Keshe «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy týrıstik salany damytý perspektıvalary» degen taqyrypta Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Darıǵa Nazarbaevanyń jetekshiligimen Úkimet saǵaty ótti. О́ziniń sózin: «Qazaqstanda kóptegen tabıǵı resýrstar men paıdaly qazbalar bar. Tabıǵat bizge jer qoınaýyndaǵy baılyqty ǵana emes, sonymen qatar, ásem relefter syılaǵan. Bizdiń tarıhymyz, kóptegen ǵasyrlarǵa jalǵasyp kele jatqan mádenıetimiz, ulttyq salt-dástúrlerimiz Qazaqstandy Eýrazııalyq týrızm ortalyǵyna aınaldyrýǵa ábden múmkindik beredi», dep bastaǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary bul salany damytý ózin ózi jumyspen qamtý máselelerin sheshýge jáne kishi jáne orta bıznes kásiporyndarynyń qyzmetine keń óris berýge kómegin tıgizetinin, sebebi, týrızm aldaǵy onjyldyqta el ekonomıkasynyń ósýine yqpal etetinin atap ótti.
Salany damytýda kedergiler bar
«Sońǵy kezderi biz ózimizge «Bólinip jatqan qarjy-qarajatqa qaramaı, nelikten bul salany damytýǵa durys kóńil bólinbeı keledi. Nege búgingi kúnge deıin týrızm salasyna tek qaldyq qaǵıdatymen qarajat bólinedi. Nege osy kúnge deıin bul jumystarmen júıeli túrde aınalysatyn derbes, ýákiletti organ joq?» – degen saýaldardy qoıatynymyz ras. Sondyqtan, biz osy jáne basqa da saýaldarǵa Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshevtiń jaýap berýin suraımyz», dedi budan keıingi kezekte Úkimet saǵatyn ashqan D. Nazarbaeva.
О́z kezeginde Á.Isekeshev sońǵy ýaqytta týrıstik salany damytý máselesine nazar aýdaryla bastaǵanyna, Memleket basshysynyń tapsyrmasy sheńberinde Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Týrıstik salany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn bekitkenine toqtaldy. «Týrızm álemdik ekonomıkada mańyzdy rólge ıe. Dúnıejúzindegi árbir 11-shi jumys orny týrızm arqyly qurylǵan. Álemdik IJО́-de týrızmniń úlesi 9,4%-dy quraıdy, bul tıisinshe, 6,8 trln. AQSh dollaryn kórsetedi. Týrızm – jumys oryndaryn qurý, tómen jáne orta biliktiligi bar qyzmetkerlerdi jumyspen qamtý, ekonomıkany jan-jaqty damytý degen sóz. Ol áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń mańyzdy qozǵaltqyshy da bolyp tabylady. Bir ǵana mysal keltireıin. Máselen, qajetti zańnamalyq sharalar men salyqtyq jeńildikterdiń qabyldanýynyń arqasynda Túrkııanyń IJО́-sine týrızmniń qosqan úlesi 10,9 paıyzdy jáne 2 mln. jumys ornyn quraǵan eken. Al Birikken Arab Ámirlikteriniń ishki jalpy ónimine týrızmniń qosqan úlesi – 14,3 paıyz. Bul eldegi jumys ornynyń sany 383 myń oryndy quraıdy», dedi óz sózinde Á.Isekeshev.
Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstannyń týrıstik ındýstrııasynyń qarqyndy damýyna birqatar máseleler kedergi keltirip otyr eken. Máselen, bul salanyń óristeýine týrıstik qyzmet qunynyń joǵary bolýy, týrızm ınfraqurylymynyń bolmaýy, kórsetiletin qyzmet dárejesiniń tómendigi, vıza júıesi men kóshi-qon tártibiniń kúrdeliligi, sondaı-aq, charterlik áýe tasymalyna qatysty problemalar qıyndyq týǵyzyp otyrǵan kórinedi.
