Qazaqsha dáris oqıtyn Nınomanııa senseı

Otandyq joǵary oqý oryn­darynyń arasynda Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń Qıyr Shyǵys kafedrasy – japon tili men tarıhyn meńgergen mamandardy daıarlaıtyn jetekshi bilim berý ortalyǵy. Otyz jyl ishinde ýnıversı­tet Kúnshyǵys eliniń birqatar JOO jáne ǵylymı ortalyqtarymen tyǵyz ári berik qarym-qatynas ornatty. So­lar­dyń biri – Sýkýba ýnıversıteti. Búgin biz osy Sýkýba ýnıversıtetinen ar­naıy shaqyrylǵan QazUÝ-dyń professory Nınomııa Takashı jóninde sóz qozǵamaqpyz.

Nınomııa Takashı 2014 jyldan bas­tap segiz jyl kóleminde QazUÝ-dyń oqytýshy-professorlyq quramynda jumys istep keledi. Ustazdyń, japonsha aıtqanda senseıdiń alǵan bilimi men kásibı tájirıbesine qatysty aıtar bolsaq, ol 1999-2003 jyldar aralyǵynda Japonııanyń ataqty joǵary oqý orny Nara ýnıversıtetinde bilim alady. Ol ýnıversıtette ejelgi Taıaý Shyǵys tarıhyn zertteýmen aınalysady. Bolashaq professor ýnıversıtettiń úshinshi kýrsynda oqyp júrgen kezinde ejelgi tarıhpen qatar, álemniń kóne jazýlary men tilderin úırenýge qyzyǵýshylyq tanytty. Naqtyraq aıtqanda, japon ǵalymy shýmer jáne akkad sııaqty ejelgi órkenıetterdiń tilderin zertteýdi qolǵa alady. Akkad tiline yqylas tanytqany sonsha, ol túrli kitaptar men sózdikterdi paıdalana otyryp, úzdiksiz bilim alýdyń arqyly akkad tilin jetik meńgerip shyǵady.

2003 jyly Nınomııa Taka­shı Sýkýba ýnıversıtetine magıs­tratýraǵa túsip, akkad, arab, ıvrıt jáne amhar sııaqty tilderdiń arǵy tegi proto-semıt tilderin zertteı bastaıdy. Ásirese Oman men Iemen memleketterinde taralǵan mehrı, djıbbalı jáne sokotrı dep atalatyn kóne semıt tilderin zerdeleý­ge kóp kóńil bóledi. Osy kezde sheteldik ustaz Oman men Iemende zertteýlerdi júzege asyrý úshin arab tilin úırenedi. Arab tilin joǵary deń­geıde ıgergen japon ǵalymy aqy­ry Efıopııa jáne Omanǵa arnaıy baryp, ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizedi.

Biliktiligin odan ári shyńdaý maqsa­tynda, Nınomııa senseı 2007 jyly Sýkýba ýnıversıtetiniń doktorantýrasynda oqýyn jalǵas­tyrady. Bolashaq professor doktorantýrada oqyp júrgen jyldary Sýkýba ýnıversıtetinde japon tilin oqytý ádistemesi boıynsha arnaıy bilim alady. Sondaı-aq ýnıversıtettegi Orta Azııa elderin zertteý ortalyǵyna qyzmetke ornalasady. Sóıtip ol buryn zerttemegen jańa salany ıgere bastaıdy. Qyzmetke ornalasqannan keıin, ustaz qazaq stýdentterimen etene aralasyp, respýblıkamyz týraly, halqymyzdyń ádet-ǵurpy, turmys-salty, qoǵamdyq-áleýmettik ómiri jóninde jan-jaqty maǵlumat alady. Munda japon ǵalymy Qazaqstannyń tarıhyn, mádenıetin, ulttyq bolmysyn, tilin egjeı-tegjeıli zerdelep, bilimin tereńdetedi.

