Memleket basshysy halyqqa arnaǵan jyl saıynǵy Joldaýynda sot júıesi qyzmetine erekshe nazar aýdarady, sot tóreligin atqarýda zań men ar-ojdandy basshylyqqa alý kerektigin aıtady.
Elbasy 2013 jyldyń 20 qarashasynda ótken Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezinde: «Qazaqta «bılik aıtý ońaı, bilip aıtý qıyn» degen sóz bar. Ádil qazylyq etý kez kelgen sýdıanyń qasıetti paryzy. Ol úshin zańdy bes saýsaqtaı bilý jetkiliksiz. Eń bastysy, bı adal, ádil bolýy kerek. Qazy – halyqtyń ojdany. Ol qara qyldy qaq jarǵan ádil bolsa, daýgerler tóreliktiń durystyǵyna kúmán keltirmeıdi», dedi. Sóıtip, sýdıalarǵa senim arta otyryp, «jekelegen sýdıalardyń kásibı biliktiliginiń tómendigi, moraldyq-etıkalyq beınesiniń nasharlyǵy qazaqstandyq sot júıesindegi kemshiliktiń biri» ekenin eskertti.
Rasynda da, sýdıalar únemi halyqpen tikeleı qarym-qatynasta bolǵandyqtan olardyń moraldyq beınesi men kásibı jetistigi qyzmet barysynda erekshe ról atqaratyndyǵy belgili. Sondyqtan árbir sýdıa sot bıliginiń táýelsizdigin nyǵaıtýǵa, óz kásibiniń bedelin arttyrýǵa, sot tóreligin nyǵaıtýǵa qatysty jumystardy adal júzege asyrýǵa tıis. Eger sýdıa osy ózine júktelgen qyzmettik paryzyn durys oryndamaı, ádeptilik normalarynyń talaptaryn buzsa, onda olarǵa tártiptik sharalar qoldanylady.
Osy sharalardy qoldaný týraly sheshimdi sýdıa ádebi komıssııalary, respýblıkanyń kez kelgen sýdıasyna qatysty tártiptik is júrgizýdi qozǵaý týraly máseleni qaraı alatyn nemese sýdıa ádebi kodeksinde kórsetilgen Sot jıýrıi qabyldaı alady. Al sýdıalarǵa qatysty qoldanylatyn sharalar bıliktiń basqa ókilderine qoldanýǵa kelmeıdi. Sýdıa táýelsiz, oǵan qol suǵylmaıdy, qyzmetine taǵaıyndalady jáne turaqty negizde jumys isteıdi, attestattaýdan ótpeıdi.
Aqmola oblystyq sotynda sýdıalar qaýymdastyǵynyń birden-bir organy – sýdıa ádebi jónindegi turaqty komıssııa jumys istep keledi. Komıssııa jumysynyń maqsaty – sýdıalar qyzmetiniń tazalyǵyn, sýdıalardyń Sýdıa etıkasy kodeksinde kórsetilgen etıkalyq normalary men tártip erejelerin saqtaýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady.
Komıssııa sýdıa ádebin buzý týraly máseleni qaraý úshin buqaralyq aqparat quraldarynyń jarııalanymdarynda, prokýrorlardyń usynymdarynda jáne basqa da resmı ótinishterde, azamattardyń hattarynda, aryzdary men shaǵymdarynda qamtylǵan málimetter negiz bolýy múmkin. Sonymen qatar, komıssııa Sýdıa etıkasy kodeksiniń buzylýy týraly materıaldardy, aryzdar men shaǵymdardy óz bastamasy boıynsha, sondaı-aq, azamattardyń, laýazymdy adamdar men uıymdardyń aryzdary boıynsha qaraı alady.
2013 jyly Aqmola oblystyq sotynyń sýdıa etıkasy jónindegi komıssııanyń qaraýyna 9 sýdıaǵa qatysty 10 shaǵym túsken. Mán-jaılary boıynsha onyń tórteýi jáne Aqmola oblystyq soty tóraǵasynyń tórt usynysy qaraldy. Tórt usynys jáne eki shaǵym boıynsha (tórt usynystyń negizderi tolyq dáleldengen, eki shaǵymnyń ýáji jartylaı dáleldengen) sýdıalardyń sýdıa etıkasy talaptaryn buzǵandyǵy týraly hattamalyq sheshimder shyǵaryldy. Eki shaǵymdy tekserý barysynda mundaı buzýshylyqtar anyqtalmaǵandyqtan olar qysqartyldy. Olardyń ishinde sot prosesi barysynda sýdıaǵa tán emes minez kórsetý, mas bolyp avtokólikti júrgizý, bireýden qaryzǵa aqsha alyp ony der kezinde qaıtarmaý derekteri kezdesken. Árıne, barlyq negizdi shaǵymdar boıynsha sýdıalar tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Biraq «bir qumalaqtyń bir qaryn maıdy shiritetinin» eskersek, osyndaı oqıǵalar sot júıesiniń bedelin túsiretini ókinishti-aq. Endeshe, memleket atynan bılik aıtatyn sýdıalardan qashanda adaldyqtyń aq samaly esip turýy qajet dep oılaımyn. Olar Elbasymyz aıtqandaı, bılik aıtqanda, bilip aıtsa ǵana, ondaı sýdıaǵa eshkim min taǵa almaıdy. Mine, «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń da basty mejeleriniń biri osy emes pe.
Alma ESENEEVA,
Aqmola oblystyq sotynyń sýdıasy, sýdıa ádebi jónin-
degi komıssııa tóraıymy.