TÝDY KО́BEITIP, JAMAN NYShAN ShAQYRMAIYQ

Ústimizdegi jylǵy sáýirdiń 14-i kúni Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Qurmanǵalı Ýálı Pre­mer-Mınıstr Kárim Másimovtiń atyna saýal joldap, keıbir ákim­dik­ter óńirlerdiń belgisin týǵa aınal­dyryp, jınalys ótetin zaldardyń tórine Memlekettik týmen qatar ornatyp qoıǵanyn synǵa alǵan bolatyn. Atap aıtqanda, depýtat óz saýalynda bylaı degen edi: Jaqynda biraýyzdan qabyldap, el bolyp qýanyp, qasıetti kók Týy­myzdy kótergenimizge 18 jyl (4 maý­sym 1992 jyly qabyldandy) tolady. Zańdaǵy “nyshandary” dep du­rys atalmaǵan ataýynan 2007 jyly áreń qutylyp, “Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Memlekettik rámizderi týraly” degen naǵyz atymen atal­ǵa­nyna da kóp mezgil bola qoıǵan joq. Biraq búgingi tańda kóńilge túıtkil salyp, bizdi alańdatatyn bir “dás­túr” paıda bolyp, birte-birte óris alyp bara jatyr. Elimizdiń Memlekettik týy min­detti túrde, udaıy kóteriletin tártibi “Qazaqstan Respýblıkasynyń Mem­lekettik rámizderi týraly” Zań­men belgilengen, tolyq tizimderi kór­se­tilgen. Sonymen qatar ǵımarattarda turaqty tigilgen Memlekettik týǵa táýliktiń qarańǵy mezgilinde de ja­ryq túsip turýǵa tıis ekendigi mindettelgen. Alaıda, qoǵamdyq birles­tik­ter­diń jáne basqa uıymdardyń jalaýy kóterilýine zańmen shekteý qoıyl­maǵan. Soǵan elikteýshilik pe, komı­tet­terdiń, agenttikterdiń, oblys­tar­dyń, qalalardyń el Týymen jarys­tyryp tý kótere bastaǵanyn qalaı túsinýge bolady?! Mańdaıymyzǵa ar­mandap júrip jetken kók baıraǵy­myz tar bolyp bara ma? Bas-ba­sy­myzǵa tý tigip, Memleketimizdiń týy­men jarystyrý sııaqty jaman nyshanǵa shekteý qoıyl­masa, bir kúni bir pysyǵymyz rý-rýdyń týyn kóterip shyqpasyna kim kepil?! Munymen kók Týymyzdyń kúshin álsiretpesek, kúsheıte al­maımyz. Qazaqstannyń Memlekettik týynyń qasynda tek halyqaralyq kezdesýler men jarystar ótken kez­de ózge eldiń týy turýy tıis. Al, ár aýdannyń, oblystyń, qa­la­nyń­ belgisi (emblema) basqa má­se­le. Ol belgi ǵana. Búgingi tańda keı­bir óńirlerdegi ákimdikterdiń sol belgini týǵa aınaldyryp, jınalys ótetin zaldardyń tórine Mem­le­ket­tik týmen qatar ornatyp qoıǵanyna kýá bolyp júrmiz. Gazetterge de sýretteri shyǵyp jatyr. Biz dál bulaı etetindeı federatıvtik emes, ýnıtarly memleketpiz ǵoı. Bul kórgen kózge de, kóńilge de qon­baı­tyn jaman nyshan, al nyshan degen sózden áreń qutylyp, ózgeris engizgenimizge úsh jyl tolmaı jatyp, taǵy da jaman nyshannyń tóbesi kórine bastaǵan osy sııaqty retsiz ádetke shekteý qoıý kerek dep oılaımyz. Jýyrda Úkimet basshysynan osy depýtattyq saýalǵa jaýap keldi. Onda bylaı delinedi: “Memlekettik rámizderdi nası­hat­taý jáne olardy durys qoldaný­dy baqylaý barlyq ortalyq jáne jer­gilikti atqarý organdary qyz­me­tindegi basym baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Mádenıet mınıstrligi Memle­ket­tik rámizder jónindegi respýb­lı­kalyq komıssııanyń jumysshy organy ári osy baǵyttaǵy ózge de máselelerge jaýapty ortalyq atqarýshy organ re­tinde memlekettik rámizderdi na­sı­hattaý jónindegi jumystyń tıim­di­ligin arttyrý jáne bul saladaǵy nor­­matıvtik-quqyqtyq bazany je­til­dirý maqsatynda is-sharalar ke­shenin júzege asyryp, memlekettik