Elimizde asa qadirli tulǵalarǵa eskertkishter ornatylady. Alaıda odan keıin olardy múldem umyt qaldyramyz. Jazdyń jaıma-shýaq kúnderi eńseli eskertkishterdiń janynda taǵylymdy is-sharalar ótkizýge bolar edi ǵoı. Joq, eskertkishter eleýsiz qalǵan. Mysaly, Reseıde Pýshkın eskertkishiniń janynda poezııa keshin ótkizip, jas aqyndar óleńderin oqıtyn dástúr bar.
Astanada sáýletti eskertkishter qatary jyl saıyn artyp keledi. Osy oraıda, Bógenbaı batyr, Kenesary han, Baýyrjan Momyshuly men Raqymjan Qoshqarbaev, Mánshúk pen Álııanyń eskertkishteri janynda patrıottyq taqyrypta is-sharalar turaqty ótip tursa, qandaı ǵanıbet! Ál-Farabı, Kereı men Jánibek handar, Qanysh Sátbaev, Jumabek Táshenov eskertkishteri ǵylym men bilim, eldik taqyrypty qamtıtyn basqosýlardyń alańy bolsa, artyq etpes edi.
2012 jyly 5 shildede Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly eskertkishiniń saltanatty ashylý rásimi ótti. Qurmetti meımandar men qala turǵyndary kóp jınaldy. О́kinishke qaraı, sodan beri eńseli eskertkish aldynda birde-bir is-shara uıymdastyrylmaǵan eken. Byltyr alǵash ret bir is-shara uıymdastyrylǵanyn atap ótkim keledi. Tek qana Abaı eskertkishiniń aldynda jyl saıyn aqynnyń týǵan kúninde, ıaǵnı 10 tamyzda mádenı-rýhanı basqosýlar ótip júr. Biz, «Kúı anasy» respýblıkalyq qory, kúıshi Dına Nurpeıisova eskertkishiniń alańynda «Kúı jármeńkesin» ótkizýdi qolǵa aldyq.
«Kúı anasy» respýblıkalyq qory 2020 jyldyń shilde aıynda qurylyp, osy ýaqytqa deıin óner salasynda kóptegen is-sharany júzege asyrdy. Sonyń ishinde dombyrany, kúılerdi, sonymen qatar kúıshiler men kompozıtorlardy dáriptep keledi. Osy kúnge deıin qor arnaıy sheberlerge 200-den asa dombyra jasatyp, elimizdiń túrli nysandaǵy óner mektepterine tegin taratty. 2022 jyly elordada kóptegen mádenı is-shara ótti. Sonyń ishinde Qurmanǵazy eskertkishiniń janynda ótken kúı jármeńkesiniń orny bólek.
Jastaıymyzdan anamyz Aqjan Nurpeıisovanyń áldıin tyńdap óstik jáne aıtqan qyzyqty áńgimelerin, sanamyzǵa túıip alýǵa tyrysyp baqtyq.
Este qalǵan áńgimeleriniń birinde anamyz tereń tolǵana kelip: «Bizdiń áýletimiz, ıaǵnı Nurpeıisovter men Qýanyshevter otbasy Qurmanǵazy atalarymyzǵa ómir boıy qaryzdar bolyp ótemiz. HVIII ǵasyrdyń sońǵy jyldarynda Qurmanǵazynyń nazaryna sol kezdegi 9-10 jasar Dına Nurpeıisova ilinbese, boıjetken shaǵyna deıin Dınaǵa dombyra tartý tásilderi men ádisterdi eshkim úıretpese, sondaı-aq án men kúı salasyn tereń zertteýshi, kúıshi-kompozıtor, dırıjer Ahmet Jubanovqa Beketaı qumynan shyǵyp, keıin Astrahan oblysynda, shalǵaı aýylda kúıshi atanyp júrgen Dına týraly habar tımese, al ol kisi óziniń shákirti Smaǵul Kóshekbaevty sol óńirge jiberip, Dınany qalaı da bolsa, sol kezdegi qazaq eliniń astanasy Almatyǵa alyp kelýdi qatań tapsyrmasa, qandaı taǵdyrymyz bolaryn kim bilsin? Dına ájemiz 75 jasqa kelgenine qaramastan, balasy Murat pen nemerelerin ertip Almatyǵa barmasa, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń ardageri, ákeleriń Shańǵytbaı Qýanyshev Aqtóbe óńiriniń Bógetsaı eldi mekeninen bilim alamyn dep Almatydaǵy zań ınstıtýtyna oqýǵa túsip, ekeýmiz sol jerde tanysyp otbasyn qurmasaq, senderdiń bul dúnıede ómir súrýleriń ekitalaı edi», dep áńgimesin aıaqtaǵan bolatyn.
Eldiń basyna jappaı ashtyq tóngen kezde, shamamen 1934-1935 jyldary bolýy kerek, sebebi anam Aqjan 1929 jyly týǵan. Jas jaǵyn jobalaıtyn bolsaq, 6-7 jastaǵy kezi sııaqty. Sonda anam: «Men mektepke baratyn shaqtamyn. Ol jyldary bizder Astrahan jerinde turatynbyz. Ash-jalańashpyz. Ashtyqtan halyqtyń toz-tozy shyǵyp, jan-jaqqa bosyp jatty. Jaqyn týysqandarymyz, ini-sińlilerimiz de ashtyqtan kóz jumǵan jaǵdaılardyń kýási bolyp, erte eseıdik. Osyndaı shaqta sál de bolsa tamaq retinde qumarshyq atty shóptiń dánin dıirmenge tartyp, qara sýǵa qaınatyp, bylamyq qylyp, sonymen qorektengen edik», dedi bir kúrsinip alyp. Al halyqtyń osyndaı qınalǵan shaǵynda Dına ájemiz dombyrasyn alyp, ustazy Kurmanǵazynyń kúılerin tartyp, el-jurtty jigerlendirip otyrady eken.
Akademık Ahmet Jubanov: «Qurmanǵazy keıbir kúılerdi adamnyń tilimen sóıletkisi keledi», dep baǵa bergen. «Kúı atasy – Qurmanǵazy» atanýy da sondyqtan shyǵar. Azamattardyń jáne aqsaqaldar alqasynyń qoldaýymen «Kúı anasy» qory kúıshi-kompozıtor Qurmanǵazy babamyzdyń eskertkishi janynda byltyr tórtinshi ret «Kúı jármeńkesin» ótkizdi. Jas talanttar ónerin ortaǵa salyp, júldeger, jeńimpaz atandy. Tulǵalar eskertkishi aldynda osyndaı ǵıbratty dúnıeler uıymdastyrylyp tursa, nur ústine nur dep bilemiz.
Tólegen Qýanyshev,
respýblıkalyq «Kúı anasy» qorynyń jetekshisi