Dala dıplomatııasy

Tarıh ǵylymdarynyń doktory Klara Hafızova atalǵan monografııa­syna Qazaq handyǵy bıleýshileri úsh urpaǵynyń eki ǵasyr boıy qazaq memlekettiligin, aýmaqtyq tutastyǵyn jáne ulttyq bir­­li­gin saqtaý jolyndaǵy qyzmetin ar­qaý etken. Avtor sózimen aıtqanda: «Qa­zaq handyǵy dıplomatııasy tarıhynda birqatar belgili tulǵalar boldy. Olar­dyń ómirbaıanynda sol kezeńniń erek­shelikteri tolyq ári aıqyn kórinis beredi. Bul málimetter Reseı, Sın ımperııasy men Islam álemi aralyǵynda ornalasqan Qazaq handyǵynyń kópsalaly jáne kúrdeli halyqaralyq baılanystaryn túsinýge kómektesedi. XVIII–XIX ǵasyrlarda Qoqan, Buqar jáne Hıýa handyqtary, Iran men Túrkııa ıslam álemi sanaldy. Bul eńbekte negizinen Ábilmámbet, Abylaı han, Ábilfeıiz sultan jáne onyń urpaqtary: Orys, Altynsary, Joshy, Sart Iýchın, Kenesary, Ǵubaıdolla, Álı sultandar, Abylaı hannyń uly Sók sultan, Tezek tóre, Shoqan Ýálıhanov, jońǵar hany Davashy, Tóle bı, Qabanbaı, Qojabergen, Berdiqoja batyrlar, taǵy basqa da tul­ǵa­lar týraly aıtylady».

Is-sharany Qazaqstannyń strate­gııa­lyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Erkin Tuqymov ashyp, «Qazaq­standa qytaıtaný mektebi áli qalyp­ta­sý satysynda, sondyqtan Klara Shaı­sul­tan­qyzynyń eńbegi sekildi árbir monýmentaldy týyndynyń quny joǵary. Qytaıtaný – qajetti bilimdi, quzyrettilik deńgeıin, qytaı tilin bilýdi qajet etetin kúrdeli baǵyt. Sondyqtan búgingi tańda Qazaqstannyń strategııalyq zertteý­ler ınstıtýty qytaıtaný boıynsha zert­teý­ler­diń bastamashysy bola otyryp, osy baǵyttyń damýyna yqpal etip keledi. Klara Shaısultanqyzynyń eńbekteri joǵary akademııalyq mádenıettiń úl­gisi. Qazaq handyǵy bıleýshileri úsh ur­pa­ǵy­nyń qazaq memlekettiligin, aýmaqtyq tutastyǵy men ulttyq birligin saq­taý jónindegi qyzmetine arnalǵan mo­nografııa ǵalymnyń kópjyldyq ǵy­ly­mı izdenisin júzege asyrǵan irgeli eńbek. Qytaıdaǵy bastapqy derek­kózder zerttelip, ulan-ǵaıyr jumys atqa­rylǵanyn paıymdaýǵa bolatynyn» atap ótti.

«Bul kitap – meniń jarty ǵasyrlyq Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynasynyń tarı­hyna arnalǵan eńbegimniń je­misi. Eger buryn bul taqyrypty eko­no­mı­ka­lyq jáne saıası máseleler tur­ǵy­synan qarastyrsaq, atalǵan eńbek órke­nıet­tik kózqarasqa baǵyttalǵan. Qazirgi tańda álem muraǵattary ashylyp, túrli memlekettik baǵdarlama iske asyp jatyr. Soǵan sáıkes jasalǵan is-saparlar nátıjesinde kóptegen materıaldar elge ákelindi. Kitapqa ózim aýdarǵan kóptegen túpnusqa materıaldar da endi. Kóne qytaı tilinde jazylǵan bul derekterdi aýdarýda kóp qıyndyq kezdesti», deıdi Klara Shaısultanqyzy.

Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty qurylǵanyna 30 jyl to­lýyna arnalǵan ıgi sharalardyń bas­­­tamasy retindegi tanystyrylymǵa R.Súleı­menov atyndaǵy Shyǵystaný ıns­­tıtýty janyndaǵy Tarıhı materıaldardy zertteý jónindegi respýblıkalyq aqparattyq ortalyqtyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, UǴA kor­respondent-múshesi Merýert Ábýseıitova, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵy­lym­da­rynyń doktory, professor Murat Ábdirov, tarıh ǵylymdarynyń dok­tory, akademık Bereket Káribaev, «Saraıshyq» memlekettik tarıhı-má­denı qoryq-murajaıynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Muhtar Ábilseıit, Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qa­­zaq-túrik ýnıversıtetiniń Arheologııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Muhtar Qoja, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Rashıd Orazov, taǵy basqa ǵalymdar baıandama jasap, irgeli eńbektiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

Atalǵan is-shara ǵalym eńbegin dárip­teý­men qatar, jas zertteýshi-ǵalym­dardy táýelsiz Qazaqstannyń shyǵystaný jáne qytaıtaný ǵylymdarynyń damýyna úles qosýǵa shaqyrady.

ALMATY