Orta Azııa elderin zertteý ortalyǵyn­da qyzmet istep júrgen kezinde Nınomııa senseı Sýkýba ýnıversıtetinde ótkizil­gen ǵylymı konferensııaǵa Qazaqstan atynan qatysqan, sol jyldardaǵy QazUÝ prorektory bolǵan Tilekqabyl Ra­mazanovpen tanysady. Al 2013 jy­ly japon ǵalymy alǵash QazUÝ-ǵa kelip, ýnıversıtettiń sol kezde birinshi prorektory qyzmetinde bolǵan Muhambetqalı Búrkitbaevpen kezdesedi. Eki jaqty kelissóz júrgizýdiń nátı­jesinde, japon professory ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde qyzmet etýge resmı túrde shaqyrylady. Qazaqstanǵa kelýden buryn ol qazaqtyń tili men dili, qoǵamdyq úıymdasýy, dástúrli turmys-tir­shiligi jóninde aqparat jınap, ábden daıyndalady.

Qazaqstanǵa qyzmet etýge kelgen Nınomııa senseı birden QazUÝ-dyń daıyndyq fakýltetine túsip, qazaq tilin oqı bastaıdy. Ol tańerteń qazaqsha úırenip, tústen keıin Shyǵystaný fakýltetinde japon tilinen sabaq beredi. Professor Qazaqstanǵa kelip, qazaq tilin úırene bastaǵanda, kúndelikti ómirde keıbir sózderdi túsiný qıyn bolǵa­nyn aıtady. Túsinbegen sózderdi sózdikterden qarap, áriptesterinen surap, eńbeqqorlyqpen, tabandylyq­pen qazaq tilin úırenedi. Sabaq­tan tys ýaqytynda, teledıdar kórip, áriptesterimen, taksı júrgi­zýshi­lerimen qazaqsha sóılesip, jergilikti tilde pikir almasýǵa daǵdyla­nady. Osylaı Nınomııa senseı eki jyl qazaq tilin oqyp, qazaq tilinde erkin sóılep, óz oıyn erkin jetkize alatyn dárejege jetedi. Qazaqsha taza sóılep qana qoımaı, qazaq tilinde dáris oqyp, maqalalar men ǵylymı eńbekter jaza bastaıdy.

Japon ǵalymy qysqa ýaqyt ishinde ózi buryn-sońdy estip-bilmegen, óz týǵan jerinen múldem ózgeshelenetin eldiń tilin meńgerip, ádebıeti men mádenıetin oqyp bilip, osy isimen qazaq eli men halqyna óziniń erekshe qurmetin bildire aldy. Oǵan qosa Nınomııa senseı qazaq tilin jetik meńgerý arqyly japon tili men Kúnshyǵys eliniń tól mádenıetin bizdiń elimizdiń azamattaryna tanystyrý múmkindigine ıe boldy. Qazirgi kezde japondyq professor QazUÝ Shyǵystaný fakýltetinde sabaq berýmen qatar, qazaq jáne japon tilderiniń grammatıkalyq erekshelikterin zerdelep, salystyrmaly taldaýlar júrgizýde. Sondaı-aq ustazdyń QazUÝ fakýltetterinde, respýblıkamyzdyń ózge de joǵary oqý oryndarynda Kúnshyǵys eliniń ulttyq bolmysy, mádenıeti jáne bilim berý júıesi taqyrybynda dáris oqyp júrgeni – sonyń aıǵaǵy.

Árbir isin erekshe yjdaǵatty­lyqpen, tııanaqtylyqpen oryndap, kemeline jetkizetin osyndaı bilikti ustazdardan tálim alǵan jas­tarymyz shyǵys tilderi, mádenıeti men tarıhyn úırenip, álem týraly aqparattardan habardar, básekege qabiletti, oı-órisi keń, bilimdi azamattar bolyp qalyptasatynyna senimdimiz. Osylaısha eki el ara­syndaǵy baılanystardy nyǵaıtý jolynda eńbek etip júrgen, ári qazaq tili men mádenıetin qa­dirlep, qurmet tutatyn japon ǵaly­my­nan bizdiń úlgi alar tustarymyz, kóńil­ge toqyp úırener dúnıelerimiz kóp-aq.

Gúlmıra TAZABEKOVA,

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy