El boıynsha saqaldy qurylystar arasynda jarys ótkizilse, oblys ortalyǵyndaǵy «Qulager» shaǵyn aýdanyndaǵy orta mekteptiń qurylysy báıgesin shappaı alar edi. Alǵashqy qazyǵy qaǵylǵaly attaı jelip jeti jyl ótti. Bıýdjettiń mıllıardtaǵan qarajatyn jutyp jatsa da, jumysy bitetin emes.
Shaǵyn aýdan turǵyndarynyń deni – aýyldan kóship kelgender. Osy aýdannan jer telimi bólinip, qonystanǵan. Jeti jyl buryn orta mektep salynady degen súıinishti habar taraǵanda, támam jurt jerden jeti qoıan taýyp alǵandaı qýanǵan-tuǵyn. Oǵan sebep te bar. Shaǵyn aýdannyń oqýshylarynyń birazy Krasnoıar aýylyndaǵy mektepterge, qalǵany oblys ortalyǵyndaǵy bilim oshaqtaryna qatynap oqıdy. Qatynaý da ońaı emes. Ásirese, qystyń kózi qyraýda. Aıtalyq, Krasnoıar aýylynan shyǵatyn avtobýstar tańerteń lyq tolyp keledi de, aıaldamaǵa toqtamaı ketedi. Saqyldaǵan sary aıazda jol tosý ońaı ma?
Úshqabatty, 410 oryndyq bilim oshaǵynyń qurylysyn sonaý 2016 jyldyń kúzinde «NIKS Injınırıng Grýpp IV» merdiger kompanııasy bastap ketti. Balalarynyń oqýyna alańdaǵan ata-analar qurylys jumysy 2017 jyly bitip, paıdalanýǵa beriledi degen qala basshylarynyń sertke bergisiz sózin estip, bórikterin aspanǵa atty. Alǵashqy joba boıynsha bul ǵımaratta 234 oryndyq mektep pen 86 oryndyq balabaqsha ashylýǵa tıis bolatyn. Respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten atalǵan qurylysqa qarastyrylǵan 975 mln teńge 2016 jyly bólingen. Merdiger kompanııanyń qolyna osy qarjynyń 50 mln teńgesi ǵana tıipti. Konkýrsty jeńip alǵan kompanııa óz qarajaty esebinen aýmaǵy atshaptyrym ǵımarattyń irgetasyn qalaı bastaǵan. Alaıda asyǵys, múlde sapasyz qalanǵan irgetas sol jyldyń ózinde-aq opyryla qulap tústi. Sol sapasyz ǵımarattyń ústine úshqabatty mektep úıi salynǵanda ne bolar edi dep jurt áli kúnge deıin jaǵasyn ustaıdy. Keıin qurylys jumystary múlde toqtady. Shaǵyn aýdan turǵyndarynyń ishinen belsenip shyqqan azamattar qalalyq ákimdiktiń tabaldyryǵyn tozdyrdy.
– Bul ne qylǵan bitpeıtin qurylys ekenin áli kúnge deıin túsine almaı júrmiz, – deıdi shaǵyn aýdan turǵyny Esenbaı Qonysbaev, – osy mektepke barady degen balalarymyz mektep turmaq joǵary oqý ornyn da aıaqtady. Endi nemerelerimizdi aparamyz ba degen úmit bar.
Irgetasy qalanǵaly mektep qurylysyna birneshe márte túzetý engizilgen. Áýel basta pysyqtalmaǵannan keıin jol-jónekeı qosylǵan túzetýler de qol baılaıdy. Arada jyldar ótken soń qurylysqa qajetti zattardyń baǵasy da ózgeretini zańdy. Jobalyq-smetalyq quny da áldeneshe ese ósip sharyqtap ketken. 2018 jyldyń qysynda merdiger kompanııa jobalaýshynyń jol-jónekeı aıtylǵan usynystaryna qulaq asyp, opyryla qulaǵan irgetasty buzyp, astyńǵy topyraǵyn tyǵyzdap, nyǵaıtyp, qaıta salmaq bolǵan. О́kinishke qaraı, jyǵylǵan ústine judyryq degendeı, «Barys Stroı proekt» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jasaǵan joba taǵy da durys bolmaı shyqqan. Ekinshi qaıta salynǵan irgetas ta shetinen ydyraı sógilip, qaradan qarap turyp qulap qalǵan. Amal joq, qosymsha memlekettik saraptama ótkizý úshin 3,2 mln teńge qarajat bólinip, irgetasty nyǵaıtý úshin janyna temir qada qaǵamyz degen sheshim qabyldanǵan. Bul qadanyń qanshalyqty qaýqarly bolary bir jaratqanǵa aıan. О́zegi temir bolǵanymen, salmaǵy áldeneshe tonna bolatyn úsh qabatty ǵımaratty kóterip turýǵa qaýmeti jete me, joq pa, ol jaǵy belgisiz. Al mektepte kúni erteń myńdaǵan bala oqıtynyn eskersek, aıtyp keler qaýip-qaterdiń qabyrǵanyń syrtynan syǵalap turǵandyǵyn kórýge bolady. Temir qadaǵa da qyrýar qarajat jumsalǵan. Osylaısha, mektep qurylysy bastalmaı jatyp birneshe márte irkilip, qurylys jumystary saǵyzdaı sozylyp, kesheýildeı berdi.
Bıýdjettiń 1 mlrd teńgeden astam qarajatyn jutqan mektep 2020 jyldyń 25 jeltoqsandaǵy oblys ákiminiń hattamalyq tapsyrmasymen Kókshetaý qalalyq qurylys bóliminiń esebine alynyp, qurylys basqarmasyna beriletin bolǵan. Áıtse de eki mekeme arasyndaǵy qabyldaý men tapsyrý jumysy 2021 jyldyń mamyr aıyna deıin jalǵasty. Shaǵyn aýdan turǵyndarynyń aryz-shaǵymyna oraı kelgen jaýapta ǵımarat qurylysy jyl sońyna deıin tapsyrylady dep aıqyn kórsetilgen.
Oblystyq qurylys basqarmasy merdiger «Nıks Injınırıng Grýpp IV» kompanııasyna memlekettik satyp alý týraly №139 kelisimshart mindettemelerin ýaqytynda oryndamaýyna baılanysty oblystyq mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotyna talap aryz beripti. Merdiger kompanııa óz kezeginde qarjynyń ýaqytynda bólinbeýine baılanysty qurylys jumystary toqyrap, ózderiniń 84 mln teńgesin artyq shyǵyndaǵandaryn aıtyp, alaqandaryn jaıyp otyr.
– Qurylys jumystaryn 2016 jyldyń qazan aıynda bastadyq. Qarajat túspegendikten jumysty óz esebimizden júrgizdik. Jobalaýshy avtorlyq quqyǵynan bas tartyp, 2017 jyly bul jobany tastap ketti. 2018 jyly taǵy da óz qarajatymyzben jobalaýshy taptyq. Jańadan irgetasy kóterile bastady. 2018 jylǵy baǵamen 84 mln teńgege shyǵyndaldyq. Alǵashqy joba 2014 jyly jasalǵan. 2020 jyldyń kúzinde jobalyq-smetalyq qujat qaıta jasaldy. Qysta jylý qazandyǵyn iske qostyq. Bir aıda 20 tonnaǵa jýyq janarmaı jaqtyq. Eki aı ot jaǵyp shyǵyndaldyq. Saıyp kelgende, qarajattyń ýaqtyly bólinbeýi sebepshi bolyp otyr, – dedi merdiger kompanııa dırektory Vladımır Pınchýk.
Bilim oshaǵynyń qurylysyna jeti jyl ishinde 1 mlrd 600 mln teńge qarajat bólindi. Áıtse de, ishki-syrtqy árleý, abattandyrý jumystary júrgizilgen joq. Bir túsiniksizi, jobada kórsetilmegen jumystar júrgizilip jatyr. Aıtalyq, syrtqy fýtbol alańyna arnaıy jamylǵy tóselmek. Qazir kózi qaraqty jergilikti jurt osy ǵımarattyń mektep bolatyndyǵyna kúmándanady. Ýaqytynda shatyry jabylmaǵandyqtan, jańbyr sýy kirpishterge sińip ketti. Sý sińdi kirpish saqyldaǵan sary aıazda jarylyp ketedi. Sý tartý jumystary da kezegin kútip tur.
Nesin aıtasyz, baqylaýsyz, qaraýsyz beıbereket jumsalǵan bıýdjettiń qanshama qarajaty qumǵa sińgen sýdaı joǵalar túri bar. Qazir shaǵyn aýdannan ótip bara jatqanda qaraýytyp kózge túsetin jartylaı bitken jartykesh bilim oshaǵy bizdiń óńirdegi berekesizdikti kózge shuqyp kórsetetin eskertkish ispetti.
KО́KShETAÝ