«Degenmen, Qazaqstannyń halyqaralyq týrızm naryǵyna kirýde ózindik perspektıvasy bar. Álemdik týrızm damýynyń úshten ekisin bizdiń kórshiles memleketterimiz qamtamasyz etetindigin aıta ketken jón, bul 200 mln. týrısti quraıdy. Bizdiń áleýetti naryǵymyz – ol eń aldymen damyp kele jatqan ishki naryq, sondaı-aq, Reseı, Qytaı, Eýropa jáne Taıaý Shyǵys elderi. Al Kanada, Germanııa, Ispanııa, Horvatııa elderiniń iri halyqaralyq konsaltıngtik kompanııalarynyń qatysýymen Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasy men bes óńirdi damytýdyń júıeli josparlaryn ázirledi. Júıeli josparlar negizinde týrıstik salany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasy ázirlenip, bekitildi. О́tkizilgen zertteýlerdiń qorytyndylary kýrorttardy damytý kezinde josparly túrde qoldanylyp otyratyn bolady. Máselen, bıylǵy jyldyń 12 mamyrynda Shýche-Býrabaı kýrorttyq aımaǵyn damytýdyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan josparynyń 2-kezeńi bekitildi. Jalpy tujyrymdamada elimizdiń bes týrıstik klasteri qarastyrylǵan. Olar –Astana, Almaty, Shyǵys, Ońtústik jáne Batys Qazaqstan. Al elordanyń soltústigi men ońtústigi – iskerlik týrızm retinde, Almaty – halyqaralyq taý týrızminiń ortalyǵy retinde aıqyndalǵan. Shyǵys Qazaqstan – ekologııalyq týrızmniń damý ortalyǵy. Ońtústik Qazaqstan klasteri – mádenı týrızm. Batys Qazaqstan klasteri – mádenı jáne jaǵajaı týrızmi bolyp tabylady. Atalǵan klasterlerdiń árqaısysynda ulttyq jobalardy iske asyrý kózdelgen. Máselen, Astana klasterinde – Býrabaı, Almaty klasterinde – Ońtústik Qaskeleń men Kókjaılaý taý shańǵy kýrorttary, Shyǵys Qazaqstan klasterinde – Buqtyrma men Katonqaraǵaı, Batys Qazaqstan klasterinde – Kendirli. Kýrorttyq aımaqtardy qurý kúrdeli shyǵyndardyń úsh elementin usynady – syrtqy magıstraldi ınfraqurylym, ishki ınjenerlik, týrıstik ınfraqurylym jáne kommersııalyq obektiler», dedi Á.Isekeshev bul týrasynda.
Sondaı-aq, mınıstr ınvestorlary bar keıbir jobalar jaıyna da toqtalyp ótti. Olar – Almaty qalasynyń mańyndaǵy «Kókjaılaý» taý shańǵy jobasy men Aqmola oblysyndaǵy «Býrabaı» AEA aýmaǵyndaǵy kottedjder qalashyǵy qurylysynyń jobasy. Buǵan qosa, «Kendirli» kýrortyn damytýǵa da týrıstik ınvestorlar qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórinedi. Á.Isekeshevtiń aıtýynsha, túrli jobalardy júzege asyrý arqyly 2020 jylǵa qaraı 150-170 myń jumys oryndaryn ashý, IJО́-degi týrızmniń úlesin 1,5%-ǵa arttyrý kózdelip otyr eken.
