Qazaqstanda bir mandatty okrýgter boıynsha sońǵy saılaý 2004 jyly ótti. Demek saılaýǵa qatysty aqparatty kóbirek taratý kerek. Iаǵnı daýys berýdiń erekshelikteri men saılaýdyń proporsıonaldy-majorıtarlyq júıesi týraly túsindirme jumysyn júrgizgen jón.
Bir aıta keterligi, ótken saılaýdyń qorytyndysy boıynsha partııalyq tizimdegi áıelder men jastarǵa 30 paıyzdyq kvota berý normasy júzege asyrylyp, parlamenttik oppozısııa ınstıtýty da engizildi. Bıylǵy saılaý naýqanynyń ereksheligi kóp.
Olardyń qataryna saıası partııalardy tirkeý talaptarynyń edáýir jeńildegenin atap aıtsaq bolady. Bul is júzinde jańa partııalyq qozǵalystarǵa jol ashty. Máselen, saılaý jarııalanǵan kezeńde «Baıtaq» jáne «Respýblıka» atty eki jańa partııa tirkelgen. Partııalardy qurýdyń jańa tártibinen bólek, partııalardyń Parlamentke kirýine qoıylatyn shekti kedergi de tómendetildi.
Osynyń bárine bir mandatty saılaý okrýgi boıynsha kandıdattardyń úgit-nasıhat jumystary da qosylyp, jańa saılaýda tartysty kúsheıte túspek. Bir mandatty úmitkerler Májilistegi 29 orynǵa talasady.
О́ńirlik deńgeıde de aıtarlyqtaı belsendi saılaý naýqany ótýge tıis. Oblystar jáne Astana, Almaty jáne Shymkent qalalary máslıhattarynyń depýtattary partııalyq tizim boıynsha da, bir mandatty okrýgter boıynsha da saılanady. Al aýdandyq máslıhat depýtattaryn saılaý tolyqtaı bir mandattyq júıemen ótedi.
Janar SANHAEVA,
Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri