«Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda 3,5 myń aýyl tolyq jańǵyrtylady

3,7 myńnan astam joba iske asyryldy

Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń aıtýynsha, 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy málimet boıynsha respýblıkada 6 293 aýyldyq eldi meken bar, onda 7,8 mln-ǵa jýyq adam turady. «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý úshin eldegi aýyldardyń jalpy sanynan damý áleýeti joǵary, aýyl turǵyndarynyń 90%-y turatyn 3,5 myń aýyldyq meken iriktelip alyndy.

Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, bul aýyldardy damytý boıynsha jumys 2019 jyldan bastap «Aýyl – el besigi» jobasy sheńberinde josparly túrde basym tártippen júzege asyrylýda. Jobanyń maqsaty – ınfraqurylymdy jańǵyrtý esebinen aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, aýyldardy óńirlik standarttar júıesiniń parametrlerine jetkizý.

Bul úshin 2019-2022 jyldary respýb­lıkalyq bıýdjetten 326 mlrd teńge bólinip, 3,7 myń joba iske asyryldy. Atap aıtqanda, 334 turǵyn úı-kommý­naldyq sharýashylyq nysany, 1,2 myń áleý­mettik ınfraqurylym nysany jáne 2,2 myń kólik ınfraqurylymy nysanyn jańadan salýǵa jáne jóndeýge múm­kindik berdi, shamamen 30 myń jumys orny quryldy.

«2022 jyly 577 aýyldyq eldi mekende 1 myńnan astam jobany iske asyrýǵa 128 mlrd teńge bólindi. Osy jyldyń 1 qańtaryndaǵy málimet boıynsha oblys ákimdikteri bólingen qarajattyń 94%-yn ıgergen», dedi Á.Qýantyrov.

Qarajattyń joǵary ıgerilýi Atyraý, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan oblystarynda baıqaldy. Sonymen qatar qarajattyń eń tómen ıgerilýi Ulytaý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblys­tarynda tirkeldi.

Ulttyq ekonomıka mınıstri óńirlerde qurylys jáne jóndeý jumystaryn talap etetin birqatar mysaldy kórsetti. Onyń málimdeýinshe, nysandardyń basym bóligi – áleýmettik salada. Atalǵan máselelerdi sheshý úshin oblys ákimdikterimen birlesip, jobalardyń tizimi qalyptastyryldy.

Aldaǵy ýaqytta respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý barysynda tıisti óti­nim usynylady. Sonyń ishinde jańa­dan qurylǵan Abaı, Jetisý, Ulytaý ob­lystaryna erekshe kóńil bólý qaras­tyrylǵan. Mınıstrlik jyl saıyn aýyl­dardyń óńirlik standarttar júıesine sáıkes qamtamasyz etilýine monıtorıng júrgizedi. «О́ńirlik standarttar júıesiniń maqsaty – aýyldyq aýmaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetin damytý jáne qoldaý arqyly aýyl halqynyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa jaǵdaı jasaý», dedi Á.Qýantyrov.

Jobanyń ótken jyldarda iske asyrylýy nátıjesinde óńirlerdiń kórset­kishteri standarttar júıesiniń talaptary­na sáıkes joǵarylady. Máselen, ortasha qamtamasyz etý 2021 jyly 64,1%-dy qu­rady, bul kórsetkish 2019 jylmen sa­lys­tyrǵanda, 9,3%-dyq pýnktke joǵary.

2023 jyly mınıstrlik oblys ákim­dik­terimen birlesip, 736 aýyldyq eldi mekende 143 mlrd teńge somasyna 1,5 myń jobany iske asyrýdy josparlap otyr. Onyń ishinde 102 mlrd teńgesi jalpy sıpattaǵy transfertterde eseptelip, jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystar bazasyna berildi. Bul turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyndaǵy 119 jobany, áleýmettik ınfraqurylymnyń 275 jobasyn, onyń ishinde 91 bilim berý, 45 densaýlyq saqtaý, 139 mádenıet jáne sport salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa jáne aýyl ishindegi joldardy jaqsartýǵa baǵyttalǵan 1,1 myń jobany oryndaýǵa múmkindik beredi.