Otandyq týrızm nasıhattaýǵa muqtaj
Otyrys aıasynda Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Seıitsultan Áıimbetov atalǵan taqyrypqa baılanysty qosymsha baıandama jasady. Ol týrıstik sala el ekonomıkasynyń jalpy damýyna serpin bere alatynyn sheteldik progressıvtik tájirıbe kórsetip otyrǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, básekeles artyqshylyqtardy durys paıdalana alǵan kezde, bul ındýstrııaǵa tikeleı tartylǵan kólik, baılanys, qurylys, aýyl sharýashylyǵy sııaqty 32 salany damytýǵa tikeleı nemese janama áser etýi múmkin eken. «Máselen, halyqaralyq sarapshylardyń derekteri boıynsha, týrızm tabystylyǵy kiris ákelý jaǵynan munaı óndirý ónerkásibinen jáne avtomobıl jasaý salasynan keıin álem boıynsha úshinshi oryndy ıelenedi. Alaıda, týrıstik áleýetke baı Qazaqstanda onyń úlesi eldiń ishki jalpy ónimine shaqqanda bar bolǵany 0,3%-dy qurap otyr», dedi óz sózinde S.Áıimbetov.
Sondaı-aq, ol Týrıstik salany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi jańa tujyrymdamasynda eskerilmeı qalǵan jáıtterge toqtalyp ótti.
Birinshiden, týrızm jáne saıahat salasyndaǵy jahandyq básekege qabilettilik ındeksine sáıkes, 2013 jyly Qazaqstan 140 eldiń ishinde 88-orynǵa turaqtaǵan eken. Bul týrıstik áleýettiń 2011 jylmen salystyrǵanda bar bolǵany bes satyǵa kóterilgenin bildiredi. «Qazaqstanda Týrızmdi damytýdyń bes jylǵa (2007-2011 jyldar) arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵanyn bilesizder. Onyń sheńberinde 60 mlrd. teńgege deıin qarajat bólý josparlanǵan bolatyn. 2010 jyly bul baǵdarlama óz kúshin joıdy. Nátıjesinde Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyna jeke bólim bolyp engizildi. Al Indýstrııalandyrýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ekinshi kezeń jobasyna týrıstik sala engizilmegen. Bul sonda «damýdyń shegine jetkenimizdiń» kórinisi me, álde osy salaǵa degen nemquraılylyqtyń belgisi me? Demek, Úkimetten memlekettik baǵdarlama sheńberinde kózdelgen bıýdjet qarajaty qaıda ekenin jáne onyń qalaı paıdalanylǵanyn suraıtyn ýaqyt jetti. Sebebi, tıisti baqylaýdyń joqtyǵy, Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdar áreketiniń kelispeýshiligi men úılesimsizdigi salany damytýǵa jáne tutastaı qoǵamǵa úlken shyǵyn keltirip otyr. Mundaı tásilmen alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizý múmkin emes», dedi depýtat. Onyń sózine súıensek, jańa tujyrymdamada týrızmge ártúrli kózderden 10 mlrd. AQSh dollary kóleminde qarajat salý usynylypty.
S.Áıimbetov ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń otandyq týrıstik ındýstrııanyń jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha úılestirilgen qandaı da bir aıqyn is-qımyl jospary joqtyǵyn da synǵa aldy. Sondaı-aq, alda syrttan keletin jáne ishki týrızm kólemin ulǵaıtý esebinen turǵyndardy jumyspen qamtý, memleket pen halyq kirisiniń turaqty ósimin qamtamasyz etý úshin básekege qabiletti týrıstik ındýstrııany qurý mindeti turǵanyn jetkizdi. Bul rette ol týrıstik salanyń tartymdylyǵyn arttyrý úshin Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdar vızalyq rejimdi, kóshi-qondy jáne sheteldikterdi tirkeýdi ońaılatý, quqyqtyq tártipke, densaýlyq saqtaýǵa jáne sanıtarlyq-gıgıenalyq jaǵdaılardyń jaı-kúıine baqylaýdy kúsheıtý, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine kredıt berý sharttaryn ońaılatý, memlekettik-jekemenshik seriktestik jáne ınvestısııalyq preferensııalar berý tetikterin jetildirý, óńirlik deńgeıde jeke týrızm basqarmalaryn qurý máselelerin nazarda ustaý qajettigin atap kórsetti.
Otyrys sońynda depýtattar mınıstrge máselege qatysty saýaldar qoıyp, óz usynystary men pikirlerin aıtty.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».