Tartymdy ınvestısııalyq ahýal – el ekonomıkasyn damytýdyń negizi

Keshe Býrabaıda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Qazaqstan Prezıdentiniń janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń jalpy otyrysy ótti.

Prezıdent janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesi el ekonomıkasy úshin mańyzdy máselelerdi qaraýmen keledi. Keshegi jalpy otyrys aıasynda eldegi ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi sharalar, sondaı-aq, ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy (2015-2019 jyldarǵa arnalǵan IIDB) sheńberinde ınvestısııalaý jáne tehnologııalar transferti máseleleri talqylandy. Sheteldik ınvestısııalar­dy tartý – eldiń jalpy ekono­mı­ka­lyq saıasatynyń basymdyq­tary­nyń biri. Osy oraıda, búgin­de Qazaqstandy óńirlik ınves­tı­sııalyq hab retinde qalyptastyrý maqsatynda barlyq múmkindikter jasalyp, is-sharalar atqarylýda. Máselen, ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵy kezeńinde BUU Saýda jáne damý jónindegi konferensııasynyń (IýNKTAD) baǵalaýy boıynsha, Qazaqstan sheteldik tikeleı ınvestısııalardy tartý kólemi boıynsha TOP-20 kóshbasshy elderdiń qataryna kirip, ótpeli ekonomı­kaly elder arasynda ekinshi orynǵa turaqtaǵan. ÚIIDMB iske asyrý kezeńine 2005 jyldan beri óńdeýshi sektorǵa barlyq jalpy tikeleı ınvestısııalardyń 70 paı­yz­dan astamy nemese 14 mlrd. dol­lar tartylǵan. Qazirgi ýaqytta she­teldik ınvestorlarmen birge 100-den astam joba iske asyrylýda. Shetel ınvestorlary keńesi Qazaqstan Prezıdentiniń tóraǵa­lyǵymen júzege asyrylatyn keńesshi-konsýltatıvti organ bolyp tabylady. Keńes 1998 jy­ly eldegi ınvestısııalyq qyz­met pen ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýmen tikeleı baıla­nys­ty ózekti máselelerdi tıimdi sheshý úshin memleket pen sheteldik ınves­torlar arasyndaǵy tikeleı únqatysýdy qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan. Eldiń ınvestısııalyq saıasaty men ekonomıkalyq damýynyń basty aspektileri boıynsha Qazaqstan Prezıdenti men Úkimetiniń qaraýy­na usynymdar men usy­nys­tardy ázirleý Keńestiń basty mindeti sanalady. Búginde elimiz sheteldik ınves­tısııalardy tartý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý boıynsha jumysty kelesi jyldan bastalatyn ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy sheńberinde jalǵastyrýǵa nıettenip otyr. Bul rette árbir basymdyqqa ıe sektor úshin transulttyq kompanııalar tartylady. Úkimet bul boıynsha 162 transulttyq kompanııany aıqyndady, onyń ishinde 72 kompanııa ekonomıkaǵa tartylmaq. Al Shetel ınvestorlary keńe­siniń ózi qurylǵan kezden bastap onyń 26 plenarlyq otyrysy ótkizilse, olarda eldegi sheteldik ınvestısııalar úshin quqyqtyq ahýaldy jaqsartý, Qazaqstannyń sot júıesin jetildirý, salyq salý men sheteldik jumys kúshin ákelý júıesin ońtaılandyrý, elimizdiń ınvestısııalyq ımıdjin jaqsartý máseleleri talqylanǵan. Shetel ınvestorlary keńe­siniń bıylǵy, ıaǵnı 27-shi otyrysy «Shetel ın­vestorlarynyń Qa­zaqstan Res­­­­pýblıkasynyń ekinshi ındýs­­­­trııa­lyq-ınnovasııalyq bes­­­ jyl­dyǵyn júzege asyrýǵa qa­ty­sý má­seleleri» taqyrybynda órbidi. Shetel ınvestorlary keńesiniń jalpy otyrysy bastalmas buryn Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Prezıdent Sheteldik ınvestorlar keńesiniń múshelerine qarata aıtqan sózin­de: «Shetel ınvestorlary keńe­siniń 27-shi otyrysy bizdiń elimizdiń ǵajaıyp jeri, halqymyz «Qazaq­stan Shveısarııasy» atap ketken Býrabaıda uıymdastyrylyp otyr. Biz bul jerde týrıstik salany damytýdy kózdeýdemiz. Keńes otyrysynyń jumysyn bas­tamas buryn men sizderge taǵy da Qazaqstannyń mamandandyrylǵan halyqaralyq EKSPO-2017 kórme­sin ótkizý quqyǵyna ıe bolǵa­nyn jetkizgim keledi. Kúni keshe ǵana Qazaqstanǵa Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń týy tabys etildi. Bul – Qazaqstanǵa degen senimniń sımvoly, halyqaralyq mártebege ıe úlken sharanyń Qa­zaqstanda ótýine baılanysty elimizdi baǵalaýdyń bir aıǵaǵy», – dedi Elbasy. Osylaısha, Shetel ınvestor­lary keńesiniń otyrysy she­tel­dik ınvestorlardyń Qazaq­stan Respýblıkasynyń ın­­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýy­nyń ekinshi besjyldyǵyn júze­ge asyrýǵa qatysý máselelerine arnalyp, EKSPO-2017 tirkeý dosesin qorǵaýǵa baılanysty berilgen Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń týyn qabyldaý saltanatymen bastaldy. Al Qazaqstan Prezıdenti ózi­niń sózinde ınvestorlarmen tu­raqty kezdesý jaqsy dástúrge aı­nalǵanyn, al Keńes ózin sheteldik bıznes úshin de, bizdiń elimiz úshin de eń mańyzdy taqyryptarda ashyq dıalog qurýdyń tıimdi ala­ńy retinde kórsetkenin atap ótti. Memleket basshysy Qazaqstan úshin qazirgi ótkizý naryqtaryn keńeıtýge jáne yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa múmkindik beretin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­tyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Bizdiń elderimizdiń arasynda tıimdi ekonomıkalyq baılanystar ornatý óńirde dostyq jáne tatý kórshilik qarym-qatynastardy jolǵa qoıýǵa yqpal etedi. Keıbir elderde ahýal turaqsyzdanyp, ınvestısııalyq klımat nasharlap otyrǵan kezde Qazaqstanda ekono­mıkalyq odaqtyń arqasynda she­teldik ınvestorlar úshin jańa múm­kindikter ashylýda, dedi Nur­sultan Nazarbaev. Elbasy Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestısııa salý Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ortaq naryǵynda jumys isteý úshin ońtaıly alań bolatynyn atap ótti. Biregeı ınvestısııalyq sharttar, eń tómengi salyqtar jáne ınves­torlar men memlekettiń ózara qarym-qatynastarynyń turaq­tylyǵy bizdiń eldi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń alyp naryǵyna kiretin «úzdik» qaqpa retinde kórsetedi, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Indýstrııalandyrýdyń bi­rin­shi besjyldyǵyna toqtalǵan Memleket basshysy jahandyq ekonomıkalyq daǵdaryspen baılanysty týyndaǵan qıyndyqtarǵa qaramastan, Qazaqstan jańa jumys oryndaryn ashyp, ekonomıkanyń óńdeýshi salalaryna ınvestorlar tarta alǵanyn atap ótti. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda 4 jylda jalpy somasy 2,4 trıllıon teńgeniń 651 jobasy iske qosyldy, 70 myńǵa jýyq jumys orny quryldy. Osy jobalardyń árbir jetinshisi tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kómegimen júzege asyryldy, dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti mundaı jobalardyń qatarynda «Alstom» kompanııasy uıymdastyrǵan As­ta­nadaǵy elektrovozdar óndiri­sin, «Reno», «Nıssan» jáne «Avto­vaz» kompanııalarymen bir­les­ken avtoquramdaýyshtar óndi­risi­niń tolyq sıkldy zaýytynyń qurylysyn atady. Memleket basshysy álemdegi tu­raqsyz ekonomıkalyq ahýaldyń saldarynan sheteldik tikeleı ınvestısııalar aǵyny qysqaryp jatqan jaǵdaıda Qazaqstan ınves­torlar úshin turaqty ári senimdi seriktes bolyp otyrǵandyǵyn aıtty. Álemdik daǵdarystarǵa qaramastan, bizdiń ekonomıkamyz ornyqty damý qarqynyn joǵalt­pady. Biz ınvestorlardy barlyq jaǵynan qoldaımyz jáne qoldaý sharalaryn únemi jetildirip otyramyz, dedi Nursultan Nazarbaev. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń ekinshi baǵdarlamasynyń basymdyqtaryna toqtalǵan Memleket basshysy shetel ınvestorlarymen seriktestiktiń birqatar negizgi tásilderin atady. Qazaqstan Prezıdenti bul baǵyttaǵy mańyzdy qadamdardyń biri jaǵymdy makroekonomıkalyq klımat qamtamasyz etý ekenin aıtty. Qazaqstan on jyldan astam ýa­qyt boıy kezeń-kezeńimen ornyqty makroekonomıkalyq orta qurdy. Osy kórsetkish boıynsha biz 2013 jyly 23-oryndy ıelený arqyly qazirdiń ózinde básekelestiktiń jahandyq ındeksinde alǵashqy otyzdyq elderi qataryna kirip otyr­myz, dep atap ótti Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy, sondaı-aq, Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýi ınvestorlar úshin qosymsha qolaıly sharttar týdyratynyn aıtty. О́ıtkeni, elimizde saýda, ınvestısııa, zııat­kerlik menshikti qorǵaý salalarynda halyqaralyq erejeler qol­danylatyn bolady. Investorlarǵa járdemdesýdiń taǵy bir mańyzdy sharasy retinde qarjylyq qoldaý máselesi ataldy. Indýstrııalandyrýdyń jańa baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin memlekettik bıýdjetten bes jyl boıyna shamamen 600 mıllıard teńge bólinedi. Sondaı-aq, Ulttyq qordan taǵy 1 trıllıon teńge bólý týraly sheshim qabyldadyq. Oǵan qosymsha, Dúnıejúzilik bankpen, Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankimen, Azııa damý bankimen jáne Islam bankimen negizdemelik kelisimge de qol qoıdyq, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy bıznes baılanystar men kásipkerlerdiń halyqaralyq kooperasııasyn keńeıtý úshin vızalyq kedergilerdi joıý qajettigine toqtaldy. Búgin biz Qazaqstanda barynsha joǵary ınvestısııalyq belsendilik tanytqan on memlekettiń azamattary úshin birjaqty vızasyz rejim ornatý týraly habarlaımyz. Bul tizimge AQSh, Nıderland, Ulybrıtanııa, Fransııa, Germanııa, Italııa, Malaızııa, Birikken Arab Ámirlikteri, Koreıa Respýblıkasy jáne Japonııa kirdi, dedi Nur­sultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti ınves­torlardy ınnovasııalyq ekono­mıkanyń negizin qalyptastyrý jáne tıisti kadrlar daıarlaý úderis­terine belsendi qatysýǵa shaqyrdy. Sizderdi korporatıvtik ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ortalyqtar qurýǵa jáne olardy Nazarbaev Ýnıversıtetiniń qurylyp jatqan Astana Bıznes Kampýs ǵylymı parki aýmaǵynda ornalastyrýǵa shaqyramyn, dedi Memleket basshysy. Kadr daıarlaý júıe­sin jań­ǵyrtýdy ındýstrııa­lan­dyrýdyń mańyzdy sharttarynyń biri re­tinde ataǵan Qazaqstan Pre­zıdenti Úkimetke ınvestorlardy kolledjder men joǵary oqý oryndaryn basqarýǵa tartýdy tapsyrdy. Memleket basshysy memleket-jekemenshik seriktestiginiń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Osy oraıda ol sheteldik ın­ves­torlardy josparlanyp otyr­ǵan 700-ge jýyq kompanııa­ny jekeshelendirýge belsendi qatysýǵa shaqyrdy. Nursultan Nazarbaev 2015 jy­ly «Eýrokodtar» júıesine kóshý­diń jáne qurylys salasyn­daǵy saraptama boıynsha qyzmet­ter­diń basym kópshiligin básekelik ortaǵa berýdiń qajettiligin de atap ótti. Memleket basshysy kapı­tal salýdyń meılinshe perspektı­valy baǵyttary retinde shıki­zat, óńdeýshi ónerkásipti, ınno­vasııalyq salalardy, shaǵyn