“EKSPO – 2010” Dúnıejúzilik kórmesi

QAZAQSTANNYŃ ULTTYQ PAVILONY

Astananyń sıpaty men sáýletin asqaqtatty

Álemdik ámbebap dodaǵa Qazaqstan da qyzýlylyqpen kirisip ketti. Buryn pa­vılon­dy jalǵa alyp, jasaýyn jaıatyn eli­miz bul joly 1240 sharshy metrge óz qo­ly­men qurylys salyp, qonysyn bekem qon­dyrdy. Atam qazaqtyń kıiz úıiniń keregesi men shańyraǵy sonadaıdan qylań berip, sezim qylyn sherterdeı. Baýyryna ja­nas­ty­rylǵan “Báıterektiń” ushar basynda ba­qyt qusy qalyqtap júrgendeı... Qazaqstan Úki­metiniń basshysy Kárim Másimov 31 sáý­ir­de bul aıtýly kórmeniń ashylý salta­na­ty­na jıyrma memleket jetekshileriniń sana­tynda qatysqanda da táýelsiz memle­ke­ti­mizdiń órleý tetikterin dóp basyp baıandap, el bolashaǵynan keleli syr sýyrtpaqtaǵan. Sonymen, Qazaqstannyń ulttyq pavılo­ny­nyń óresi qandaı? Kóz synynan ótkizelikshi. Kórshini tańdamaıdy desek te, Japonııa men Ońtústik Koreıaǵa ıyqtasa, qanattasa oryn tepken Qazaqstan pavılony qutty jer­ge kelisti túskendeı bolyp, kóńil or­nyq­­tyrady. Ár eldiń toqsan qatpar bolmy­sy­nan bir qaraǵanda-aq ózindik syr túı­gizetin pavılondardyń syrtqy pishini áp degende jaqut erekshelikterimen kózge jy­lyushyraı qalǵanymen, birden tylsymyn asha qoı­maıdy. Mine, óz bosaǵamyzdan oń aıaǵy­myzben attadyq... Qazaqstannyń ulttyq pavılony ózindik ataýly mánimen jeti aımaqqa bólingen eken. Bárin aralap shyqqan kórermen qana­ǵattanary haq. Mysaly, “Tanym aýmaǵyn” alsaq she? Astana qalasy týraly jınaq­talǵan málimetter tasqyny baıtaq eldiń tanystyrylym qaqpasy derlik. San qyrly tehnologııalyq tetikter kómegimen elimizdiń kóne dáýirinen bastap búginge ulasqan je­misti joldaryn, qyzyqty da qıly taǵdyryn árkim talǵammen talǵap, saralaı alady. Al, “Interaktıvti oıyn-saýyq” aıma­ǵyna kirgen adam el men elorda tutastyǵyn odan ári tarıhı derektermen baıyta túsedi. Munda Astananyń tabystary, bolashaq múmkindikteri vızýaldi aqparattarmen aı­shyqtalǵan. Qazaqstannyń ınteraktıvti kartasy beınelengen kópqyrly ekran­dar­dan eldiń ǵajap ta tańsyq kórinisterin tamashalaýǵa bolady. Ekrandarǵa kóz salǵan kelýshiler elimizdiń kópultty halqynyń turmys-tirshiliginen, salt-dástúrinen, ár óńiriniń tańdaı qaqtyrarlyq tabıǵatynan, árıne, Astana haqyndaǵy málimetterden tańsyqtyq ańsaryn basatyndaı. Syrt kórermender úshin ekinshi qabatta ornalasqan “4D– kınoteatr” aımaǵy te­legeı-teńiz tylsymyna qanyqtyra tartyp jóneledi. Munan Qazaqstannyń naqty ále­min tereńirek tanyp bilýge múmkindikter zor. Joǵary sapaly beınematerıaldar legi asa talǵamdy kórkem tolǵaýlarǵa ulasyp, kókeıdi túrtkilegen ne bir suraqtarǵa jaýap usynary kámil. Qazaq halqy qandaı klımattyq jaǵdaıda ómir súrip jatyr eken? Muny bilmekke yntyzarlyqty “Qys” aımaǵyn aralaǵanda sál-pál basýǵa bolar-aý. Eldiń tórt bury­shynda túrlishe qubylyp, túrlenetin árqa­laı raıly qaharly qys ásem Astanaǵa qan­daı meıirim tanytar? Qapyryq ystyqtan qorǵalaqtap ishke kirgen tańyrqaýshy adam bir sát qys kórinisin qyzyqtap qana qoı­maı, janǵa jaıly qońyr salqyn lepten naǵyz qursaýly tabıǵattyń yzǵaryn naqpa-naq sezinetindeı. Jas Astanany kórýge degen ińkárlik ózinshe bir qulshynysty oıatady. Búginde qaı tilde bolsyn jıi estilip qalatyn “Qazaq­stan. Astana. Nazarbaev” tirkesterine tańǵala almaısyz. О́ıtkeni, bul uǵymdardyń má­ni ajyramastaı bop, qurysh bitimge aınalyp ketkeli qashan. Osyndaı ystyq ańsarmen “As­tana alańy” aımaǵyna bas suqqandar bı­ik­tigi 18 metrlik “Báıterekke” tamsana qa­rap, qumarynan shyǵady. Jáne de kádim­gideı alýan túske boıalyp, myń qubylyp ja­nar sýyrady. “Meni kór de Astanany eles­tet, baıtaq elimmen etene tanys bol”, – dep ma­ńaıyna jar salyp, pańdanyp turǵandaı ma? Siz endi birte-birte pavılon qyzyǵyn támamdaýǵa da taqap qaldyńyz. Ondaı se­zimge “Jumsaq minber” aımaǵyna kelgende, yqtııarsyz bólenesiz. Qazaqstanmen qosh­tasyp qalaıyn degendeı, qımastyqpen alaburta túsesiz. Bul aımaq negizinen dem alý, kóńil kóterý, manadan bergi mıǵa jı­­naǵan derek-málimetterdi suryptap, sapa­lastyryp, “ne bildim, ne kórdimge” tııanaq izderlik ári súıinishti sabyrlylyqqa ulasqan mezettik baısal kúı keshtiredi. Áne, qazaq ánderi áýelep, kúıleri kúmbirlep júrekterge nur bop quıyldy. Dalasy qandaı keń bolsa, óneri de sondaı erkin ekenine, buǵalyqsyz tulpardaı adýyndy ekpinine ekiniń biriniń kózi jetkendeı. Eskertkishke sýretke túsip, eńselenip ketken qonaqtarda esep joq. Áserli shaq – shekarasyz álem. Endi bireý­ler túrli-tústi jaryqpen árlenip, ásem­den­gen álem kartasynan astanalar shoǵyrymen “júzdesip” jaıdarman kúıge engen. Kelý­shi­lerdiń lezde bildirgen lebizderi nemese ja­zyp qaldyryp jatqan pikirleri taıǵa tańba basqandaı bolyp ekrannan bederlenip tur. Bizben ere túsip, kórme qyzyǵyna elit­ken­deı kúı keshken oqyrmandarym, sál shy­da­sańyz, pavılon saıahaty áne-mine sar­qy­lyp ta qalypty. Ony “Syı-joralǵy dú­keni” aımaǵyna bas suqqanda aıqyn sezi­ne­siz. Kóz arbap, qumarlyq alaýyn mazdatqan ne san sándi buıymdardyń qaısysyn qalar edińiz? Erkińizde. Lyqsyp tur tańdaýyń. Ulttyq naqyshty, minsiz sheberlik qol­tań­balary qaı ulttyń tórinde tursa da, tula boıy tunǵan tanymymen tarta túser ózine. Qol óneriniń qaıtalanbas quıylymdaryn aıtsaıshy. Qyzyǵyp satyp alǵan mýzykaly dısk dorbańda jatyp-aq qazaq jyryn jyrlap qoıa beretindeı kúpintip jiberedi... ...Shýy basym Shanhaıdyń kelisti tórine jaıǵasqan Qazaqstannyń ulttyq pavılony osyndaı-osyndaı qyzyqtarymen jan baýraıdy. Pavılondar... Birimen biri ıek­tes­ken, dara bitimdi, sırek keskindi olardyń ózindik “úmiti” de joq emes. “EKSPO- 2010” kórmesinen soń arnaýly komıssııanyń elep-eksheýinen syr bermeı ótken ulttyq pa­vılon­dar Qytaımen mádenı almasýlar bazasy retinde birjola turaqty kórilimge qyzmet etpek eken. Mundaı múmkindikten Qazaqstan da dámeli. ... Boqyraýǵa deıin qyzyǵy men shyjyǵy tarqamaıtyn Qoıandy jármeńkesindeı, jarty jyl boıy kórermenniń jarǵaq qu­laǵyn jastyqqa tıgize qoımaıtyn shan­haı­lyq kórmeler dodasynda, 5 maýsymda, qazaqstandyq pavılonnyń ekspozısııalar bazasy negizinde respýblıkamyzdyń Ulttyq kúni atalyp ótiledi. Sol ulystyń uly kúnin­de jolyǵysqansha, áleýmet! Qaısar ÁLIM – Shanhaıdan.