Qazirgi ýaqytta sapalyq kórset­kish­terdi engizýdi eskere otyryp, óńirlik standarttar júıesiniń jańa formaty ázirlendi. О́ńirlik standarttar júıesiniń jańa formatyna ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń mártebesin qosýdy eskere otyryp, sıfrly kórsetkishpen birge sapalyq sıpattama júıesin engizý arqyly ıntegraldyq baǵalaý engizildi. Sonymen qatar 12 baǵyt boıynsha sanattaý jáne baǵyttar boıynsha qamtamasyz etýdi esepteý kózdelgen.

Budan basqa, mınıstrlik óńirlik stan­darttar júıesiniń áleýmettik obek­tilermen jáne qyzmettermen qamtamasyz etilý kórsetkishin eskere otyryp, jalpy sıpattaǵy transferttiń shamasyn aıqyndaý qaǵıdalaryn ózektendirý bo­ıynsha jumys júrgizýde.

Sonymen qatar Memleket basshy­synyń Jarlyǵyna sáıkes qazirgi ýaqytta Ulttyq ekonomıka mınıstrligi «Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujy­rym­damasynyń» jobasyn ázirledi.

Tujyrymdamanyń negizgi maqsaty – ınstıtýsıonaldyq qamtamasyz etýdi ilgeriletý arqyly aýyldyq aýmaqtardy damytý tásilderiniń tıimdiligin arttyrý, sondaı-aq aýyl halqynyń ómir súrý sapasyn joǵarylatý jáne jaıly ómir súrý ortasyn qurý. «Jalpy tujyrymdama mynadaı tásilderden turady: aýyldyń ınstıtýsıonaldyq damýyn qamtamasyz etý, áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn qarqyndy damytý. Sondaı-aq agroónerkásip keshenin, kásipkerlikti, aýyl sharýashylyǵy koo­perasııasyn damytý arqyly aýyl halqynyń tabys deńgeıin arttyrý kózdelgen», dedi Á.Qýantyrov.

Onyń aıtýynsha, «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý – Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń turaqty baqylaýynda.

О́ńirler boıynsha «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý týraly Túr­kistan oblysynyń ákimi Darhan Saty­baldy, Ulytaý oblysynyń ákimi Berik Ábdi­ǵalıuly jáne Batys Qazaqstan obly­sy­nyń ákimi Narıman Tóreǵalıev baıandady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-mınıstr 2027 jylǵa qaraı áleýeti joǵary 3,5 myń aýyldyń bárin О́ńirlik standarttar júıesine saı damytý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti. «Oǵan sáıkes aýyldarda sapaly joldar men mádenıet, sport jáne densaýlyq saqtaý nysandary, mektepter mindetti túrde bolýǵa tıis, sondaı-aq aýyl ınfraqurylymyn da­mytýǵa basa mán beriledi. Bizdiń basty maqsatymyz – aýyldaǵy ómir sapasyn jaqsartý. Qazirdiń ózinde naqty nátı­jeler bar», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy Atyraý, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan oblys­tarynda jobalardy paıdalanýǵa berý qarqyny jaqsy ekenin atap ótti. Bul oraıda Ulytaý jáne Batys Qazaqstan oblystary osy kórsetkish boıynsha artta qalyp otyr. «Atalǵan óńirlerdiń ákimderi buǵan erekshe nazar aýdarýy qajet. Sonymen qatar iske asyrý merzimderi boıynsha artta qalýǵa jol bermeý kerek», dedi Á.Smaıylov.

Premer-mınıstr barlyq jospardy júzege asyrý 40 myńǵa jýyq jumys ornyn qurýǵa múmkindik berip, aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa jańa serpin beretinin aıtty. «2027 jylǵa qaraı aýyldyq eldi mekenderde sýdyń sapasy men joldardyń jaǵdaıy jaqsarady, ınjenerlik jeliler jóndelip, áleýmettik, mádenıet jáne sport nysandary salynady», dedi Á.Smaıylov.

