MÁMS: Tólemder qalaı ózgerdi?

Kim qansha tóleıdi?

Jumys berýshiler qyzmetkerleri úshin – jala­qy­nyń 3% mólsherinde tóleıdi. Alaıda salyq salynatyn tabys 10 AEK-ten (700 myń teńgeden) aspaýy kerek, ıaǵnı jumys berýshiniń aqsha aýdarymynyń eń joǵary somasy 21 myń teńgeni quraıdy.

Qyzmetkerler jáne azamattyq-quqyqtyq sıpat­ta­ǵy shart boıynsha jumys isteıtinder tabysynyń 2%-yn tóleıdi. Bul jerde salyq salý obektisi 10 ETJ-dan aspaıdy, aqsha aýdarymynyń eń joǵary somasy 14 myń teńgeni quraıdy.

Jeke kásipkerler – ETJ-nyń 1,4 eselengen mól­she­riniń 5%-y nemese 4 900 teńge tóleıdi.

О́zin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar (BJT tóleýshiler):

– respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar qalalardyń turǵyndary úshin BJT kólemi 1 AEK quraıdy, ıaǵnı 3 450 teńge;

– qalǵan eldi mekenderdiń turǵyndary úshin BJT kólemi 0,5 AEK quraıdy, ıaǵnı 1 725 teńge.

Derbes tóleýshiler – 1 ETJ-nyń 5%-yn nemese 3 500 teńge aýdarady.

Sondaı-aq 2023 jyldan bastap arnaıy salyq rejimderin qoldanatyn mıkro jáne shaǵyn kásip­ker­lik sýbektileri úshin biryńǵaı tólem engizildi. Osy ádis boıynsha barlyq mindetti tólemderdiń mólsheri jumys berýshiler úshin 15%-yn, al qyzmetkerler úshin biryńǵaı tólem mólsherlemesiniń 10%-yn quraıdy. Bul rette tólem esepteletin eń joǵary aı­lyq tabys respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda tıis­ti qarjy jylyna belgilengen eń tómengi jala­qy­nyń 10 eselengen mólsherinen aspaýǵa tıis.

Budan bólek, memleket 15 jeńildik sanatyna kiretin azamattar úshin tólem jasaýdy jalǵas­ty­ra­dy. 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap jeńildik sana­tyn­daǵy ár adamǵa jarna mólsheri 4 505,6 teńgeni qu­raıdy.

Eske sala ketelik, saqtandyrylmaǵan azamattar MÁMS júıesiniń qatysýshysy bolý úshin yńǵaıly ári tıimdi tásil – derbes tóleýshi retinde aldyn ala 12 aıǵa jarna tóleýine bolady. Mysaly, 2023 jyldyń qańtarynan bastap saqtandyrý mártebesin alý úshin 2023 jyldyń qańtarynan jeltoqsanǵa deıingi ár aıǵa jeke-jeke 3 500 teńgeden tólem jasaý kerek.

Esepteý tártibi

Kóbine mynadaı suraq týyndaıdy: eger qyzmetker eki jerde jumys istese, onyń jarnalary men aýdarymdary qalaı esepteledi – shekti joǵary mólsherdi qol­dana otyryp, jalpy kiristen nemese olardyń árqaısysynan túsetin tabysty jeke-jeke esepteý kerek pe?

Mysalmen túsindireıik. Qyzmetkerdiń bir uıymdaǵy jalaqysy 500 myń teńge, al ekinshisinde 300 myń teńge delik. MÁMS týraly zańǵa sáıkes, jar­nalar men aýdarymdardy esepteý úshin aı sa­ıynǵy tabys 10 AEK-ten aspaýǵa tıis. (10 x 70 myń = 700 myń teńge).

Bul rette aýdarymdardy esepteý úshin osy shek árbir jumys berýshi boıynsha jeke qoldanylady (ıaǵnı bir jumys ornyndaǵy shekti tabys). Qaras­ty­rylyp otyrǵan mysalda birinshi jáne ekinshi uıym­daǵy qyzmetkerdiń jalaqysyn jeke-jeke eseptegende 10 AEK-ten aspaıdy: 500 myń teńge < 700 myń teńge; 300 myń teńge < 700 myń teńge. Demek aýda­rymdar jalaqynyń tolyq mólsherine sáıkes esepteledi: 500 myń teńge x 3% = 15 myń teńge (birin­shi jumys ornynan MÁMS-ke aýdarymdar); 300 myń teńge x 3% = 9 myń teńge (ekinshi jumys ornynan MÁMS-ke aýdarymdar).

Al jarnalardy esepteý úshin qyzmetkerdiń bir aıdaǵy barlyq kiristerin qosý kerek (ıaǵnı jalpy bar­lyq jumys berýshiler boıynsha). Qarastyrylyp otyr­ǵan mysalda qyzmetkerdiń eki jumys ornynan túsken jalpy tabysy 10 AEK-ten asyp ketedi (500 myń + 300 myń = 800 myń teńge). Demek jarnalardyń mólsheri, jalpy alǵanda, 14 myń teńgeden aspaýǵa tıis. Sonymen 500 myń x 2% = 10 myń teńge (birinshi jumys ornynan MÁMS jarnasy). Al ekinshi jumys ornynan MÁMS jarnasy: eń joǵary ruqsat etilgen jarna 14 myń teńgeni qu­raı­dy – 10 myń (birinshi jumys ornynan ustalǵan jarna) = 4 myń teńge. Ekinshi jumys berýshi jarna mólsherin durys esepteýi úshin qyzmetker oǵan aýdarylǵan jarnalar týraly birinshi jumys ornynan anyqtama aparýy kerek. Bul anyqtama beril­m­e­gen jaǵdaıda, ekinshi jumys berýshi jarnany tolyq kólemde tóleıdi, ıaǵnı 300 myń x 2% = 6 myń teńge. Nátıjesinde, eki jumys ornynan tólengen jar­nalar 16 myń teńgeni quraıdy. Alaıda artyq tólengen qarajat (ruqsat etilgen eń joǵary jarna mól­sherinen artyǵy) qaıtarylady: 16 myń – 14 myń = 2 myń teńge.