Jýyrda Ortalyq memlekettik arhıv jáne «Ǵylym ordasy» mamandarynyń uıymdastyrýymen kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ydyrys Kóshkinovtiń týǵanyna 125 jyl tolýyna oraı respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Sondaı-aq «Ydyrys Kóshkinov: qujattary men materıaldar jınaǵy» tanystyryldy. «Qazaqstandaǵy tulǵatanýdyń ózekti máseleleri jáne Ydyrys Kóshkinuly» atty alqaly jıyn barysynda Prezıdenttiń keńesshisi Málik Otarbaev Memleket basshysy Q.Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqydy.
«Ydyrys Kóshkinov elimizdiń birneshe oblysyn basqaryp, el múddesi úshin kúresken aıtýly tulǵalardyń biri. Osyndaı kezeńde el úshin eńbek etken arystardyń esimin este qaldyrý, elge etken qyzmetin jan-jaqty dáripteý jas urpaqty otansúıgishtikke tárbıeleý úshin qajet. Y.Kóshkinov jáne tulǵatanýdyń ózekti máselelerine arnalǵan jıynnyń mán-mańyzy zor. Kúrdeli kezeńde ult múddesine qyzmet etip, basyn báıgege tigip, jankeshtilikpen eńbek etken tulǵalardy ulyqtaý bizdiń paryzymyz», delingen quttyqtaý hatta.
Jıyn moderatory, Ortalyq memlekettik arhıv dırektory Sábıt Shildebaı atap ótkendeı, HH ǵasyrdyń 20-30-jyldary ártúrli deńgeıdegi memlekettik qyzmetterde bolyp, qazaq halqy úshin eren eńbek sińirgen Ydyrys Kóshkinovtiń qoǵamdyq-saıası jáne memlekettik qyzmeti búginde tereń zertteýdi qajet etedi. Osy kezeńde Y.Kóshkinov sekildi eńbek etken qaıratkerlerdiń, tarıhı tulǵalardyń kópshiligi búginde óz dárejesinde zerttelmeı keledi. О́kinishke qaraı, olardyń ult múddesi jolyndaǵy qyzmeti zertteýshilerdiń nazarynan tys qaldy. Osy oraıda «Ydyrys Kóshkinov: Qujattary men materıaldar jınaǵynyń» jaryqqa shyǵýy ydyrystanýǵa qosylǵan súbeli úlestiń biri sanalady. Y.Kóshkinov týraly alǵashqy ǵylymı eńbekterdi jazǵan Aqaı Núsipbekov pen Keńes Nurpeıisovtiń maqalalarynda qaıratkerdiń tarıhı kelbetine qatysty alǵashqy shtrıhtar jasaldy. О́z zamandastarynyń, sondaı-aq belgili tulǵalardyń eńbekterinde birshama derekter berilgenimen, Y.Kóshkinovtiń qyzmeti tolyq qamtylmady.
Is-sharaǵa Arhıv isteri jáne qujattamany basqarý komıtetiniń tóraǵasy Qýat Borash, «Ǵylym ordasy» dırektorynyń ǵylymı ister jónindegi orynbasary Nurlan Seıdin jáne basqalar tulǵa esimin dáripteýge baılanysty qolǵa alynǵan ári atqarylǵan isterge baılanysty pikirlerin ortaǵa saldy.
Y.Kóshkinovtiń ómiri men qyzmeti týraly baıandama jasaǵan jınaqty qurastyrýshylardyń biri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Rashıd Orazov qaıratkerdiń qoǵamdyq-saıası jáne memlekettik qyzmeti men eńbekterine keńinen toqtalyp ótti. «1916 jylǵy Jetisý óńirinde bolǵan saıası oqıǵalar jas Ydyrystyń azamattyq kózqarasynyń qalyptasýyna yqpal etti. Ol Qaraqara ult-azattyq kóterilisiniń kýási boldy. 1918 jyly Qazaqstannyń barlyq aımaǵynda keńes bıligi ornady. Alǵashqyda elimizdiń soltústik-batys jáne soltústik-shyǵys aımaqtaryna jetken keńes bıligi Jetisý jerin de qamtyp, Ydyrys keńestik organdar jumysyna belsene atsalysa bastaıdy. Ydyrys Kóshkinov qandaı qyzmette bolsyn ulttyq múddeni joǵary qoıa bildi, jer bólý máselesinde kedeılerge qolaıly, tyń jerlerdi berýge tyrysty. Osy oraıda Jarkentte qurylǵan «Qosshy qorynyń» bastamashysy bolyp, osy ýezdegi kedeıler men batraqtardy uıymdastyrýmen aınalysty. Ydyrys Kóshkinovtiń Qazaq ulttyq avtonomııasyn qurý ıdeıasy, Jetisýdaǵy jer-sý reformalary, Orta Azııa men Qazaqstandaǵy ulttyq-memlekettik mejeleý jáne qazaq jerleriniń bir respýblıka quramyna birigýi jolyndaǵy eńbegi qaı kezde de ádildikke shaqyryp, óz halqynyń birligi jolynda aıanbaı eńbek etýge yqpal etti», dedi R.Orazov.
Qaıratkerdiń qyzy Raıa Ydyrysqyzy osy jınaqty shyǵarýǵa atsalysqan ǵalymdarǵa rızashylyǵyn bildirip, «Ákem jaıynda aıtylǵan, jazylǵan eńbekterdi oqı otyryp, júrek túpkirine uıalaǵan saǵynyshymdy basamyn», dedi. Ol bir ǵana otbasynyń ǵana emes, el basyna týǵan sol bir qıyn jyldarǵa qatysty esteligimen kópshiliktiń nazaryn aýdardy.
Jıyn barysynda Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary Sh.Tileýbaev, tarıh ǵylymdarynyń doktory S.Smaǵulova jáne basqa da ǵalymdar Y.Kóshkinovtiń qýdalaýǵa ushyraǵan kezi, shyǵarmashylyǵy jáne sol kezeńdegi saıası jaǵdaılarǵa qatysty baıandama jasady. Sonymen birge jýrnalıst Saltanat Bakeevanyń «Ult úshin týǵan Ydyrys» derekti fılmi kórsetildi.
ALMATY