jáne orta bıznes, týrızm jáne qyzmet kórsetý sektoryn atady. Otyrys barysynda Qazaqstan Prezıdenti basymdyǵy bar ba­ǵyttardyń tartymdylyǵyn kóte­rý úshin Úkimet ázirlegen aýqym­dy yntalandyrý paketi týra­ly da aıtty. Atap aıtqanda, ın­dýs­­trııalandyrýdyń osy sala­laryn­daǵy ınvestorlar korpo­ra­tıvtik tabys salyǵyn tóleýden jáne jer salyǵynan 10 jylǵa, múlik salyǵynan 8 jylǵa bosatylady. Sonymen qatar, memleket nysandy paıdalanýǵa bergennen keıin sheteldik ınvestorlarǵa kúrdeli shyǵystarynyń 30 paıyzyna deıin ótep beretin bolady. Bul oraıdaǵy taǵy bir sheshim – ınvestısııalyq jobany júzege asyrýdyń búkil kezeńinde jáne nysandy iske qosqannan keıin bir jyl eshqandaı kvotasyz jáne ruqsatsyz jumys kúshin tartý bolyp otyr. Sondaı-aq, ınvestorlarǵa qo­symsha qun salyǵy men aksızden basqa, barlyq salyqtar men tó­lemderdiń mólsherlemelerine qatys­ty zańnamanyń turaqty­lyǵyna kepildik beriledi. Qazaqstan Prezıdenti ınves­torlar úshin memlekettik mekemelermen jumys kezinde «bir tereze» qaǵıdaty engiziletinin aıtty. Budan bólek, ınvestorlardyń quqyqtary men múddelerin qor­ǵaýdy qamtamasyz etý úshin «ınvestısııalyq ombýdsmen» ınstıtýty zańnamalyq deńgeıde engiziletin bolady. Memleket basshysy basymdyǵy bar salalarda jumys isteıtin kásiporyndardyń kepildendirilgen tapsyrystar alýyna járdem jasalatynyna nazar aýdardy. Sóziniń sońynda Nursultan Na­zar­baev «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ınvestısııalyq klımatty jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar en­gizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Memleket basshysynan keıin sóz Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Sýma Chakrabartıge berildi. Ol óz sózinde Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasatty qolǵa alýy óz kezeginde el ekonomıkasyn ilgeriletip, alǵa jyljytatyn jańa jobalardyń dúnıege kelýine jol ashatynyn atap ótti. Bul – myqty ınstıtýttarmen damyǵan naryqtyń qalyptasýyna da múmkindik beriledi degen sóz. Biz óz kezegimizde Qazaqstandy ekonomıkanyń jandanýy men damýyna tıimdi alǵysharttar jasaı alatyn jáne sonyń nátıjesin kóre alatyn el retinde baǵalaımyz. Qazaqstan az ǵana ýaqyt ishinde óziniń ekonomıkasyn kótere alatyn el retinde dáleldep berdi. Biraq, bul jetistigin eseleýge de onyń múmkindigi kóp ekenin aıtýǵa tıispin. Osy maqsatta el­diń ınvestısııalyq ahýalyn jaq­sartýdyń mańyzy zor. Bul rette sheteldik ınvestorlardyń róli aıryqsha, dedi Sýma Chakrabartı. Budan keıin Qazaqstan Pre­mer-Mınıstriniń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Ise­keshev sóz sóıledi. Nursultan Ábishuly, Siz Qazaqstannyń 2050 jylǵa qaraı álemniń eń da­myǵan 30 eliniń quramyna kirý týraly strategııalyq maqsatyn aıqyndadyńyz. Sondyqtan, eli­mizdiń ekonomıkalyq saıasatynyń eń basym baǵyttarynyń biri Qazaqstandy ári qaraı da ındýstrııalandyrý bolmaq. Siz 2010 jyly iske qosqan ındýstrııalandyrý úderisi ulttyq ekonomıkany qurylymdyq jaǵynan qaıta qurýǵa serpin berdi jáne ekonomıkanyń ósýine alǵyshart jasady. Al bul – álemniń kóptegen elderi úshin resessııa men ekonomıkalyq quldyraý jaǵdaıynda óte úlken kórsetkish, dedi Á.Isekeshev. Máselen, dep jalǵady sózin Á.Isekeshev, búginde elimizde óńdeý ónerkásibiniń damyp, eńbek ónimdiliginiń artýy baıqalady. О́nerkásipte jumys isteıtinderdiń sany, sońǵy kezderi, 125 myńǵa kóbeıip, 1 mln. adamnan asyp ketti. Bul – álemniń ózge elderinde