Halyqtan shyqqan qaıratker

Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde Alash arystarynyń biri, jıyrma jylǵa jýyq Qazaqstan men Túrkistan aımaǵynyń qoǵamdyq-saıası, ǵylymı-aǵartýshylyq mekemelerinde jaýapty qyzmetter atqarǵan iri memleket jáne qoǵam qaıratkeri Oraz Jandosovtyń 115 jyldyǵyna arnalǵan «Oraz Jandosov – aǵartýshy, ǵylymdy uıymdastyrýshy jáne reformator» atty taqyrypta konferensııa ótti. Jıynǵa eli­mizge belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, tarıhshy ǵalymdar, Almaty qalasyndaǵy joǵary oqý oryn­darynyń rektorlary, O.Jandosovtyń urpaqtary,  son­daı-aq, Almaty oblysynyń Jambyl, Ile, Eńbekshiqazaq, Raıymbek aýdandarynan ókilder qatysty. Alash ardaqtylarynyń arasynan qazaq halqynyń qamyn jep ótken memleket jáne qoǵam qaıratkeri Oraz Jandosovtyń alar orny erekshe. Onyń artyna qaldyrǵan rýhanı murasy da ushan-teńiz. Orazdyń Qıqym­ulynyń jaryq dúnıedegi ǵu­my­ry qamshynyń sabyndaı tym kelte bolyp, qyryq jastyń qyr­qasyna da ilige almaı ket­ti. Nebári 39 jyl ǵana ómir sú­­rip, 1937 jylǵy stalındik rep­­ressııanyń qurbany bolǵan onyń ulty úshin jasap ketken jasampazdyǵy halqynyń júreginde qaldy. Sondyqtan da er eńbegin eli qurmetteıdi. – Oraz Jandosov mereıtoıy­nyń bizdiń ýnıversıtette atalyp ótýiniń erekshe maǵynasy men ózindik syry bar, – dedi konferensııany ashyp, sóz sóı­legen Qazaq ulttyq agrar­lyq ýnıversıtetiniń rektory, QR UǴA akademıgi Tilektes Espolov. – Ol memleket jáne qoǵam qaıratkeri ǵana emes, bilimi mol, zerdeli zertteýshi ǵalym. О́z zamanyndaǵy elimizdiń áleýmettik, aýylsharýashylyq salalaryna aralasa júrip, ulttyq máselelerdi sheshe bilgen azamat retinde tarıhta qaldy. Bıik maqsattardy aldyna qoıǵan qaıratker aýyl ekonomıkasyn zertteý jónindegi úlken ekspedısııany basqaryp, ǵylymı eńbekter jazdy. 1930-1932 jyldary Qazaq memlekettik aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń (qazirgi QazUAÝ) dırektorlyǵy qyzmetin abyroımen atqardy. Sol bir qıyn-qystaý kezeńde ınstıtýt qabyrǵasynan agrarlyq salanyń bir shoǵyr bilimdi mamandary túlep ushty. Onyń uıymdastyrýymen elimizde bir­neshe joǵary oqý oryndary ashyldy. Máselen, Abaı atyndaǵy Almaty mem­leket­tik ýnıversıteti, aýyl sharýa­shylyǵy jáne zoo­ve­terınarlyq ınstıtýty men orta bilim be­retin taǵy da birneshe mekemeler. Almatydaǵy mem­le­kettik kitaphana da Oraz Jan­dosovtyń uıytqy bolýymen el ıgiligine berilgen bolatyn. Tarıhshylardyń derekterine súıensek, 1918 jyly nebári 19 jasynda Qazaqstandaǵy is-qaǵazdardy qazaq tilinde júrgizý kerek degen másele kótergen adamnyń biri Oraz Jandosov. Al, 22 jasynda ol Vernyı qala­synyń ataýyn Almaty etip ózgertý ókimine qol qoıǵan. Oraz Jandosov esimi Álibı Jan­geldın, Sáken Seıfýllın, Sma­ǵul Sádýaqasov, Turar Rysqulov syndy qazaqtyń marqasqa tulǵa­larymen qatar atalady. Jıynda sóz alǵan qoǵam qaı­ratkeri, qazaqtyń kórnekti aqyny Oljas Súleımenov, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ıns­tıtýtynyń dırektory Hankeldi Ábjanov, Abaı atyndaǵy QazUPÝ-dyń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Gúlnár Nurymbetova, «Mysl» jýrnalynyń redaktory Seıdahmet Quttyqadam qaıratkerdiń qazaq halqy úshin jasaǵan eńbegin ortaǵa saldy. Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory H.Ábjanov qatysýshylarǵa konferensııa materıaldarynyń jeke jınaq bolyp jaryq kóretinin jetkizdi. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Almaty. Sýretti túsirgen Mamyrjan BOTABEKOV.