Shymkent qalasynda qalaı júzege asyp jatyr?
Osy saýal tóńireginde Qazaqstan Respýblıkasy turǵyn úı zańnamasyn reformalaý komıtetiniń Túrkistan, Shymkent qalalary boıynsha jaýapty mamany Jumabek Ismaılovtan jaýap alǵan edik. Sarapshynyń málimdeýinshe, úshinshi megapolıste 2 400-deı kópqabatty úı bolsa, sonyń 400-deıi ǵana múlik ıeleri birlestigi nemese jaı seriktestikke ótýi múmkin. Resmı statıstıka boıynsha Shymqalada jańa basqarý formasyna ótken úıler sany áldeqaıda kóp. Mundaı derektiń qaıdan alynǵanyna mamannyń ózi ań-tań. Bir qyzyǵy, ol osyndaı reformanyń júzege asyp jatqanynan shymkenttik turǵyndar tipti beıhabar ekenin aıtady. Al Túrkistan qalasynda kópqabatty úılerdiń 60-70 paıyzǵa jýyǵy jańa basqarý júıesine ótip qoıǵan. Mamannyń aıtýynsha, onyń basty sebebi, kıeli shaharda Prezıdent tapsyrmasyna oraı barlyq jumys tıisti sarapshylarmen birlesip atqarylý ústinde.
Deıturǵanmen, turǵyn úı zańnamasyn reformalaý komıtetiniń ókildigi úshinshi megapolıste qajetti jumystardy qolǵa alyp jatyr. Máselen, úı komıtetiniń tóraǵalaryn jedelsaty, domofon jáne basqa da servıstik qyzmet kórsetýshi kompanııalarmen áriptestik baılanys ornatý, qarym-qatynas jasaý máseleleri boıynsha úıretýde. Oǵan arnaıy áleýmettik jelide ortaq chat ta ashylǵan. Jalpy, Prezıdent bastamasyn iske asyrýǵa jaýapty organ Shymkentte qalalyq orta sapasy jáne baqylaý basqarmasy memlekettik mekemesi sanalady. Alaıda shaharda úılerdi múlik ıeleriniń birlestigi nemese jaı seriktestikke ótkizý jumystary óte baıaý júrip jatyr. Statıstıkalyq málimet boıynsha 2 myńnan astam kópqabatty úı jańa basqarý tásiline kóshti delingenimen, reformaǵa jaýapty ókildik bul aqparattyń shyndyqqa janaspaıtynyn málimdep otyr.
J.Ismaılov «Nursát» shaǵyn aýdany boıynsha turǵyn úı máselesimen 10 jyldan aınalysyp keledi. Tipti 221 kópqabatty úıdiń komıtet tóraǵalaryna deıin jaqsy tanıdy. Alaıda olardyń ózi múlik ıeleri birlestigi nemese jaı seriktestik týraly kóp nárse bilmeıtinin aıtady. Iаǵnı osyǵan qarap-aq reformanyń qaı deńgeıde ekenin bilýge bolatynyn ańǵartyp otyr. Mamannyń málimdeýinshe, jumysta úılesimdiliktiń bolmaýynan reformany oryndaý sátsizdikke ushyrap jatqan syńaıly. Máselen, qalalyq orta sapasy jáne baqylaý basqarmasynda bar-joǵy 10 adam qyzmet atqarady. Olar aýdan ákimdigine júkteıdi. Onsyz da kún saıyn kommýnaldyq máselemen alysyp álek bolatyn aýdan ákimdigi buǵan bir mamandy bekite salady. Jalǵyz ózi nege úlgersin?! Jalǵan aqpar sodan kelip týyndaıtyn kórinedi.
Qaladaǵy úılerdiń jańa basqarý tásiline ótpegenin bankten de bilýge bolady. Múlik ıeleri birlestigi nemese jaı seriktestikterdiń bankte mindetti túrde esepshoty bolýy kerek. Al bankterdiń eshqaısysy shot týraly málimet bere almaıdy. О́ıtkeni is júzinde shot ashylmaǵan. Onyń ústine múlik ıeleri birlestigi bolmasa jaı seriktestikke ótpeı turyp, kópqabatty úıler kondomınıým nysany retinde tirkelýi kerek. Kondomınıým degenimiz – eki nemese odan da kóp menshik ıesi birikken nysan. Osy rette J.Ismaılov sońǵy jyldary Shymkenttiń shetki aýmaqtarynda salynyp jatqan júzdegen kópqabatty úılerdiń birde-bireýi kondomınıým nysany retinde tirkelmegenin aıtady. Maman sóziniń rastyǵyn ádilet organy da dáleldep bere alatynyn baıandady. Osy jyldyń maýsym aıynda qalalyq orta sapasy jáne baqylaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Málik Ábdinurov megapolıste 2 236 kópqabatty úıdiń 124-i – múlik ıeleri birlestigine, 1 798-i jaı seriktestikke ótkenin brıfıng barysynda resmı túrde málimdegen edi. Bul qalaı bolǵany sonda?!
«Qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kóresiń» demekshi, jańa reformaǵa sáıkes 2023 jyldan bastap kópqabatty úıler múlik ıeleri birlestigi nemese jaı seriktestikte bolmasa, olarǵa servıstik kompanııalardyń birde-bireýi qyzmet kórsete almaıdy. О́ıtkeni jańa zań boıynsha servıstik mekemelerdiń tutynýshymen, ıaǵnı turǵyndarmen tikeleı kelisimshartqa otyrýǵa quqyǵy joq. Shymkentte 40-qa jýyq kópqabatty úıge qyzmet kórsetýshi kompanııalar bar. Sonda kelesi jyldan bastap olar qaıtpek?», deıdi J.Ismaılov suraýly júzben.
Mamannyń málimdeýinshe, turǵyn úı reformasy zańyn jetildirýge qatysty arnaıy jumysshy toby qurylypty. Búgingi tańda olardyń tarapynan 85 usynys ázirlengen. Jýyq arada Parlament Májilisinde qaralyp, bekitilýge tıis. Sondaı-aq kondomınıým obektisin basqarýdyń jańa nysandaryna – múlik ıeleriniń birlestigi men jaı seriktestikke kóshý merzimin Parlament Senaty 2023 jylǵy 1 shildege deıin uzartý týraly sheshim qabyldady.
ShYMKENT