jumys oryndary qysqartylyp jatqan kezde baıqalyp otyrǵan jaqsy úderis. Alǵashqy besjyldyq jos­paryn oryndaý kezeńinde otandyq jáne sheteldik ınvestorlarmen birlesip, jańa ónerkásip oryndaryn ashýǵa qatysty belsendi jumystar júrgizildi. Mysaly, bir ǵana óńdeýshi ónerkásip salasynda sheteldikterdiń qatysýymen quny 5 mlrd. dollar bolatyn 59 joba júzege asyryldy. Buǵan qosa, sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen áli 86 jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Indýstrııalandyrýdyń ekin­shi besjyldyǵy Údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń qısyndy jalǵasy boldy. Son­dyqtan, ındýstrııalandyrý úderisi dınamıkalyq turǵyda jú­rip otyrady. Bul rette, alǵash­qy besjyldyqta kezdesken kem­shi­likter men áli de jalǵasyp kele jat­qan jahandyq resessııamen baılanysty qıyndyqtar, halyq­aralyq básekelestiktiń kúsheıýi men álemdik ónerkásiptiń aǵym­daǵy trendterimen baılanys­ty úderister eskerildi, dedi Á.Ise­keshev. Osylaı deı kele, ol memleket aldynda turǵan is-sharalar týrasynda baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, birinshi atqarylatyn jumys ındýstrııalyq damý aıasyndaǵy baǵyttar tóńireginde órbıtin bolady. Bul rette, arnaıy saraptama júrgizilip, ındýstrııalyq damýǵa qatysty josparlar bekitilgen. Sonyń nátıjesinde 6 óńdeýshi ónerkásiptiń anaǵurlym ilgeri ketken sektorlary anyqtalypty. Olar eksporttyq áleýetke ıe. Olarǵa memleket aıryqsha nazar aýdaryp, qarjylyq resýrstardy quıatyn bolady. Olarǵa azyq-túlik ónerkásibin, mashına jasaý, qara jáne tústi metallýrgııany, munaı óńdeý jáne munaı hımııasy salasyn, agrohımııa men hımıkattarǵa arnalǵan ónerkásipti, qurylys materıaldaryn shyǵaratyn ónerkásipti jatqyzýǵa bolady. Ekinshi baǵyt – qarjylandyrý modeli. Bul rette, «qarjylyq tetik» iske qosylady. Al jalpy qarjylyq qamtamasyz etý birneshe qaǵıdattar negizinde júzege asatyn bolady. Máselen, óńdeý ónerkásibin damytýǵa bólingen qarjynyń 80 paıyzy basym baǵytqa ıe salalarǵa bóli­nedi, qalǵan 20 paıyzy farmasev­tıka, jeńil ónerkásip sekildi óń­deý ónerkásibiniń ózge de sala­laryn­daǵy keıbir jobalarǵa olardyń tıimdiligine kóz jetken jaǵdaıda ǵana baǵyttalatyn bolady, dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary. Á.Isekeshev klasterlerdi damytý úshinshi baǵytta júrgiziletin jumystardyń biri bolatynyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, ekinshi besjyldyq josparyn júzege asyrý kezinde klasterlik tetik jekemenshik sektordy meılinshe kóbirek tartý arqyly jandandyrylmaq. Tórtinshi baǵyt 10 erkin ekonomıkalyq aımaq aıasynda júrgiziletin bolady. Olar ınvestorlardyń ósýi úshin aıryqsha «núkte» bolmaq. Bul jerlerde ınvestorlarǵa sapaly kásibı basqarýshylyqqa negizdelgen ınfraqurylym usynylady. Al basqarýshylyqqa Jourong jáne Dubai Port World syndy álemdik deńgeıde tanymal kompanııalardy tartý qarastyrylyp otyr eken. Besinshi baǵyt boıynsha eksportty keńeıtý kózdelmek. Bul oraıda, eksporttaýshylardy qol­daý­dyń jalpyulttyq júıesi qu­ryl­maq. Oǵan sarapshylyq, qarjy­lyq jáne saqtandyrý tóńi­re­gindegi qarjylyq quraldar engizi­letin bolady. Altynshydan, ın­dýs­trııalandyrý kadrlyq qam­tamasyz etý negizinde de júzege asyrylmaq. Árıne, ındýstrııa­landyrý júıesin kásibı kadrlar­syz kózge elestetý múmkin emes. Sondyqtan, Údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵy aıasynda 10 teh­nıkalyq joǵary oqý orny men 