«Baı aýyl» bastamasyna jumylsaq...

Sońǵy jyldary kezinde turalaǵan eldi mekenderdiń birazy ońalyp qaldy. Burynǵy baǵytynyń negizinde eginin egip, malyn baǵyp, tirshilik kóshine ilesip ketti. Biraq báriniń jaǵdaıy birdeı emes. Olardyń damýy sol aýyldaǵy iri sharýa­shylyqtarǵa tikeleı baılanysty. О́z tirshiligin ózi kórýge kóndikken eldi­ mekenge qaraǵanda isker azamattar ınvestı­sııa quıǵan aýyldyń tirshiligi kósh ilgeri.

– Prezıdent saılaýynan keıingi ulyqtaý rásiminde sóılegen sózinde Qasym-Jomart Toqaevtyń aýyldy damytýǵa basa nazar aýdaryp, Jarlyqqa qol qoıýy biraz ıgilikti iske bastaý bolar degen senimdemiz. Máseleniń basy naryqtyq qatynastarǵa kóshýde burynǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymyn basqarý júıesinen aıyrylyp qalǵanymyzda bolyp tur. Jaraıdy, ótken qaıtyp kelmeıdi. Myna nárseni oılaýymyz kerek. Osy ýaqytqa deıin aýylǵa, jalpy aýyl sharýashylyǵyna túrli baǵdarlama aıasynda qyrýar qarjy bólindi. Sonyń qaıtary­my qaıda? Biz negizi uzaq merzimdi strate­gııalyq josparlar jasaýǵa qumarmyz. Biraq qazir aýylǵa 2-3 jylda nátıjesi kórine bastaıtyn bastamalar kerek. Baıaǵy ujymshar men keńshar júıesiniń naryqqa beıimdelgen kishigirim júıesin júzege asyrýdy oıladym. Jobaǵa yrymdap «Baı aýyl» degen ataý berdim, – deıdi kásipker.

Osydan 2 jyl buryn sol tustaǵy oblys ákiminiń aýyl sharýashylyǵy salasyna jaýapty orynbasary jobamen tanysyp, qoldaǵan eken. Tipti «Baıqońyr» ÁKK» AQ arqyly qarjy bólýge de beıildi bolǵan kórinedi. Bastamany júzege asyrý úshin Qazaly aýdanyndaǵy 31 sharýashylyǵy bar Jańqoja batyr aýyly tańdalypty. «Baı aýyl»  – kádimgi kooperasııa. Oǵan qatysatyndardyń báriniń óz mindettemesi, ortaq múlikte, túsetin tabysta úlesi bolady. Ketken shyǵyn, kirgen kiris báriniń kóz aldynda turady. Tabysta úlesi bolǵan soń kooperasııa músheleri «aýyrdyń ústi­men, jeńildiń astymen» júrmeıdi. Qaıta kiristi kóbeıtý úshin baryn salady. Bi­raq kóp uzamaı ýáde uzaryp, qoldaý bolmaǵandyqtan bul bastama qazirshe ıdeıa kúıinde ǵana tur.

– Aýyldy kógertemiz desek, paı úlesine alǵan jerin ınvestorǵa jalǵa berip otyrǵan turǵyn men kásipkerdiń kelisimin eki jaqqa birdeı tıimdi bolatyndaı zańdastyrýymyz kerek. Mysaly, sońǵy 3-4 jylda bizdiń oblysta jer daýy dúrkin-dúrkin kóterilip tur. Osydan da kásipker úshin aýylǵa baryp, jumys isteýge, qarajat salýǵa ınvestısııalyq senim joq, sol sebepti qulyqsyz. Qyrýar qarjy jumsalyp, egin pise bastaǵanda sharýashylyqtan bólinetinder paıda bolyp, jer úlesi bóliske túsedi. Tipti, osynyń kesirinen pisken kúrishke oraq túspeı, kóp kedergi bolǵan kezderdi de kórdik. Durysy, zań aıasynda belgili bir merzim ishinde ózgermeıtin shart jasaý. Investor da úleskerdi kúzde bir-eki qap kúrish, on shaqty baý shóppen aldamaı, tabysyn ádil bólýi kerek. Bul úshin aýyldan áleýmettik qor ashylyp, ony turǵyndardyń ózi baqylaýy tıis, – deıdi Erulan О́mirserikov.

Aýylda mal sharýashylyǵyn damytý týraly ózindik pikiri bar kásipker jaıy­lymdyq jer jergilikti ákimdik qaraýyn­da bolǵany jón. Mysaly, Qyzylorda oblysynyń Jalaǵash aýdanynda kezinde 172 skvajına bolǵan. Solardyń aınalasyna 200 myńǵa jýyq qoı syıyp jatatyn. Qazir sol aýmaq 5 myń malǵa tarlyq etip tur. О́ıtkeni jaıylymnyń kóbi jekeniń qolynda ketken. Jyl saıyn sharýaǵa qajetti jaıylymdy aýyl ákimi arnaıy kes­temen júıelep bólip otyrmasa, jer daýy tolastamaıdy.

– Bizge tek aýylǵa, aýyl sharýashyly­ǵy­na beriletin kómekti júıeleý kerek. Ásirese sýb­sıdııa óndirilgen ónimge, taza eńbek­ke berilgeni jón. My­saly, qazir qoǵamdyq jumys degen bar. Biraq bul «Bálenbaı adamdy ýaqytsha jumys­pen qamtydyq» degen esep úshin ǵana qa­jetti bastama sııaqty. Oǵan jumyldy­rylǵan­dardyń tıimdi jumys istep júrgenin kórmeısiń. Kúndelikti tirligi bir márte tóbe kórsetip, eldi mekenniń jolyn tazalaýmen támamdalyp jatady. Onyń orny­nan ár aýyldan sút qabyldaý oryndaryn ashyp, soǵan sút ótkizgenderge sýbsıdııa qarastyrylsa durys bolar edi, – deıdi kásipker. – Bul birinshiden qolymyzda bardy syrttan tasymal­damaı, jergilikti ónimge jol ashýdyń amaly. Onyń ústine qazir aýylda sıyr saýatyndar joqtyń qasy, maly bola tura kóp shańyraqtyń kúni qoraptaǵy sútke qarap qalǵan. Bul masyldyqqa, al masyldyq rýhanı azýǵa alyp keletin kesel. Aýyldaǵy jumyssyz jigitterdiń keıbirin yntalandyrý úshin: «Dym eshteńe tappasań, kanal jaǵasynan shóp shap. Men-aq satyp ala­ıyn» dedim. Ol shóptiń maǵan qajeti de joq. Senesiz be, eshkim tirshilik jasaǵysy kelmeıdi. Úıinde jambastap jatyp, járdemaqy alǵanǵa boı úıretip alǵan. Úkimet osy keseldiń aldyn alyp, aýyl tirshiligin turaqtandyryp, eńbek etýdiń  tıimdiligin  aıqyndaıtyn, ásirese jastardy aýyl ómirin jaqsartýǵa qyzyqtyratyn baǵdarlamalar qabyldanǵany jón.

Keı aýyldardaǵy jalaqynyń mólsheri memleket beretin járdemaqydan aspaıdy. Bul da jatypisher jalqaýlyqqa aparatyn birden-bir jol. Sondyqtan da aýylǵa kór­setiletin qoldaýlardy úılestirip, sharýa­shylyqta jumys isteıtinderdiń eńbekaqy­syn kóterý kerek. Osyndaı batyl qadamǵa barmasaq, aýyl sharýashylyǵy da damymaıdy, baǵany da turaqtandyra almaımyz.

– Aqshany mıllıardtap tókkenmen, aýyl ózdiginen damyp ketpeıdi. Qazir óńirde birneshe aýyldy asyrap otyrǵan jergilikti on shaqty ınvestor bar. Qandaı jaǵdaıda da eginin egip, nesibesin jerden tergen osy jigitter qatarlastarynyń arasynan iskerligimen iriktelip, halyqaralyq menedjer deńgeıine jetken mamandar. Endi biz osy azamattardan qońsy aýyldardy da qaramaǵyna alýyn suraýymyz kerek. Bir kásipker bir jylda bir aýyl­dy aıaqqa turǵyzatyny anyq. Bul úshin arnaıy joba jasatyp, qaıtarymy shamaly baǵdarlamalardy qysqartý esebi­nen qajetti qarjy qarastyrǵan durys. Kásipkerge salmaq salmas úshin memle­ket­tik sýbsıdııanyń kerek jeri osy, – deıdi «Baı aýyl» jobasynyń avtory.

Aýyl týraly aıtylar áńgime kóp. Usy­nys ta jeterlik. Bastysy, solardyń ara­­sy­nan aýyl tirshiligin jandandyrýǵa ja­raı­­dy degenderdiń eskerýsiz qalmaǵany. El erteńine alańdaǵan azamattardyń oıy osy.

Qyzylorda oblysy