Sóz sońynda Úkimet basshysy Ult­tyq ekonomıka mınıstrligi Aýyldyq aý­maqtardy damytýdyń 2023-2027 jyl­darǵa arnalǵan tujyrymdamasyn ázirleý barysynda bolashaǵy bar aýyldardy aıqyndaý ádisterin ózektendirip, О́ńirlik standarttar júıesin jetildirý jónindegi jańa tásilderdi eskerýi qajet ekenin atap ótti.

Jaıylymdyq jerlerdiń qoljetimdiligi ózekti

Úkimet otyrysynda qazaqstan­dyq­tardy jaıylymdyq jerlermen qamtamasyz etý sharalary talqylandy.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń habarlaýynsha, búgingi tańda jaıylymdyq jerler 183,4 mln gektardy quraıdy, onyń ishinde 82,4 mln gektary – aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler, 63,9 mln gektary –  bosalqy jerler, 21,2 mln gektary – eldi mekenderge irgeles jerler, 15,9 mln gektary – basqa sanattaǵy jerler (orman qory, erekshe qorǵalatyn tabıǵat aýmaǵy, ónerkásip jerleri).

Mınıstrdiń aıtýynsha, 15 óńirde, ásirese Túrkistan, Qyzylorda, Almaty jáne Atyraý oblystarynda jeke qosal­qy sharýashylyqtarda mal jaıý úshin jaıylymdardyń tapshylyǵy baıqalady. Atap aıtqanda, bul aýyl sharýashylyǵy janýarlary sanynyń aıtarlyqtaı ósýine baılanysty. Keıingi 10 jylda tek iri qara mal basy 7,7%-ǵa ósti, keıbir óńirlerde bul kórsetkish 16%-dy quraıdy.

Byltyr memleketke 5,2 mln gektar paıdalanylmaǵan jáne zańnamany buza otyryp berilgen aýyl sharýashylyǵy jerleri qaıtaryldy. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 10 ese kóp (0,4 mln ga). 2022 jyly tıisti sharalar qabyldanǵannan keıin jer paıdalanýshylar 1,85 mln gektar alańda ózderiniń aýyl sharýashylyǵy jerlerin ıgerýge kiristi.

Bıyl 16 qańtarda elimizde memleketke qaıtarylǵan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ınteraktıvti kartasy jerkarta.gharysh.kz geoservısi iske qosyldy. Bul azamattardyń aýyl sharýashylyǵy jer­lerine quqyq berý týraly jergi­likti atqarýshy organdarǵa ótinish berý­lerine baǵdar jáne jyldar boıy paıda­la­nylmaǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin aınalymǵa tartýǵa negiz bolady.

Sonymen qatar ınteraktıvti kartany engizý aıtarlyqtaı dárejede áleýmettik áser beredi, jer ýchaskelerine qatysty alaıaqtyq úderisterdi azaıtady jáne paıdalanylmaı jatqan jerlerdi qaıtarý boıynsha memlekettik apparattyń júrgizip jatqan jumysyna halyqtyń baǵasyn alýǵa oń áser etedi dep kútilýde.

«Jergilikti halyqty jaıylymdyq jerlermen qamtamasyz etý máselesin sheshý maqsatynda keshendi sharalar qabyldaý qajet. Búgingi tańda jer ýchas­keleriniń menshik ıeleri men jer paıda­la­nýshylardyń jerge degen nemqu­raılyqtarynan erozııaǵa ushyraǵan jáne erozııalyq-qaýipti aýyl sharýashylyǵy jerleriniń alańy 90 mln gektardan asady, onyń 29,3 mln gektary is júzinde erozııaǵa ushyraǵan jáne odan ári paıdalanýǵa jaramsyz. Osyǵan baılanysty, jergilikti atqarýshy jáne ýákiletti organdarmen birlesip jerdiń odan ári tozýyn boldyrmaý, ásirese eldi mekenderdiń mańyndaǵy jemshóp alqaptaryn jaqsartý boıynsha is-sharalar júrgizilýde», dedi E.Qara­shókeev.

Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda 2022 jyldan bastap 205,4 mln gektar alańda aýyl sharýashylyǵy jer­lerin sıfrlandyrý júrgizildi. Bul respýblıkanyń 272,5 mln gektar aýma­ǵynyń 75%-yn qurady. Sıfrlyq aýyl sharýashylyǵy kartasy aýyl sharýa­shylyǵy alqaptarynyń barlyq túrin qamtıdy, kontýrlar, jol jelisi, gıdrografııa, ınfraqurylym nysandary týraly málimettermen toltyrylyp, jergilikti halyqtyń jaıylymdarǵa baılanysty máselelerin sheshý úshin jerlerdiń jemshóp syıymdylyǵy týraly aqparatty qamtıtyn bolady.

«Qajetti aqparat kólemi bar sıfrlyq aýyl sharýashylyǵy kartasy 2024 jyldyń sońynda aıaqtalady jáne aýyl sharýashylyǵy jerlerin odan ári qaıta bólýge monıtorıng júrgizý úshin negiz bolady», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Taqyryp boıynsha Almaty obly­synyń ákimi Marat Sultanǵazıev pen Jetisý oblysy ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaev baıandama jasady.

Premer-mınıstr jaıylymdyq jerlermen qamtamasyz etpeıinshe, mal sharýashylyǵyn tolyq damytý múmkin emes ekenin atap ótti. Bul – elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı qatysy bar asa mańyzdy másele.

«Osyǵan baılanysty, zańsyz berilgen, bos jatqan jerlerdi qaıtaryp alý jónindegi arnaıy Komıssııa byltyrǵy sáýir aıynan beri jumys istep keledi. Nátıjesinde, ótken jyly memleket paıdasyna 5,2 mln gektar jer qaıtaryp alyndy. Onyń ishinde 4,8 mln gektary – jaıylymdyq jerler», dedi Á.Smaıylov.

Buǵan Memleket basshysynyń Agroónerkásip salasyndaǵy mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektilerine qatysty tekserý júrgizýge múmkindik beretin Jarlyǵy erekshe serpin berdi.

«Osy jyly taǵy 5 mln gektar jerdi qaıtaryp alý josparlanýda. Bul oraıda eldi mekenderdiń mańynda ornalasqan aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń jerlerin qaıtaryp alý mańyzdy. Olardy qoǵamdyq paıdalanýǵa nemese jeke qosalqy sharýashylyq kooperatıvterine berý qajet. Qoldanystaǵy zań buǵan múmkindik beredi», dedi Premer-mınıstr.

Sonymen qatar Á.Smaıylov ja­ıylym jerlerdi aýyldan syrt jaqqa kóshirip, otarlyq mal sharýashylyǵyn damytý jáne shalǵaıdaǵy jerlerdi sýmen qamtamasyz etý qajet ekenin atap ótti. «Jer qory shekteýli aýdandarda ákimdikter jeke qojalyqtardy kooperatıvterge biriktirip, maldy qolda ustaý máselesin pysyqtaýǵa tıis. Jalpy, óńir ákimderi jaıylym máselesin, onyń ishinde qaıtarylǵan jerlerdi bólýdi erekshe baqylaýda ustaýy qajet», dedi ol.

Sózin qorytyndylaı kele, Premer-mınıstr ǵaryshtyq monıtorıngti qol­dana otyryp, bos jatqan jáne maqsatsyz paıdalanylǵan jerlerdiń bar-joǵyna baǵalaý júrgizý kerek ekenin aıtty. Ol úshin jerdi utymdy paıdalaný monıtorınginiń «JerInSpectr» platformasyn engizý jumystaryn, sondaı-aq jerdi paıdalaný úderisterine baqylaýdy kúsheıtý qajet.