11 tehnıkalyq kolledj tańda­lyp alyndy. Bul oqý oryndary 55 myńǵa tarta tehnıkalyq ma­mandardy daıarlaıtyn bolady, dedi Á.Isekeshev. Sondaı-aq, Premer-Mınıs­tr­diń orynbasary Údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda ónerkásip salasyn damytý baǵytynda Malaızııa, Sıngapýr sekildi elderdiń tájirıbesi eskeriletinin jetkizdi. Sol arqyly Qazaqstan kezeń-kezeńimen jańa óndiristerdi ıgerip, ekonomıkanyń ósimin qamtamasyz etetin bolady. Al 2019 jylǵa qaraı Qazaqstanda eksporttyq áleýeti 3 mlrd. AQSh dollaryna teń jańa óndiristik kásiporyndar boı kóteredi. ÚIIDB-nyń ekinshi besjyldyǵyn júzege asyrý barysynda Úkimet kóptegen sheteldik ınvestorlarmen kelissóz júrgizdi. Sonyń nátıjesinde Djeneral Elektrık, Polfarma, Anadolý Grýpp, Shevron sekildi kompanııalar Qazaqstannyń ındýstrııalandyrý úderisine belsene qatysyp keledi. Bul rette, Shell sekildi kompanııalarǵa da bizge eksporttyq turǵyda qoldaý bildirgenderi úshin alǵysymyzdy bildiremiz. Jalpy alǵanda, ınvestorlarǵa jasalyp otyrǵan jaǵdaılar men elimizde osyǵan qatysty qolǵa alynyp jatqan is-sharalar Qazaqstandy óńirimizdegi ınvestısııalyq habtardyń birine aınaldyrýǵa múmkindik beredi dep oılaımyz, dedi Á. Isekeshev sóziniń sońynda. «Total» kompanııasynyń atqa­rýshy vıse-prezıdenti, atqa­rýshy komıtetiniń múshesi, «Total Eksploreıshn end Prodakshn» bó­limsheleriniń prezıdenti, Qa­zaq­stan-Fransııa Iskerler keńesi­niń teń tóraǵasy Iv-Lýı Dar­rıkarrer, «Doıche Bank Frank­fýrt» kompanııasynyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa elderi boı­ynsha bas atqarýshy dırek­tory, basqarma dırektory, Qa­zaq­stan-Germanııa Iskerler keńe­siniń teń tóraǵasy Pıter Tıls­ke, «Enı» kompanııasynyń bas at­qa­rýshy dırektory Klaýdıo Des­kalsı, «Djı-I Oı end Gaz» kompanııasynyń prezıdenti jáne bas atqarýshy dırektory Lorenzo Sımonellı, «Anadolý Grýpp» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Týndjaı Ozılhan, «TelıaSonera» kompanııasynyń prezıdenti jáne bas atqarýshy dırektory Iohan Dannelınd, Eýra­zııalyq tabıǵı resýrstar korporasııasynyń (ENRC) aksıoneri Aleksandr Mash­kevıch, «Sberbank Rossıı» basqarma­synyń tóraǵasy German Gref, «Kameko» korporasııasynyń prezı­denti jáne basqarýshy dırek­tory Tım Gıtsel, «Ernst end Iаng» kompanııasynyń basshysy Karl Djoansson sóz sóıledi. Máselen, Keńes otyrysyndaǵy kún tártibindegi negizgi taqyryp týrasynda sóz alǵan «TelıaSonera» kompanııasynyń prezıdenti jáne bas atqarýshy dırektory Iohan Dannelınd: «Men Qazaqstannyń irgeli bastamalaryna qurmetpen qaraımyn. Ásirese, telekommýnıkasııa, energoqýattar qyzmetindegi belsendilik álem nazaryna iligýde. Bul oraıda, bizdiń kompanııa áriptestik yntymaqtastyqty, ózara tıimdi baılanystardy nyǵaıtýǵa árqashan múddelilik tanytady. Bul baǵyttaǵy júıeli jumys eleýli qaıtarym berýde. Qazirdiń ózinde Qazaqstan ekonomıkasyna 2 mıllıard dollardan astam ınvestısııa jumyldyrylyp, myńdaǵan jumys oryndary quryldy», dedi. Sondaı-aq, Iohan Dannelınd údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵynda ınnovasııalyq ınfraqurylymdy damytýdyń ekpindi kezeńi bastalatynyn atap kórsetip, munda kompanııanyń úlesi eleýli bolatyndyǵyna nazar aýdardy. Qazir bul kompanııa qyzmetin 13 mıllıon qazaqstandyq paıdalanyp otyr eken. Aldaǵy kezde qyzmet órisin keńeıtýge qolaıly múmkindik týatyn bolady. Eýrazııalyq tabıǵı resýrs­tar korporasııasynyń (ENRC) aksıoneri