Eli erke aqyn atap ketken Narsha Qashaǵanulynyń baqılyq bolǵanyna da biraz jyldyń júzi boldy. «Elde turam» dep jyrlaǵan aqynnyń «Aýyl ǵana aýyspaıtyn astana» degen tirkesin talastyq jerlesteri aýzynan tastamaı aıtyp júredi.
Narsha týraly áńgime qozǵala qalsa, belgili kompozıtor Áýezhan Salabekovtiń shyǵarmalary týraly aıtpaý múmkin emes. Aqyn men kompozıtor tandeminen týǵan birneshe án jergilikti halyqtyń júreginen oryn tapsa, áıgili «Mýzart» toby oryndaǵan «Rahmet saǵan, týǵan el», belgili ánshi Asqar Júnisbekov shyrqaǵan «Hat jazyp tur» ánderin kúlli qazaq halqy súısinip tyńdady. Esti ánder áli kúnge deıin eskirgen joq. О́ıtkeni sazy men sózi úılesken týyndynyń ólmeıdi.
Narsha Qashaǵanuly men Áýezhan Salabekov shyǵarmashylyǵyn toǵystyrǵan «Rahmet saǵan, týǵan el» áni jurtty birden baýrap aldy. Aýylǵa degen saǵynyshty sát saıyn arttyra túsetin týyndyny, rasynda da tebirenbeı tyńdaý múmkin emes.
«Qasıettim, kıelim,
Jaralǵan senen súıegim.
Arqardaı aýyp júrgende,
Arqamdy saǵan súıedim,
Rahmet saǵan, týǵan el»,
dep keletin ánniń qaıyrmasynyń ózi adam boıyndaǵy sezim pernelerin dóp basatyny daýsyz. Osylaısha, janyńdy baýraı túsetin án kimdi de bolsyn beıjaı qaldyrmaıdy.
Aqıqatynda, «Rahmet saǵan, týǵan el» kompozıtordyń tapsyrysymen jazylǵan qatardaǵy kóp ánniń biri emes. Kózi tirisinde Nákeńniń ózi bul óleńdi Talas aýdanynyń Qurmetti azamaty ataǵyn alǵan kezde jazǵanyn aıtyp júretin. Ǵumyr boıy elde turǵan aqyn kóńili tolqyp, eline rızashylyǵyn bildirý maqsatynda saltanatty is-sharadan bir saǵat buryn ǵana osy óleńdi aq paraq betine túsirgen eken.
«Elde týdym, elde eseıdim, er jettim,
Kisiliktiń mektebinen elde óttim.
Elde júrse bolady eken elde ekpin,
Esik jaqta júrmeı erkin tórlettim».
Narsha aqynmen kózi tirisinde birneshe márte áńgimelesýdiń sáti túsken edi. Sonda ǵoı, «Nege ómir boıy aýylda turyp kelesiz?» dep suraımyn. Ol osy bir shýmaqty oqıdy da ári qaraı aǵaıynnan alystaǵysy kelmeıtinin kestelep turyp aıtyp beretini.
Osylaısha kútpegen jerden jazylǵan «Rahmet saǵan, týǵan el» atty óleńin aqyn saltanatty is-sharada jerlesterine rızashylyq haty retinde oqyp beredi. Keıinnen osy óleńi jańa jınaǵyna enedi. Aqynnyń sol kitabymen tanysqan kompozıtordyń boıyn shabyt kernep, jańa án dúnıege keledi. Alaıda Áýezhan Salabekov ol kezde óleńniń qandaı jaǵdaıda dúnıege kelgeninen habarsyz edi.
«Shyntýaıtynda, «Rahmet saǵan, týǵan el» – táýelsizdik jolynda janyn qurban etken bozdaqtarǵa, alashordashylarǵa, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta sheıit bolǵan batyrlarǵa arnalǵandaı kórinetini bar. Naǵyz poezııaǵa laıyqtalyp jazylǵan án bolǵandyqtan shyǵar, jurttyń da júregine jyldam jetti. Ári-beriden keıin munda tarıhqa degen qurmet, qazaq halqyna degen sheksiz alǵys jatyr. Sodan da bolsa kerek, osy án áli kúnge deıin eskirgen joq», degendi kompozıtor Áýezhan Salabekov kezdesýlerde jıi aıtyp júredi. Rasynda da solaı ǵoı.
Aıtpaqshy, óleńniń túpnusqasynda «saǵan» degen sóz bolmaǵan. Aqyn «Rahmet týǵan el» dep aıaqtaýdy jón sanaǵan. Alaıda kompozıtor ánniń yrǵaǵyna saı kelýi úshin eki býynnan turatyn «saǵan» sózin qosýdy jón dep tapqan. Onysy utymdy shyqqanyn da aıta ketken lázim.
О́nerde shekaranyń bolmaıtyny aqıqat. Ásirese mýzykanyń tili ortaq ekenine eshkimniń talasy da joq shyǵar. Ony kompozıtordyń taǵy bir sózinen ańǵarýǵa bolady. Qaıbir jyly elordada ótken úlken konsertiniń birinde sheteldik qonaqtar Narsha men Áýezhannyń tandeminen týǵan «Rahmet saǵan, týǵan el» ánin berilip tyńdap, óz pikirin bildirýdi jón dep sanapty.
«Mýzart» tobynyń oryndaýynda Qazaq eline keńinen tanylǵan «Rahmet saǵan, týǵan el» atty shyǵarmamdy sheteldikter de unatyp qalypty. Sózin Narsha Qashaǵan aǵamyz jazǵan bolatyn. Osy án Astanada ótken bir úlken konsertte oryndalyp, shet memleketterden kelgen ókilder tamsana tyńdaǵan. Arab jáne nemis ultynyń ókilderine qatty áser etkeni meni qaıran qaldyrdy. Konsertten keıin bizge jaqyndap: «Biz sózin túsingen joqpyz. Alaıda lırıkalyq án júregimizge jyly tıdi. Keıinnen aýdarmashy arqyly ánniń sózin tárjimalatqan kezde áseri tipten arta tústi», dep iltıpat bildirdi», deıdi kompozıtor, Mádenıet salasynyń úzdigi Áýezhan Salabekov oıymen bólisip.
«Qazaq dep soqqan júregim,
Qazyǵyńnyń biri edim.
Taıǵaǵynda taǵdyrdyń,
Tabandy saǵan tiredim,
Rahmet saǵan, týǵan el!
Erkeledim, esirdim,
Essiz, kózsiz kósildim.
Eńirep ketti esil kún,
Bárin de sonyń keshirdiń,
Rahmet saǵan, týǵan el!»
dep jyrlaǵan Nákeń kózi tiri bolǵanda 1 sáýir kúni 72 jasqa tolar edi. Aqynnyń 70 jyldyǵy oıdaǵydaı deńgeıde atalyp ótilgen joq... Salaǵa jaýaptylardy qaıdam, bir anyǵy Nákeńdi eli umytpaıtyny anyq. О́ıtkeni «Erke aqyn» degen atty qoıǵan da eli edi ǵoı...
Jambyl oblysy