organdardyń osy baǵyttaǵy qyzmetin úılestirýde. Atap aıtqanda, Komıssııanyń janynan Mádenıet, Bilim jáne ǵylym, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrlikteriniń jaýapty qyzmetkerlerinen quryl­ǵan arnaıy ınspeksııalyq top qyz­met etedi. Olardyń negizgi mindeti respýblıka kólemindegi memlekettik rámizderdiń qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes qoldanylýy men paıdala­nylýyn baqylaý bolyp tabylady. Inspeksııalyq top Komıssııa tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Memlekettik hatshysy – Syrt­qy ister mınıstri Qanat Saýdabaev bekitken 2009 jylǵy 28 jeltoq­san­daǵy josparǵa sáıkes jumys júrgizýde. Sonymen qatar, bıylǵy jyldan bastap onyń kuramy Ishki ister mınıstrliginiń mamandaryn engizý arqyly kúsheıtildi. Aldaǵy ýaqytta bul jumysqa Bas pro­ký­ra­tý­rany da qatystyrý kózdelýde. Osy jyldyń basynan beri top músheleri Qyzylorda, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı oblystarynda bolyp, baqylaý jumystaryn ótkizdi. Al aǵymdaǵy jyldyń aıaǵyna deıin Atyraý, Qaraǵandy, Batys Qazaq­stan oblystaryna arnaıy issapar­lar uıymdastyrylatyn bolady. Sońǵy eki jyl kóleminde júrgizilgen tekserýler barysynda ınspeksııa músheleriniń tarapynan memlekettik rámizderdi paıdalaný men qoldanýda birqatar kemshi­likter anyqtalǵan. Memlekettik rámizder­diń sapasyz daıyndalýy, olardyń túngi ýaqytta jaryqtan­dyrylmaýy, tehnıkalyq parametr­leriniń belgilengen standarttarǵa sáıkes kelmeýi, memlekettik rámizder beınelengen ónimderdiń arnaıy lısenzııasyz shyǵarylýy jáne t.b. Keıbir memlekettik organdarda Mem­lekettik týdyń qasyna óz em­bl­e­­masy bar týlardy ornatyp, jumys bólmelerinde nemese májilis zaldarynda paıdalanǵan faktiler de oryn alyp kelgen. Mundaı kemshi­likter anyqtalǵan memlekettik organdardyń basshylary atyna tıisti eskertýler jasalyp, osy máselege baılanysty qorytyndy aqparat Komıssııa tóraǵasyna joldanyp otyrady. Sondaı-aq, osy máselelerge qatysty memlekettik organdardyń birinshi basshylaryn Komıssııanyń kezekti otyrystaryna shaqyryp, esebin tyńdaý tájirıbesi engizilgen. Otyrysta anyqtalǵan kemshilikterdi joıý máselesimen qatar, kemshilik jibergen memlekettik organda, sony­men qatar, onyń jergilikti qury­lym­dyq bólimshelerinde memlekettik rámizderdi nasıhattaý, paıdalaný men qoldaný salasyndaǵy jumys­tar­dy odan ári jetildirý jóninde usy­nystary men josparlary qaralady. Sonymen birge, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 4 maýsymdaǵy “Qazaqstan Respýblı­ka­­synyń memlekettik rámizderi tý­ra­ly” Konstıtýsııalyq zańnyń 5-ba­byna sáıkes Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Memlekettik týymen qa­tar, shet memleketterdiń, koǵamdyq birlestikterdiń jáne basqa da uıym­dar týlarynyń bir mezgilde kóte­ri­lýine tyıym salynbaǵanyn atap ótý jón. Sol sebepten Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Memlekettik týy­nyń qasynda tek halyqaralyq kez­desý­ler men jarystar ótken kezde ózge elderdiń týlary turý jóninde ımperatıvti normany qa­byldaý kórsetilgen Konstıtý­sııa­lyq zańǵa tıisti ózgerister engizý talap etiledi. Atalǵan máseleni Ko­mıs­sııanyń qaraýyna engizý jó­ninde Mádenıet mınıstrligine tapsyrma berildi”.