Aleksandr Mashkevıch sońǵy tórt jylda Eýrazııa toby Qazaqstan ekonomıkasyna 5 mıllıard dollardan astam ınvestısııa quıǵanyn atap kórsetti. Jalpy quny 2 mıllıardtan astam dollardy quraıtyn 12 ınvestısııalyq joba – Eýrazııa tobynyń jáne onyń 70 myńǵa jýyq ujymynyń ÚIID Memlekettik baǵdarlamasynyń iske asyrylýyna qosqan úlesi. Osy baǵdarlamadaǵy bizdiń ınvestısııamyzdyń úlesi – 13 paıyz. Jańadan 2 500-den astam jumys oryndary ashyldy. Kelesi besjyldyqqa bizdiń ınvestısııa 4 mıllıard dollardy quraıtyn bolady, olardyń 1 mıllıard dollarǵa jýyǵy óńdeýshi sala jobalaryna jumsalmaq. Bul jobalar ınnovasııalyq tehnologııalardyń endirilýin kózdeıdi jáne ónimdilik pen energotıimdilik ósimine, ózin­dik qunnyń tómendeýine jáne eko­lo­gııanyń jaqsarýyna baǵyttalǵan, dedi ol. Sondaı-aq, A.Mashkevıch ınvestısııany yntalandyrý pake­ti týraly oılaryn bylaısha jal­ǵastyrdy: «Qazaqstannyń negizgi júıe quraýshy metallýrgııalyq kásiporyndary ótken ǵasyrdyń ortasynda qurylǵandyqtan, keń aýqymdy renovasııalar qajet. Tek osylaı ǵana básekege qabilet­tilikti saqtaýǵa bolady. Al qoldanystaǵy óndiristiń renova­sııasyna baǵyttalǵan ınvestı­sııalardyń kólemi jańa zaýyt­tardyń qurylysyna baǵyttalǵan ınves­tısııalar kóleminen kem emes. Mysaly, Aqsý ferro­qorytpa zaýytyndaǵy eki seh­tyń renovasııasyna shamamen 260 mln. dollar baǵyttaý qaras­tyrylǵan. Biraq Úkimet usynǵan pakettegi jeńildikter mundaı jobalarǵa qoldanylmaıdy eken. Salyq jeńildikterin berýdegi teńsizdik jaǵdaıy ınvestorlardyń qoldanystaǵy kásiporyndarǵa salymdar salýǵa yntasyn aıtarlyq­taı tómendetetini anyq. Osyǵan oraı, pakette qarastyrylǵan salyq jeńildikterin qoldanystaǵy óndiristi jańǵyrtý men keńeıtýge baǵyttalǵan ınvestısııalarǵa da taratýdy usynamyz». A.Mashkevıch, sonymen qatar, jańadan belgilengen yntalandyrý sharalaryn qazir júzege asyrylyp jatqan jáne jaqyn ýaqytta qoldanysqa engiziletin strategııalyq jobalarǵa da qoldansa, ádil bolar edi degen oıyn jetkizdi. Mysaly, dedi ol, qýattylyǵy 440 myń tonna, quny 850 mln. dollar bolatyn jańa ferroqorytpa zaýytynyń qurylysyn alaıyq. Bul – sońǵy 5 jylda óńdeý ónerkásibi salasynda júzege asyrylǵan ınnovasııalar boıynsha balamasy joq iri joba. Onyń qurylysy aıaqtalyp keledi. Jańa yntalandyrý sharalaryn osy jobaǵa da qoldansa jón bolar edi. Sóziniń sońynda ol kompanııanyń áleýmettik baǵytty qoldaǵan jumystaryna toqtaldy. Eýrazııa tobynyń sońǵy 5 jyldyń ishinde salǵan áleýmettik ınvestısııasy 100 mlrd. teńgeden astam qarjyny qurady. Bul – Qazaqstannyń áleýmettik jańarýyna qosqan bizdiń qomaqty úlesimiz, dedi ol. Al «Sberbank Rossıı» bas­qarmasynyń tóraǵasy German Gref Qazaqstan Prezıdenti men el turǵyndaryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylýymen jáne EKSPO kórmesin uıymdastyrý quqyǵyn jeńip alýymen quttyqtady. Búginde Sberbank qyzmetterin dúnıejúzindegi 22 eldiń 110 mıllıon jeke tulǵasy jáne 1 mıllıonǵa jýyq kásiporyndary paıdalanady. «Sberbank» AQ EB – Sberbank halyqaralyq tobyna kiredi. Bul qurylym Qazaqstannyń qarjy naryǵynda jeti jyl boıy jemisti jumys istep keledi jáne aktıvteriniń kólemi boıynsha Qazaqstandaǵy EDB arasynda tórtinshi orynǵa ıe. Onyń 107 qurylymdyq bólimsheden turatyn fılıaldyq jelisi bar. Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­denti janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń ple­narlyq májilisi aıasynda «Sberbank Rossıı» men «Qazaq­stan temir joly» UK» AQ ózara yntymaqtastyq týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıdy. Osyǵan baı­lanysty German Gref: «Indýs­trııalandyrý baǵ­dar­lamasynyń ekinshi kezeńin júzege asyrý aıasynda Qa­zaq­stannyń aldynda ekonomıkany ártaraptandyrý boıynsha aý­qym­dy maqsattar tur. Ol eleýli ınves­tısııalar kólemin talap etedi. Osyndaı jaǵdaıda Sber­bank memlekettik-jekemen­shik seriktestigi sheginde ynty­maq­tastyqtyń jańa nysanyn usynýǵa daıyn. Ol – memlekettik kompanııalarmen, jeke sektormen jáne damý ınstıtýttarymen birlese otyryp iri ındýstrııalyq jáne ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý», degen ustanymyn ortaǵa saldy. «Anadolý Grýpp» kom­panııasynyń basqarma tóra­ǵasy Týndjaı Ozılhan: «Biz Qa­zaq­stannyń ekonomıkalyq damýyndaǵy qarqyn men onyń aýqymdylyǵyna rıza kóńilmen tilektespiz. Qazaqstan álemniń damyǵan ındýstrııalyq 30 memleketiniń qataryna qosylýǵa tolyq múmkindigi bar dep sanaımyz. Bizdiń «Efes» jáne «Koka-kola Ichechek» sııaqty iri kompanııalarymyz óz ınvestısııasynyń tıimdi qaıtarymyn kórip otyr. Almatydaǵy gazdalǵan jáne basqa sýsyndar shyǵaratyn zaýytymyzda 800-den astam adam jumys isteıdi. Kompanııanyń Qa­zaqstanda qyzmetin bas­ta­ǵan jyldardan bergi ınvestısııasynyń kólemi 1 mıllıon AQSh dollaryna jetti. Qazir biz Astanada jańa zaýyt qurylysyn bastadyq. Mundaǵy qarjy quıylymynyń jalpy kólemi 420 myń dollardy quramaq», dedi. «Efes Qazaqstannyń» Qar­a­ǵandy jáne Almaty qalalarynda syra zaýyttary bar. Qazir kompanııanyń naryqtaǵy úlesi 8 paıyzdan 60 paıyzǵa jetipti. Qazaqstandaǵy ınvestısııalyq klımattyń jaqsarýy kompanııanyń aldaǵy qyzmetine serpin beredi deý­ge tolyq negiz bar. «Kameko» korporasııasynyń prezıdenti jáne basqarýshy dırektory Tım Gıtsel: «Kom­panııamyz 1993 jyldan beri Qazaqstanda jumys isteı­tin­dikten, osynaý ǵajaıyp eldiń da­mý baspal­daqtaryna kýámiz. Bul umtylys­tardy tilektestik nıet­pen qoldap kelemiz. Máselen, Inkaı ken ornyn paıdalanýǵa berý arqyly (147 myń tonna ýran) memlekettiń paıdaly qazba baılyqtary qoryn tolyq­tyrýǵa septestik. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńinde qomaqty jumystar belgilenip otyr. Bul bizdiń de jańa satylarǵa kóterilýimizge múmkindik jasaıdy», dese, «Ernst end Iаng» kom­panııa­synyń ókili Karl Djo­han­s­son: «Qazaq­stannyń ınvestısııalyq tartym­dylyǵyn zertteýdiń bıylǵy qorytyndysy el ekonomıkasynyń damýyna alǵy­sharttar qalaıtynyn kórsetti. Bul – suraý salynǵan 27 eldiń 200-den astam ınvestorynyń ortaq pikiri. Osy kórsetkish aldaǵy úsh jylda burynǵy deńgeıden de óse túspek. Muny biz eldegi makroekonomıkalyq, áleýmettik jáne saıası turaqtylyqpen baılanystyramyz. Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqtyń qurylýy bul baǵyttaǵy serpindi qýattandyra túspek», degen oıymen bólisti. Is-sharanyń qorytyndy bó­li­ginde «Býrabaı-Qostanaı» tele­kópiri bolyp, onyń bary­syn­da Memleket basshysy «Toıota» avtomobılderin shy­ǵarý jónindegi jobany iske qosý rásimine qatysty. Sońynda Nursultan Nazarbaev Shetel ınvestorlary keńesiniń kelesi otyrysynda Qazaqstandaǵy agrobıznesti damytý máselelerin talqylaýdy jáne ony Shymkentte ótkizýdi usyndy. Otyrystan keıin Nur­sul­tan Nazarbaev Keńeske qaty­sýshylarmen birge Shýche kóliniń jaǵasyna tigilgen etno-aýyldy aralap kórdi. Baqbergen AMALBEK, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». Aqmola oblysy, Býrabaı kenti.