Memleket basshysy Parlament Májilisiniń saılaýy 19 naýryzda ótetini týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Jalpy, bul saılaý osyǵan deıin ótkizilgen saıası is-sharalardan ózgeshe ótkeli tur. Onyń birneshe sebebi bar.
Birinshiden, Májilis saılaýynyń kezekten tys ótetini aldyn ala belgili boldy, Prezıdent ony jarty jyl buryn Joldaýynda jarııalady. Bul saıası partııalarǵa eldiń muń-muqtajyn eskere otyryp, áleýmettik salamyzdy saralap alyp baryp saılaýaldy baǵdarlamalaryn daıyndap alýǵa múmkindik berip otyr.
Ekinshi erekshelik – saılaýdyń aralas proporsıonaldy majorıtarlyq júıemen ótýinde. Iаǵnı tek partııalyq tizim emes, sonymen birge jekelegen azamattar, jekelegen tulǵalar bir mandattyq okrýg arqyly depýtattyqqa saılana alady.
Úshinshiden, saıası partııalardyń Májiliste basym bolýyna múmkindik beretin ózgeris – ótý mejesiniń jeti paıyzdan bes paıyzǵa tómendetilýi. Jalpy, bul ózgeristiń de negizgi maqsaty elimizdegi saıasattyń kóp túrliligine, ıaǵnı saıası plıýralızmniń damýyna jol ashady. Negizi mundaı ózgeristerdiń barlyǵy 2019 jyldan beri Memleket basshysy Q.Toqaevtyń saıası reformalarynyń negizinde júrip jatqany belgili. Bul ótken jazda ótken referendým, Konstıtýsııalyq reformadaǵy ózgeristerdiń is júzinde asyp jatqanyn bildiredi.
Mundaǵy eń mańyzdysy, eń úlken tartys óńirlerde oryn alǵaly tur. Máslıhattar da taratyldy, endi alda olardyń jańadan qurylýy úsh deńgeıli túrde ótedi. Belgili bolǵandaı birinshisi respýblıkalyq deńgeıdegi májiliske 70/30 paıyzdyq, oblys ortalyqtary men respýblıkalyq deńgeıdegi qalalarda 50/50 jáne qala men aýdandyq máslıhattardyń 100 paıyzdyq aralyqpen ótkiziledi. Bul aldaǵy ýaqytta shyn máninde Májiliske bolsyn, máslıhatqa bolsyn depýtattardyń jańa býynynyń kelýine múmkindik beredi. Bul eger aldaǵy saılaýǵa tirkelip, belgilengen 7 partııa qatysatyn bolsa, Májiliske túrli saıası kúshterdiń ókilderi keledi degen sóz. Sondaı-aq jer-jerdegi azamattyq qoǵam ókilderi men belsendi azamattardyń bir mandatty okrýgterden shyǵýy jańa depýtattardyń saıası arenaǵa kóterilýine septigin tıgizedi.
Kelesi bir ózgeris – eger Májiliske 7 partııa ishinen keminde 4 partııa ótetin bolsa, bul árıne memlekettik apparattarǵa jańa kadrlardyń kelýine múmkindik beredi. О́ıtkeni árbir saıası kúsh óziniń saılap, saralap alǵan ókilderin usynady. Osy turǵydan alǵanda bul jalpy saıası júıeniń jańarýynan bólek, jańa kadrlarǵa, bilikti mamandarǵa jol ashady.
Sondaı-aq zań shyǵarýshy jáne zań bekitýshi organǵa aınalyp otyrǵan Májilistiń qaýqary da arta túspek. Buǵan deıin eger Májilis zańdy qarap, Senat bekitken bolsa, qazir Senat kelisim berý fýnksııasyn ǵana atqarady. Sondyqtan Májilis depýtattarynyń jaýapkershiligi men belsendiligi artyp, saıası arenada jańa tartysty báseke bastalmaq.
Qazbek MAIGELDINOV,
Prezıdent janyndaǵy Ulttyq quryltaı múshesi, Májilis janyndaǵy Qoǵamdyq palata múshesi, saıasattanýshy