I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıtetinde «Ortalyq Azııa bıdaıynyń genetıkasy men genomıkasy» atty halyqaralyq ǵylymı semınar ótti. Onda Qazaqstan bıdaıynyń genetıkasy áńgimege arqaý boldy.
Semınarǵa Ulybrıtanııa, Túrkııa, Pákistan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne elimizdegi jetekshi oqý oryndarynan bıdaı genetıkasymen aınalysyp júrgen zertteýshi ǵalymdar keldi. Olar qazaq bıdaıynan bólek, Ortalyq Azııa bıdaıynyń genetıkasy men genomıkasy týraly zertteýlerin usyndy.
Tórt kúndik semınar barysynda doktor Lıýdzı Vıngen statıstıkalyq jáne bıoaqparattyq taldaý jasady. Bıdaı genetıkasy men genomıkasyn basqarý boıynsha ǵylymı jumys usyndy. PhD kandıdaty Anna Bahýs bıdaı gúliniń genetıkalyq arhıtektýrasyn zerttedi.
Jetisý ýnıversıtetiniń Molekýlalyq genetıka jáne genomıka zerthanasynyń meńgerýshisi Qanat Ermekbaev qazaq bıdaıynyń beıimdelýi men ónimdiliginiń genetıkalyq baqylaý boıynsha ǵylymı jumysyn kópshiliktiń aldynda tanystyrdy.
– Qazaqstan jer kólemi úlken bolǵandyqtan, astyq óndirýshi memleketterdiń aldyńǵy qataryna kiredi. Alaıda Ulybrıtanııa ortasha eseppen 1 gektar jerden 10 tonna bıdaı alsa, Qazaqstan 1 gektar jerden 1 tonna bıdaı alady eken. Osy oraıda bizdiń eldegi bıdaı ónimdiliginiń áleýetin gektaryna 5 tonnaǵa deıin arttyrý maqsaty tur. Iаǵnı qazirgi ónimdilikpen salystyrǵanda 4 tonnaǵa deıin kóterý kerek. Al ol 4 tonnanyń 50 paıyzy tehnologııa bolsa, 50 paıyzyna genetıka joldary arqyly jetýge bolady. Qazaq bıdaıynyń beıimdelýi men ónimdiliginiń genetıkalyq baqylaýyn zertteý jalǵasady, – dedi ǵalym.
Djon Innes ortalyǵynyń professory Krıstobal Ýaýıdyń aıtýynsha, zertteýlerdiń maqsaty – tabıǵı organızmdi qoldana otyryp qazaq bıdaıyna qajetti gendi ekinshi sorttan alý. О́ıtkeni bıdaıdyń jańa túrin jasap shyǵarý úshin keminde 12 jyl ýaqyt ketedi.
Ǵylymı alańda qazaq bıdaıynyń genetıkalyq kartasy, QTL kartalaý, GWAS, RNA seq, bıoınformatıkalyq jáne genomdyq resýrstary tanystyryldy. Aıta keteıik, atalmysh halyqaralyq semınardyń uıymdastyrýshysy –Ulybrıtanııanyń Djon Innes ortalyǵy.